V SA/Wa 222/14
WyrokWSA w Warszawie2014-05-27
Skład orzekający: Tomasz Zawiślak, Beata Blankiewicz – Wóltańska, Jarosław Stopczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uwzględniając jedynie "pewne utrudnienie" w ich spłacie, zamiast dogłębnie ocenić sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy pod kątem przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej, rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego, ma obowiązek wnikliwie zbadać sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Samo stwierdzenie "pewnego utrudnienia" w spłacie nie jest wystarczające do odmowy umorzenia, gdy opłacenie należności mogłoby pozbawić wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uzasadnienie decyzji musi zawierać wszechstronną analizę zebranego materiału dowodowego i odniesienie go do przepisów prawa, a nie tylko ogólne stwierdzenia.Stan faktyczny
Skarżący L. P. wnioskował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami, w łącznej kwocie ponad 30.000 zł, powołując się na trudną sytuację materialną i finansową. Organ odmówił umorzenia, wskazując na uzyskiwanie przez skarżącego dochodu z renty, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji, oraz na pomoc finansową od żony. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ utrzymał w mocy decyzję odmowną, uznając, że regulowanie należności stanowi jedynie "pewne utrudnienie". Skarżący zaskarżył decyzję, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję
Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymująca decyzję własną tegoż organu z dnia [...] września 2011 r. nr [...], którą odmówiono L. P. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami, w łącznej kwocie 30.926,31 zł.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2011 r. L. P. (dalej również jako skarżący lub wnioskodawca) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat w Z. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną i finansową swojej rodziny. Wyjaśnił, iż zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej z powodów ekonomicznych niezależnych od niego doprowadziło do całkowitej nieściągalności składek przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności.
Decyzją z [...] września 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia spornych należności. Uzasadniając decyzję organ wskazał co prawda, że wnioskodawcę obciążają znaczne zobowiązania wobec urzędu skarbowego, banków i osób fizycznych, lecz jednocześnie zaznaczył, że uzyskuje on stały dochód w postaci świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ze świadczenia tego opiewającego na sumę 677,40 zł ZUS może natomiast prowadzić egzekucję zaległych składek ubezpieczeniowych. Organ zauważył również, że wnioskodawca uzyskuje środki finansowe na bieżące wydatki od żony oraz od innych osób w postaci pożyczek zatem nie zachodzi niebezpieczeństwo, iż nie będzie on w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Poza tym wnioskodawca nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca oświadczył, że uzyskiwane świadczenie rentowe nie wystarcza mu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Dodał, że cierpi na liczne schorzenia: nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienie kręgosłupa oraz cukrzycę, których leczenie pochłania kilkaset złotych miesięcznie. Podkreślił, iż nie korzysta z pomocy finansowej żony, z którą ma rozdzielność majątkową, zaznaczając przy tym, że jej dochody nie wystarczają nawet na utrzymanie domu i trojga uczących się dzieci. Nie korzysta już także z pożyczek od osób trzecich, ponieważ miał problemy z ich spłatą.
Zakład decyzją z [...] listopada 2011 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2011 r. W uzasadnieniu wskazano, iż w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z okoliczności pozwalających na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74, z późn. zm.); dalej: "u.s.u.s.". Niezależnie od powyższego wskazano, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365); dalej: "rozporządzenie dnia 31 lipca 2003 r." jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ramach analizy wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki określonej w ww. przepisie organ przedstawił szczegółowo zgromadzony materiał dowodowy. Wskazano, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną – R. K., która prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Zamieszkuje wraz z żoną i trójką małoletnich dzieci. Posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy ważne do dnia 30 listopada 2012 r. Z tego tytułu pobiera świadczenie rentowe w wysokości 677,40 zł brutto miesięcznie, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja w wysokości 169,35 zł miesięcznie. Organ zaznaczył, że wnioskodawca, powołując się na zawartą umową majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową, wyjaśnił, iż wszelkie wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i utrzymaniem dzieci ponosi małżonka, natomiast on sam utrzymuje się z renty, a wcześniej również z pożyczek zaciąganych u osób trzecich. Sam wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, ani wierzytelności. Ciążą na nim za to liczne zobowiązania wobec banków i kontrahentów, a także wobec sądu z tytułu nieuregulowanych kosztów sądowych. Suma tych zobowiązań dochodzonych w drodze egzekucji komorniczej oraz postępowań windykacyjnych wynosi około 550.000 zł. Zakład zaznaczył przy tym, że część innych zobowiązań np. wobec urzędu skarbowego na kwotę 172.440,30 zł i osób fizycznych na kwotę 570.000 zł nie została przez wnioskodawcę w jakikolwiek sposób udokumentowana.
