V SA/Wa 226/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę Wnioskiem z dnia ... lutego 2008r. G. W. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. o umorzenie w całości zaległych składek ubezpieczeniowych za okres do ...12.1998r. W jego uzasadnieniu wnioskodawczyni zwróciła uwagę na swoją ciężką sytuacją materialną, która nie pozwala jej uregulować powstałych zaległości. Decyzją z ... lipca 2008r. nr 22/08, wydaną m.in. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.], dalej: u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił G. W. umorzenia zadłużenia w kwocie ... zł na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że G. W. jest właścicielem samochodu osobowego marki O. rok produkcji ...r. oraz P. ... z .... Nie posiada natomiast żadnego tytułu prawnego do nieruchomości, na których Zakład mógłby dokonać zabezpieczenia swoich wierzytelności. Jest zatrudniona w ... Urzędzie Skarbowym W. i uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę z podstawą wymiaru składek za miesiąc czerwiec 2008r. w wysokości ... zł, przez co nie można uznać, że jej należności są trwale nieściągalne. Dalej organ wyjaśnił, że na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wnioskodawczyni zobowiązana była obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki, zaś niedopełnienie tego obowiązku doprowadziło do powstania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Organ I instancji przytoczył również treść przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który daje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Dodał również, że nieprzedłożenie przez wnioskodawczynię stosownego orzeczenia Sądu o pozostawaniu w separacji skutkuje tym, że na mocy z art. 29 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odpowiedzialność płatnika za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek obejmuje również majątek wspólny płatnika i jego małżonka. Wyjaśniając uznaniowy charakter decyzji w sprawach o umorzenie należności, organ nie znalazł również podstaw do zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3a wskazanej ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), który daje możliwość umorzenia powstałego zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z ... grudnia 2008r. nr ... wydaną na podstawie 138 § 1 pkt 1 k.pa. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lipca 2008r. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz w pełni podzielił argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Przytoczył ponownie treść art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. i w tym kontekście stwierdził, że norma prawna zawarta w tym przepisie uprawnia organ do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) dodatkowo podniósł, że osiągany przez G. W. dochód z tytułu umowy o pracę umożliwia wnioskodawczyni uregulowanie zadłużenia wobec Zakładu chociażby w formie układu ratalnego. Ponadto nie wykazano, w ocenie organu, aby nieopłacanie należności z tytułu składek było następstwem szczególnych okoliczności, czy też zdarzeń losowych. W skardze na powyższą decyzję G. W. wyjaśniła, że prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą zlikwidowała w ...r. pozostawiając długi za energię elektryczną, podatki oraz towar. Od kilkunastu lat leczy się przewlekle na [...]. Ma również problemy zdrowotne z [...], które to dolegliwości pochłaniają znaczne środki finansowe na leczenie. Wyjaśniła ponadto, że jest właścicielem tylko jednego samochodu tj. O., który służy jako środek transportu do dowożenia jej schorowanej matki do lekarza. W ocenie skarżącej, wykazane przez ZUS niektóre zaległości, zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, uległy przedawnieniu. W tym kontekście G. W. podniosła, że w okresie od ... listopada 1998r. do ... grudnia 2002r. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz FP i FGŚP uległy przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składki za dany miesiąc stały się wymagalne, która to okoliczność nie została wzięta pod uwagę przez I inspektorat ZUS. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Podkreślono również, że zobowiązana G. W. nie przedłożyła stosownego orzeczenia Sądu potwierdzającego pozostawanie z mężem w separacji. W piśmie procesowym z dnia 23 marca 2009r., będącym uzupełnieniem skargi, G. W. ponownie zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym z dnia przed 1 stycznia 2003r. w zw. 23 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.Nr 241, poz. 2074) poprzez niewłaściwe zastosowanie, w wyniku czego nie uwzględniono faktu przedawnienia zobowiązania w składkach na ubezpieczenia społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003r. W tym zakresie podniosła również, że obowiązują ją terminy przedawnienia pięcioletnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Sąd Administracyjny zgodnie ze swoimi ustawowymi kompetencjami bada, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Rozstrzygając w powyższym zakresie sprawę, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2008r., zawiera ustalenia co do sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej skarżącej G. W. Stan finansowy skarżącej wykazywany już we wniosku inicjującego sprawę, wskazuje, że w odniesieniu do niej, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek o jakiej jest mowa w art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym kontekście Sąd miał na uwadze stały dochód skarżącej w postaci miesięcznego wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. ... zł brutto (oświadczenie skarżącej zawarte w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek, k – ... akt sądowych) oraz okoliczność o niekorzystaniu G. W.z form pomocy społecznej, co może świadczyć o braku konieczności udzielenia wnioskodawczyni takiej pomocy (oświadczenie płatnika, k-... akt administracyjnych). Nie bez znaczenia jest również w sprawie dobrowolne, miesięczne regulowanie przez skarżącą, na swoją wnuczkę, obowiązku alimentacyjnego w wysokości ... zł, co potwierdza oświadczenie A. W. (k-... akt administracyjnych), oraz na wnuczka W. również w wysokości ... zł (str. ... skargi). Skarżąca będąc bowiem zobowiązaną do ponoszenia świadczeń alimentacyjnych (za syna) mogła wystąpić o zmianę ich wysokości, z uwagi na swoją sytuację materialną, czego nie uczyniła, a co może świadczyć o tym, że warunki finansowe skarżącej umożliwiają potrącanie z własnych środków finansowych kwotę ok. ...zł. Sąd zwraca nadto uwagę, iż w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika skałek z dnia ... lutego 2008r. skarżąca oświadczyła, że jest właścicielem tylko jednego samochodu osobowego marki O. z ...r., gdy tymczasem z pisma Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji – Departament CEAP – z dnia ... marca 2008r. (k-... akt administracyjnych) wynika, że G. W. jest również właścicielem samochodu ciężarowego marki P. z ...r., które to ruchomości mogą, w ocenie Sądu, stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że pomimo oświadczenia skarżącej o posiadaniu jednego samochodu, nie przedstawiono w sprawie dokumentu potwierdzającego zezłomowanie drugiego z nich. Należy ponadto zgodzić się ze stanowiskiem organu, że w sprawie nie zostały również spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodów, z których wynikałoby, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawczyni nie jest w stanie opłacić należności wobec Zakładu, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Zwrócić bowiem należy uwagę, że skarżąca ma dwójkę dzieci, w wieku ... i... lat, które są na własnym utrzymaniu, jest osoba zamężną, a powołując się w postępowaniu wyjaśniającym na okoliczność pozostawania w separacji ze swoim mężem T. W., nie przedłożyła stosownego orzeczenia Sądu, co również było podnoszone przez organ w zaskarżonej decyzji, a skutkiem czego jest możliwość egzekwowania powstałego zadłużenia od obojga małżonków (art. 29 o.p. w związku z art. 31 u.s.u.s.). Również z dokumentacji medycznej skarżącej nie wynika, aby była ona osobą niezdolną do pracy, czy mającą dolegliwości zdrowotne ograniczające jej możliwości zarobkowe. Sąd stwierdza ponadto, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca, pismem z dnia ....10.2008r. (k-...akt administracyjnych) została poinformowana o możliwości uzupełnienia akt sprawy o dodatkowe dokumenty, ewentualnie o wskazanie nowych okoliczności uzasadniających umorzenie należności, jednakże dokumentacja w sprawie, w tym zakresie, nie została przez skarżącą uzupełniona, a tym samym nie zostało wykazane, że w sprawie ma zastosowanie w/w rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003r. Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że skarga G. W. na rozstrzygnięcie Prezes ZUS (działającego w imieniu Zakładu) z dnia 30.12.2008r. nie zasługuje na uwzględnienie. W pełni podzielając pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2008r. sygn. akt II GSK 421/07 i w tym miejscu odnosząc się do wniosku strony zawartego w skardze i piśmie procesowym z dnia ... marca 2009r., a dotyczącego wydania przez Sąd orzeczenia o przedawnieniu składek wyjaśnić należy, że jeżeli zdaniem skarżącej nastąpiło przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek, to zarzut przedawnienia może być zgłoszony wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym. Przedawnione zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być egzekwowane i z tego samego powodu nie staje się przedmiotem postępowania o jego umorzenie. O tym, czy upłynął okres przedawnienia zaległych składek i na podstawie jakiego stanu prawnego, będzie mógł orzec sąd administracyjny przy skorzystaniu ze sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej obejmującej także orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Sąd wyjaśnia ponadto, że do 01.01.2003r., kiedy ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), okres przedawnienia został wydłużony do 10 lat, zadłużenie skarżącej nie uległo przedawnieniu. Od 01.01.2003r. obowiązuje 10 letni okres przedawnienia również, co do składek, których obowiązek zapłaty powstał przed tą datą i pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. W związku z powyższym należy przyjąć, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu Zakładu) z dnia ... grudnia 2008r. jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.