V SA/Wa 2257/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia WSA - Dariusz Czarkowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020r. uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi M. S. (dalej: "skarżąca", "strona") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dal1ej: "Zakład" "ZUS", "organ") z [...] 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...]2020 r. nr [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: Skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem z [...]2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r., powołując się na przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), dalej: "ustawa Covid". Decyzją z [...]2020 r. ZUS odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres marzec 2020 r. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na wniosek skarżącej decyzją z [...] 2020 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję własną z [...] 2020 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu ww. składek. W uzasadnieniu organ, powołując się na art. 31zq ust. 3 ustawy Covid wskazał, że jednym z warunków zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek było przesłanie dokumentów rozliczeniowych należnych za okres wskazany we wniosku płatnika nie później niż do 30 czerwca 2020 r., wyjątkiem była sytuacja, gdy płatnik był zwolniony z obowiązku ich składania. ZUS podał, że strona deklarację rozliczeniową za marzec złożyła 7 lipca 2020 r. Z uwagi na niedotrzymanie terminu złożenia deklaracji rozliczeniowej, zasadnym jest, w ocenie ZUS, utrzymanie w mocy decyzji z 11 września 2020 r. Jednocześnie Zakład poinformował stronę, że przekazane jej pismo z 9 grudnia 2020 r. informujące o wyrażonej zgodzie na zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec, kwiecień i maj 2020 r. zostaje anulowane w części wyrażenia zgody na zwolnienie z opłacania składek za miesiące marzec i kwiecień 2020 r. Pismem z [...] 2020 r. strona złożyła skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie zwolnienia z opłacenia składek za sporne miesiące oraz umorzenia ustawowych odsetek. Skarżąca wyjaśniła, że za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r. zostały terminowo złożone do ZUS deklaracje, gdzie płatnikiem składek była Firma S. i C. S.C. M. S., A. S., K. S.. Deklaracja ZUS DRA była wysyłana wraz z imiennymi raportami (gdzie widnieje nazwisko strony). Przy składaniu w kwietniu 2020 r. wniosku o ulgę skarżąca ze wspólnikami dowiedzieli się o niewłaściwym rozliczaniu ich składek. Wobec powyższego wystąpili z prośbą o przeksięgowanie środków na ich konta indywidualne w ZUS. W związku z przeksięgowaniem środków na ich indywidualnych kontach pojawiły się składki ale dopiero na koniec czerwca. Dlatego też niezwłocznie ich księgowy przygotował nowe indywidualne deklaracje za cały rok 2020 i 2019. Natomiast deklaracje rozliczeniowe za sporny miesiąc zostały złożone 7 lipca 2021 r. w związku z błędami w programie Płatnik. Strona podkreśliła, że jej deklaracje za marzec i kwiecień zostały wysłane w tym samym terminie co deklaracje reszty wspólników, którzy otrzymali zwolnienie, a tylko skarżąca nie otrzymała prawa do zwolnienia z opłacania składek. Zasadniczym argumentem do przyznania zwolnienia pozostałym wspólnikom był fakt, że deklaracje za miesiące marzec, kwiecień były wysłane w terminie na konto spółki. Podobnie było w przypadku strony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie sąd wyjaśnia, że sprawę przekazano do rozpoznania w trybie niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r., poz. 1842). Przepis ten stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Podkreślenia wymaga, że zgoda strony na rozpoznanie w tym trybie nie jest konieczna. Przeprowadzenie posiedzenia niejawnego w tym przypadku jest konieczne, a obecnie w WSA w Warszawie możliwość przeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, jest bardzo ograniczona ze względów technicznych. Dlatego też przewodniczący wydziały podjął decyzję, że w sprawach o zawiłym stanie faktycznym i prawnym przeprowadzane będą rozprawy. Sprawy dotyczące odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek ZUS nie należą do takiej kategorii, gdyż stan prawny jest jasny i stan faktyczny nie jest skomplikowany. W związku z tym sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Dokonując kontroli według wskazanych kryteriów sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli jest decyzja ZUS utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie odmawiające zwolnienia skarżącej z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. z uwagi na nie złożenie wymaganej deklaracji rozliczeniowej do terminu wskazanego w ustawie COVID, tj. do 30 czerwca 2020 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z [...] 2020 r. skarżąca wystąpiła do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za marzec-maj 2020 r. Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W art. 31zq ust. 1 ustawy COVID wyjaśniono, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania ( art. 31zq ust. 3 ustawy COVID). Z powyższych przepisów wynika, że przedsiębiorcy opłacającemu składki przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli, m.in.: 1) złożył wniosek do 30 czerwca (art. 31zp ust. 1); 2) przesłał deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. lub jest zwolniony z przesłania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. W rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że skarżąca w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie przesłała dokumentów rozliczeniowych w tym m.in. za miesiąc marzec 2020 r. W konsekwencji Zakład działając jako organ I instancji odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za ten okres. W ocenie sądu ZUS w sprawie popełnił kilka błędów, które dyskwalifikują zaskarżoną decyzję. Po pierwsze Zakład obowiązany był wykazać w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że obowiązek składania dokumentacji wymaganej przepisami prawa ciążył na skarżącej i nie podlegała ona zwolnieniu w tym zakresie. Organ w obydwu decyzjach w żaden sposób nie wyjaśnił podstaw prawnych wskazujących, że strona nie była zwolniona z obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych. Dopiero w odpowiedzi na skargę (która jednak w żaden sposób nie zastępuje decyzji, gdyż jest jedynie pismem procesowym) próbował naprawić swój błąd i stwierdził, że skarżąca nie była zwolniona ze składania dokumentów rozliczeniowych. W ocenie sądu w sprawie należało jednoznacznie wyjaśnić stronie, że ciążył na niej obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych. Podkreślenia wymaga, że wyjaśniania stronie obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych należało dokonać poprzez wskazanie konkretnych przepisów prawa i poczynić wywód, który pozwoli poznać klarowne stanowisko organu wraz z jego uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Sąd w tym zakresie nie może zastępować organu. Uzasadnienie decyzji wydanej w niniejszej sprawie nie czyni zadość temu wymogowi, nie wiadomo z czego wywodzi organ obowiązek składania dokumentacji rozliczeniowej przez skarżącą; nie podano żadnej argumentacji w tym zakresie. Po drugie i najważniejsze w sprawie ZUS w żaden sposób nie ustalił stanu faktycznego i go nie przedstawił w zaskarżonej decyzji. To dopiero ze skargi i odpowiedzi na skargę (stanowi jedynie pismo procesowe i nie zastępuje decyzji) można próbować ustalić stan faktyczny i chronologię zdarzeń. W zaskarżonej decyzji brak jest jakichkolwiek informacji wskazujących, że skarżąca wraz wspólnikami prowadziła działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej i ta spółka była płatnikiem składek i złożyła wszystkie wymagane do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za miesiące marzec-kwiecień 2020 r. dokumenty. Następnie po uzyskaniu informacji (składając wniosek o ulgę z tarczy 1.0) wspólnicy z datą wsteczną zostali zgłoszeni do ubezpieczeń na kontach prowadzonych pod indywidualnymi numerami NIP jako płatnicy prowadzący działalność gospodarczą. Tym samym w sprawie organ w żaden sposób nie odniósł się do faktu wcześniejszego złożenia deklaracji rozliczeniowych wraz z imiennymi raportami (w tym raportem skarżącej) przez płatnika, którą była spółka cywilna. Nie wiadomo czy organ uwzględnił ten fakt, czy też nie. Brak jest także jednoznacznej informacji wskazującej na powód dla którego nie uznał, że dokumenty rozliczeniowe złożone przez spółką cywilną jako płatnika składek czyniły zadość złożenia deklaracji rozliczeniowych w wymaganym przez prawo terminie 30 czerwca 2020 r. w stosunku do strony (imienne raporty). Tym bardziej powyższe budzi ogromne wątpliwości, gdyż w stosunku do pozostałych dwóch wspólników Zakład uchylił swoje decyzje dotyczące miesięcy marzec-kwiecień 2020 r. i wspólników zwolnił z obowiązku opłacenia składek (patrz decyzja – karta 4-7 akt sądowych). Sytuacja skarżącej, jak podnosi w skardze była identyczna jak pozostałych wspólników. A więc organ w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej postąpił w odmienny sposób, raz zwalniając płatnika, a innym razem odmawiając mu prawa do zwolnienia z opłacenia należności składkowych. Powyższe w sposób jednoznaczny narusza zasadę równości wyrażoną w Konstytucji RP oraz zasadę zaufania do organów państwa i utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw wyrażone w art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.). Podkreślenia również wymaga fakt, że organ wycofał się z udzielonej ulgi, gdyż najpierw pismem z 9 grudnia 2020 r. poinformował stronę o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za miesiące od marca do maja 2020 r., a następnie w zaskarżonej decyzji z 23 grudnia 2020 r. z powyższej informacji się wycofał, nie tłumacząc powodów odstąpienia od już udzielonej informacji. Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Natomiast w myśl § 2 art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. W związku z powyższym organ w zaskarżonej decyzji naruszył w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 8 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 32 Konstytucji RP, a także w żaden sposób w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił powodów dla których w odmienny sposób potraktował wspólników spółki cywilnej i wycofania się z już zajętego stanowiska (pismo z 9 grudnia 2020 r.), co także narusza art. 107 § 1 pkt 6 i art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone zostało z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., który wymaga by decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne i prawne i art. 107 § 3 k.p.a., na podstawie którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie stanowi zatem integralny składnik decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji (por. wyrok NSA z 12 maja 2000 r., I SA/Kr 856/98). Tak więc uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji, winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma istotne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 kpa, a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Organ administracyjny jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Podkreślenia wymaga, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) lub częściowo odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 25 stycznia 2011 r. II GSK 96/10). W konsekwencji sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wymogów tych nie spełnia. Biorąc to pod uwagę, podkreślić trzeba, że zadaniem sądu administracyjnego nie jest wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wynika z czego organ wywodzi, że skarżąca miała obowiązek złożyć dokumenty, a także nie wynikają powody odmiennego potraktowania skarżącej w stosunku do osób znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej, a także powodów odstąpienia od już zajętego stanowiska. Organ uniemożliwił tym samym stronie poznanie toku rozumowania, utrudniając tym samym możliwość polemiki z jego twierdzeniami, a następnie możliwość zweryfikowania tego stanowiska przez sąd administracyjny. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto przed wydaniem decyzji organ umożliwi skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czyniąc tym samym zadość zasadzie zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. (patrz art. 15zzzzzn ustawy COVID). Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.