Podsumowując Zakład wskazał, że na podstawie zgormadzonych dokumentów można stwierdzić, iż regulowanie obciążających wnioskodawcę należności z tytułu zaległych składek będzie stanowiło pewne utrudnienie w zaspokajaniu potrzeb wnioskodawcy i jego rodziny. Niemniej jednak norma zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie. Decyzji Zakładu zarzucił obrazę przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia dnia 31 lipca 2003 r. oraz art. 7, 8, 9 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." polegające na uznaniu, że ustalony w postępowaniu stan majątkowy i rodzinny zobowiązanego umożliwia regulowanie zobowiązań publicznoprawnych i nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co miało wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż nie jest w stanie opłacić należności ze względu na brak majątku i stan zdrowia. Nie jest w stanie prowadzić dalej działalności gospodarczej bądź podjąć jakiejkolwiek pracy dodatkowej. Zaznaczył, że kwota 424,08 zł z trudnością wystarcza na zakup leków, co potwierdził paragonami z aptek. Określenie tej sytuacji "pewnym utrudnieniem" w zaspokajaniu potrzeb jest wręcz obraźliwe. Błędne ustalenia faktyczne spowodowane obrazą powołanych przepisów miały zatem wpływ na treść orzeczenia.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację jak w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżący podtrzymał zarzuty podniesione w skardze, a dodatkowo wskazał, że w dniu [...] listopada 2011 r. jego żona wystąpiła z pozwem rozwodowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 17/12 oddalił skargę. Uzasadniając rozstrzygnięcie o tej treści Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności w konsekwencji czego nie zaistniała prawna możliwość umorzenia zadłużenia w oparciu o kryterium określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.
Następnie Sąd I instancji wskazując na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. stwierdził w szczególności, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego, bowiem organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy oraz wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności. Sąd zaznaczył również, że w okolicznościach niniejszej sprawy zasadnie wywiedziono, że skarżący nie przedstawił dokumentów, które całościowo obrazują jego sytuację majątkową, w tym jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość opłat i wydatków ponoszonych w związku z prowadzeniem i utrzymywaniem gospodarstwa domowego. Ponadto nawet w przybliżonej wysokości nie określono chociażby dochodów osiąganych przez żonę skarżącego.
L. P. skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia radcy prawnego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie:
- prawa materialnego - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., polegającym na bezzasadnej odmowie zastosowania wymienionych przepisów w niniejszej sprawie na skutek błędnego przyjęcia braku związku ustalonych dowodów z wymienionymi przepisami;
- przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., polegającym na zaniechaniu Sądu I instancji stwierdzenia naruszenia przez ZUS przepisów postępowania w procesie oceny istniejących dowodów w sprawie oraz sporządzeniu wadliwego, zawierającego wewnętrzną sprzeczność, uzasadnienia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej istnienia przesłanek ustawowych, umożliwiających umorzenie składek ubezpieczeniowych.
Wyrokiem z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt II GSK 1055/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tegoż wyroku sąd kasacyjny stwierdził, że ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ nie zostały wyraźnie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. WSA w Warszawie nie dokonał też ich prawidłowej analizy w zestawieniu z normą prawną warunkującą umorzenie zaległych składek. Sąd I instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym i nawet stwierdzenie przesłanek przewidzianych przepisami prawa nie obliguje organu do umorzenia należności.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje zatem, iż okoliczności przedstawione przez skarżącego były przedmiotem oceny wyłącznie z punktu widzenia granic uznania administracyjnego. Tymczasem dopiero stwierdzenie, że przesłanki przemawiające za zastosowaniem instytucji umorzenia zostały spełnione przez stronę zobowiązaną, daje organowi możliwość podjęcia uznaniowej decyzji administracyjnej - umarzającej, lub odmawiającej umorzenia należności.
