V SA/Wa 223/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Arkadiusz Tomczak po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 maja 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w całości poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności oraz umorzenia postępowania administracyjnego postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 maja 2016 r. sygn.akt V SA/Wa 223/16 W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. M. (dalej "Skarżąca") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazała, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania nie jest w stanie ponieść kosztów procesu oraz kosztów opłacenia obrońcy z wyboru i składa wniosek o zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł. W piśmie z 9 kwietnia 2016 r. uzupełniła oświadczenie o przyznanie prawa pomocy o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podstawowym jej źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 250 zł oraz świadczenie pieniężne wypłacane przez zakład ubezpieczeń społecznych w wysokości [...] zł. Do stałych kosztów Skarżąca zaliczyła spłatę kredytu – rata w wysokości 300 zł, utrzymanie mieszkania - 350 zł, telefon – 25 zł, wywóz śmieci – 10 zł, zużycie energii elektrycznej – 78 zł, gazu – 38 zł oraz podatek rolny i leśny – 225 zł rocznie. Skarżąca oświadczyła, że posiada mieszkanie o pow. [...] m.kw. i jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, w tym [...] ha stanowią działki rolne. Gospodarstwo jest zadłużone na kwotę 111.445 zł. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżąca wyjaśniła, że jest jedynie członkiem spółdzielni mieszkaniowej, nie wynajmuje mieszkania, nie posiada kont i lokat bankowych i nie otrzymuje płatności obszarowych. Wskazała, że w związku z klęskami żywiołowymi prowadzone gospodarstwo od kilku lat nie przynosi dochodów, ale wymaga nakładów. Skarżąca oświadczyła również, że otrzymuje emeryturę, w latach 2013-2015 nie uzyskała ani dochodów z gospodarstwa rolnego ani innych dochodów, posiadana nieruchomość rolna jest warta około [...] zł. Dodała, że nie przedstawi wyciągów z rachunku bankowego bowiem oznacza to konieczność uiszczenia opłaty w wysokości 40 zł. Wskazała, że siedmiodniowy termin jest zbyt krótki aby zgromadzić i przedstawić wszystkie dokumenty wskazane w wezwaniu Sądu z 25 marca 2016 r. oraz wyjaśniła, że uległa wypadkowi i do 29 kwietnia 2016 r. ma orzeczoną niezdolność do podejmowania pracy. Skarżąca nie załączyła do pisma z 9 kwietnia 2016 r. zaświadczenia lekarskiego ani innych dokumentów wskazanych w wezwaniu Sądu z 25 marca 2016 r. W wyniku rozpoznania wniosku starszy referendarz sądowy postanowieniem z 19 maja 2016 r. sygn.akt V SA/Wa 223/16 odmówił przyznania prawa pomocy w całości poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu przedstawiono sytuację życiową i materialną udokumentowaną przez Skarżącą. Podkreślono, że oświadczenie Skarżącej należało uznać za budzące wątpliwości i niepełne, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Strona. Wyjaśniono, że Skarżąca nie złożyła precyzyjnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów, jak i ponoszonych kosztów utrzymania. W konsekwencji nie było możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy, zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, od zapłaty którego zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd jak również w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Pismem z 8 czerwca 2016 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego wnosząc o jego zmianę. Wskazała, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiła rzeczywistą sytuację finansową, zgodnie z prawdą. Podniosła, że jest ubogą osobą. Jej dochody to [...] zł z ZUS-u i 250 zł z gospodarstwa rolnego. Stałe koszty miesięczne to 300 zł – rata w kredytu w banku Santander, 350 zł – czynsz, 25 zł – telefon, 10 zł – wywóz śmieci, 78 zł – 38 zł – zużycie gazu, 225 zł – rocznie podatek rolny i leśny. Do pisma Skarżąca załączyła zestawienie operacji na rachunku bankowym za okres 11.05.2016 r. – 09.06.2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie starszy referendarz sądowy postanowieniem z 19 maja 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienia radcy prawnego. Zdaniem Sądu postanowienie to jest prawidłowe i brak jest podstaw do jego uchylenia. Z informacji zamieszczonych w formularzu wniosku, a także z nadesłanych wyjaśnień oraz dokumentów wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podstawowym jej źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 250 zł oraz świadczenie pieniężne wypłacane przez zakład ubezpieczeń społecznych w wysokości [...] zł. Do stałych kosztów Skarżąca zaliczyła spłatę kredytu – rata w wysokości 300 zł, utrzymanie mieszkania - 350 zł, telefon – 25 zł, wywóz śmieci – 10 zł, zużycie energii elektrycznej – 78 zł, gazu – 38 zł oraz podatek rolny i leśny – 225 zł rocznie. Skarżąca oświadczyła, że posiada mieszkanie o pow. [...] m.kw. i jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, w tym [...] ha stanowią działki rolne. Gospodarstwo jest zadłużone na kwotę 111.445 zł. Skarżąca wyjaśniła również, że jest jedynie członkiem spółdzielni mieszkaniowej, nie wynajmuje mieszkania, nie posiada kont i lokat bankowych i nie otrzymuje płatności obszarowych. Wskazała, że w związku z klęskami żywiołowymi prowadzone gospodarstwo od kilku lat nie przynosi dochodów, ale wymaga nakładów. Skarżąca oświadczyła ponadto, że otrzymuje emeryturę, w latach 2013-2015 nie uzyskała ani dochodów z gospodarstwa rolnego ani innych dochodów, posiadana nieruchomość rolna jest warta około [...] zł. W sprzeciwie powtórzyła częściowo wskazaną argumentację oraz dodatkowo załączyła zestawienie operacji na rachunku bankowym za okres 11.05.2016 r. – 09.06.2016 r. Sąd wyjaśnia, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). Analizując ponownie złożone oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów i informacji niezbędnych do merytorycznej oceny jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zasadnie starszy referendarz sądowy uznał, iż w sprawie nie jest możliwa ocena, czy Skarżąca spełnia warunki przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Złożone oświadczenia są nieprecyzyjne i nie można na ich podstawie dokonać rzetelnej oceny sytuacji finansowej, majątkowej i osobistej Strony. Skarżąca nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych. Jako przyczynę wskazała, że bank pobiera opłaty za wydruki w wysokości 40 zł. Do sprzeciwu załączyła wyciąg z rachunku bankowego za okres od 11.05.2016 r. do 09.06.2016 r. Wobec tego Sąd wyjaśnia, że nie można zaakceptować sytuacji, kiedy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Takie wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych Skarżącej. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych strony skarżącej – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (v. postanowienie NSA z 13 stycznia 2016 r. sygn.akt II GZ 916/15). Skarżąca nie udokumentowała również wysokości otrzymywanej emerytury i nie przedstawiła decyzji podatkowych oświadczając, że wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego oraz wysokość podatku wskazała we wniosku PPF. Podkreślić należy, że Sąd albo referendarz rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy, może zwrócić się do Strony o uprawdopodobnienie złożonych oświadczeń, poprzez przedstawienie np. stosownej dokumentacji. Strona należycie dbająca o swoje interesy powinna kierowane do niej wezwania wykonać. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że w postępowaniu w sprawie prawa pomocy wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z tej wyjątkowej instytucji – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Skarżąca nie przedstawiła również innych dokumentów wskazanych w wezwaniu. Oświadczając we wniosku, iż miesięcznie 300 zł przeznacza na spłatę kredytu nie przedstawiła umowy kredytowej i harmonogramu spłaty kredytu. Nie udokumentowała również kosztów niezbędnego utrzymania wykazanych na formularzu PPF. Strona oświadczyła również, że na skutek wypadku któremu uległa w grudniu 2015 roku, do końca kwietnia 2016 r. jest niezdolna do podejmowania jakiejkolwiek pracy. Podkreślić należy, że do pisma z 9 kwietnia 2016 r. – wbrew złożonemu oświadczeniu – nie załączyła orzeczenia lekarskiego. Mając wskazane okoliczności na uwadze, zasadnie uznano oświadczenie Skarżącej za budzące wątpliwości i niepełne, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Strona. Skarżąca nie złożyła precyzyjnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów, jak i ponoszonych kosztów utrzymania. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżąca uniemożliwiła porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, w związku z art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.