V SA/Wa 2253/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska – Szary (spr.), Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 4 lipca 2007 r., wniesionej przez J. P. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2007 r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: J. P. w piśmie z dnia 26 stycznia 2007 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstałych w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą. Wniosek uzasadnił bardzo trudną sytuacją materialną i zdrowotną, wskazał, że jest po zawale serca, pod stałą opieką lekarską i nie może podjąć żadnej pracy fizycznej. Ma na utrzymaniu żonę, która jest również ciężko chora i 15 –letniego syna. Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt.3, 5 i 6, ust. 4 oraz 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne , Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Część zadłużenia jest zabezpieczona poprzez wpisy hipoteczne na nieruchomościach w związku z czym istnieje możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji z ww. nieruchomości. Organ wskazał też, że z uzyskanych w toku postępowania dowodów nie wynika jednoznacznie, że uregulowanie należności wobec ZUS pociągnęłoby za sobą zbyt ciężkie skutki pozbawiające dłużnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działający w imieniu ZUS, decyzją dnia [...] czerwca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2007 r. w sprawie odmowy umorzenia należności. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie organu wobec wnioskodawcy nie zachodzi sytuacja nieściągalności zadłużenia, bowiem wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu z tytułu umowy zlecenia zawartej z Urzędem Miasta i Gminy w B., posiada nieruchomości dla których Sąd Rejonowy w M. Zamiejscowy wydział Ksiąg Wieczystych w Z. prowadzi KW 15152, KW 11180, KW 15226, KW 13613, KW 7261 – na których Zakład dokonał zabezpieczenia wierzytelności z tytułu nieopłaconych składek. Ponadto na nieruchomości KW 1552 z wniosku innego podmiotu skierowane zostało sądowe postępowanie egzekucyjne, co stwarza możliwość wyegzekwowania zadłużenia, a Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. nie wydał postanowienia o braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Prezes Zakładu powołując się również na przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji majątkowej i rodzinnej uniemożliwiającej mu spłatę zaległych składek z powodu okoliczności wyjątkowych, których wystąpienie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Prezes ZUS wskazał również, że zgodnie z art. 30 powołanej wcześniej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie podlegają umorzeniu składki finansowane przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami składek. Oznacza to, że ta część zadłużenia, która dotyczy składek finansowanych ze środków zatrudnianych przez zobowiązanego pracowników z mocy prawa nie podlega umorzeniu. W skardze z dnia 4 lipca 2007 r. na powyższą decyzję J. P. nie zgodził się z argumentacją Prezesa Zakładu i stwierdził, że spełnia przesłanki do umorzenia zaległych składek. Przedstawił przyczyny powstania zaległości i wskazał, że on i jego żona są osobami przewlekle chorymi, a jego dochody z zatrudnienia na ¼ etatu w kwocie 240,00 zł miesięcznie i zasiłek rodzinny na dziecko w kwocie 62,00 zł nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto podkreślił, iż posiadane działki rolne są pod zastawem Mazowieckiego Banku Regionalnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw uznał, że zaskarżona decyzja winna być uchylona, jednak z przyczyn innych niż podniesione w skardze. Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji jest fakt, że decyzja zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja wydana dnia [...] marca 2007 r. zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę, to jest A. S. Praktyka taka jest w świetle obowiązujących przepisów niedopuszczalna. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady, nie kwestionuje prawa określonego pracownika ZUS, w tym Dyrektora czy zastępcy Dyrektora Oddziału, posiadającego właściwe upoważnienie - do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Zaznaczyć jednak należy, że zgodnie z treścią art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz.887 ze zm.), zwanej dalej "ustawą systemową" w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Unormowanie takie zawiera także art. 180 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W art. 83 ust. 4 ustawy systemowej postanowiono, iż od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład ( por. wyrok NSA z dnia 15 .11.2006 r. sygn. akt II GSK 224/06, z dnia 28.02.2007 r. sygn. akt II GSK 317/06). Zgodnie z art. 3 ust.1 ustawy systemowej m.in. ZUS wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 66 ust. 1 ww. ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W skład ZUS wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Zgodnie z art. 72 ustawy systemowej organami ZUS są Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes ZUS a także Dyrektor Oddziału ma prawo do udzielania upoważnień do działania za Zakład. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpoznawania konkretnej sprawy, co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie, jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA W-wa z dnia 22 lutego 2007r.-ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. jest przesłanką wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie, wobec podpisania decyzji wydanej w pierwszej instancji przez A. S., był on z mocy prawa wyłączony od udziału w postępowaniu, toczącym się w wyniku ponownego rozpoznawania sprawy. Tak więc udział A. S. w postępowaniu toczącym się w wyniku ponownego rozpoznawania sprawy stanowił naruszenie przepisów k.p.a. stanowiące podstawę do wznowienia postępowania, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS - w imieniu, którego posiadając stosowne upoważnienie, działał A. S. W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazana powyżej wada kwalifikowana zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2006r., stanowi okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. b w zw. z art. 134 i 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w wyroku.