W związku z powyższymi rozważaniami NSA stwierdził, że w skardze kasacyjnej zasadnie podniesiono, iż uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia zaległych składek nie odnosi się do ustalania przesłanek ich umorzenia. Wobec tego, za trafny sąd kasacyjny uznał zarzut nierozważenia przesłanek przewidujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w oparciu o art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.
Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie przedstawia stanowiska odnośnie stanu faktycznego, przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do treści art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany jest zatem wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1055/12 wydanym w następstwie skargi kasacyjnej L. P.
Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna, z uwagi na fakt dokonania przez organ oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób mało wnikliwy, a tym samym na odbiegające od rzeczywistości ustalenie stanu faktycznego.
Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej prowadzący postępowanie ma więc obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wobec treści wniosku o umorzenie zaległych należności wobec ZUS, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał – w szczególności – przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W powołanym art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek ten jest ustawowo ograniczony do jednej tylko kategorii zadłużenia, tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.
Przesłanki umorzenia należności w oparciu o powyższy przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 powołanego rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Oznacza to, iż w takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95).
Dalej, podnieść należy, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym stosownie do treści art. 107 k.p.a. jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.).
Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja ZUS z dnia [...] listopada 2011 r. okazała się wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Kierując się treścią powołanych przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., organ orzekając ponownie w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego oraz ustalenia, czy uiszczenie zaległych składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącego i jego rodziny. Tymczasem w zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził jedynie, że cyt. "na podstawie zgromadzonych w toku postępowania dokumentów można stwierdzić, że regulowanie (...) wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zobowiązań publicznoprawnych będzie stanowiło pewne utrudnienie w zaspokajaniu potrzeb Pana i rodziny. Niemniej jednak norma zawarta w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek". Ocena materiału dowodowego została zatem niedopuszczalnie ograniczona. Organ nie rozważył wysokości ciążących na skarżącym zobowiązań, ponoszonych przez niego wydatków na leczenie – udokumentowanych rachunkami z aptek – oraz faktu dokonywania potrąceń z otrzymywanej przez skarżącego renty. Tym samym analiza materiału dowodowego nie została przeprowadzona w wystarczającym zakresie. Za taką analizę nie można bowiem uznać prostego odwołania się do zebranych w sprawie dokumentów i oświadczeń bez odniesienia ich treści do mających zastosowanie w sprawie przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia dnia 31 lipca 2003 r.
Podkreślić należy, że w sprawach dotyczących ulg w spłacie należności składkowych, ZUS przytaczając jedynie treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i opisując – chociażby szczegółowo – zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bez przeprowadzenia jednak wnikliwej jego analizy, dopuszcza się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Zauważyć też trzeba, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zbudowane w oparciu o schemat zawierający: przedstawienie sytuacji materialnej i osobistej strony, treść przepisów regulujących kwestie umorzenia zaległości wobec ZUS oraz jedno zdanie podsumowania, w którym organ stwierdza, że co prawda uiszczenie zaległych składek będzie dla zobowiązanego pewnym utrudnieniem, lecz uznaniowy charakter decyzji zezwala organowi na podjęcie także decyzji odmownej, bez wątpienia nie spełnia wymogów wskazanych w art. 107 §3 k.p.a. Uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno bowiem zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.
Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia – w przypadku jej zaskarżenia – ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji cechuje się w tym zakresie znacznym deficytem. Pomimo bardzo licznych i udokumentowanych zobowiązań skarżącego, które wynoszą ponad pół miliona złotych organ wskazuje bowiem de facto, że przy dochodach w wysokości 677,40 zł miesięcznie brutto pomniejszonych dodatkowo o potrącenia w ramach prowadzonej egzekucji w kwocie 169,35 zł miesięcznie, skarżący jest w stanie uregulować zaległe składki. Organ zdaje się też zupełnie nie dostrzegać wieku skarżącego, jego stanu zdrowia oraz konieczności leczenia, które to przyczyny mogą znacznie utrudnić znalezienie pracy, a przez to poprawę sytuacji finansowej.
Podkreślić należy, że przez niewłaściwe motywowanie decyzji organ naruszył również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Zasada ta nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy i okoliczności podnoszonych przez stronę.
Sąd podkreśla, iż podejmując ponownie decyzję w przedmiocie umorzenia zaległych należności organ powinien opierać się na aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej strony. Po ustaleniu tych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, organ winien w szczególności zwrócić uwagę na ewentualną możliwość umorzenia w całości lub w części zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło