V SA/Wa 2282/08

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym sprawy ze skargi I. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; Wyrokiem z 20 listopada 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2008r. w części dotyczącej pkt 2, w pozostałej części oddalił skargę. W dniu 27 lutego 2009 r. (data nadania w placówce pocztowej) skarżący wystąpił z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżący oświadczył, iż wraz z rodziną utrzymuje się z dochodów pochodzących z umów o pracę w wysokości odpowiednio 2631,82 złotych brutto (wnioskodawca) oraz 1306,02 złotych brutto (żona wnioskodawcy). Wyjaśnił także, iż jest właścicielem w - części nieruchomości oraz właścicielem mieszkania zaadoptowanego z budynku gospodarczego o powierzchni 45 m2. Nie posiada innego majątku w tym oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W związku z tym, iż dane zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 5 marca 2009r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku przez udzielenie odpowiedzi na postawione pytania i nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W dniu 18 marca 2009 r. (data nadania) skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym podał, iż miesięczne wydatki rodziny wynoszą ok. 3.200 złotych. Wyjaśnił także, że różnica pomiędzy łącznymi dochodami rodziny w miesiącu kwietniu 2008r. w wysokości 5,261,55 złotych brutto, a podaną w rubryce 10 formularza PPF w wysokości 3937,84 złotych brutto mogła wynikać z przyznanych premii w kwietniu 2008r. Stwierdził również, że korzysta z pomocy siostry i brata. Do pisma skarżący załączył: 1) wykaz rachunków klienta, 2) własne zeznanie podatkowe PIT-37 za 2008r. ze wskazanym dochodem 29.913,20 złotych, 3) zeznanie podatkowe żony PIT-37 z wykazanym dochodem w wysokości 18.794,84 złotych, 4) wspólne zeznanie podatkowe PIT-37 za 2007r. z łącznym dochodem 34.007,52 złotych. W związku z tym, iż dane zawarte we wniosku i dodatkowym oświadczeniu okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 24 marca 2009r. ponownie wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku przez udzielenie odpowiedzi na postawione pytania i nadesłanie stosownych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe w piśmie z 8 kwietnia 2009r. skarżący podał, iż ponosi następujące opłaty: 1) opłaty udokumentowane rachunkami - 698,90 złotych (jednak skarżący udokumentował rachunkami wydatki tylko na kwotę 513,34 złotych za energię elektryczną, Internet, telefon, wywóz odpadów, woda i kanalizacja) 2) węgiel - 700 złotych, 3) doładowanie telefonu na kartę - 100 złotych, 4) ubrania - 300 złotych, lekarstwa - 100 złotych, 5) opłaty dotyczące szkoły i kursów - 200 złotych, 6) dojazdy do szkoły - 100 złotych, 7) konsumpcja (żywność) - 1000 złotych. Do pisma załączył zaświadczenia o zarobkach, raporty miesięczne dla osoby ubezpieczonej ZUS RMUA, wyciąg z rachunku bankowego oraz rachunki. Z załączonego wyciągu wynika również, że skarżący otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości 128 złotych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) - dalej ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Na wstępie zauważyć należy, iż ze złożonego pod groźbą odpowiedzialności karnej oświadczenia wynika, iż skarżący oraz jego małżonka uzyskują stałe miesięcznie dochody w łącznej wysokości brutto 3937,84 złotych. Z zeznania podatkowego skarżącego i jego małżonki za rok 2007 wynika, iż uzyskali oni dochody w wysokości brutto 34.007,52 złotych, natomiast z zeznań podatkowych PIT-37 za 2008r. wynika łączny dochód brutto 48.708,04 złotych. Ponadto w zeznaniach podatkowych za 2008 rok wykazano nadpłacony podatek w wysokości 2.343 złotych. Dodatkowo skarżący i jego małżonka są współwłaścicielami w - części nieruchomości gruntowej położonej w P. oraz właścicielami budynku zaadoptowanego na mieszkanie o powierzchni 45 m-. i którego udokumentowane koszty utrzymania wynoszą miesięcznie 513,34 złotych (woda, kanalizacja, prąd, wywóz śmieci, telefon, internet). Skarżący wskazał, iż ponosi wydatki na węgiel w wysokości 700 złotych, ubrania 300, leki - 100 złotych, opłaty za szkołę - 200 złotych, dojazdy 100 złotych, jednakże nie nadesłał żadnych dokumentów potwierdzających te fakty. Miesięczne wydatki skarżącego i jego rodziny na konsumpcję (wyżywienie) wynoszą zgodnie z oświadczeniem około 1000 zł. W tym miejscu zauważyć należy, iż znaczną część tych wydatków stanowią koszty ubrań oraz węgla. Skarżący nie przedstawił jednak żadnych rachunków potwierdzających powyższe wydatki oraz umożliwiających uznanie ich w takiej wysokości za konieczne i niezbędne. Należy zauważyć, iż z doświadczenia życiowego wynika, że miesięczna kwota wydatków zarówno na ubrania jak i węgiel nie wynosi łącznie 1000 złotych, gdyż rocznie kwota ta wynosiłaby aż 12.000 złotych, co przy wielkości domu 45m2 powoduje, iż zużycie węgla za kwotę 8.400 złotych jest nieprawdopodobne, a także poniesienie wydatków na ubrania w wysokości 3600 złotych rocznie, jest kwotą znaczną przy, jak twierdzi skarżący ograniczonych dochodach. Ponadto na podstawie przesłanych przez skarżącego dokumentów stwierdzić należy, iż pomimo ciężkiej sytuacji finansowej na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji jego rodziny są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Zatem ich przeznaczenie na koszty opłacenia profesjonalnego pełnomocnika nie spowodowałoby uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Chodzi tutaj w szczególności o wydatki na telewizję [...], Internet (57,10 zł) oraz telefony (według oświadczeń i wyciągów bankowych koszty wynoszą ok. 330 zł - telefony na kartę 100 zł, telefon komórkowy na abonament 196 złotych, telefon stacjonarny - 43,98), które mogłyby być ograniczone. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania (v. postanowienie SN z 24 lipca 1980 r., sygn. I CZ 99/80, Lex Polonica). Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (v. postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. II CZ 104/84, Monit. Prawn. 2000/7). Skoro zatem uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Dodatkowo należy zauważyć, iż z załączonych zeznań podatkowych wynika, że rodzina skarżącego otrzyma lub już otrzymała zwrot nadpłaconego podatku w wysokości ponad 2300 złotych. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jego osoby. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wskazane powyżej okoliczności świadczą natomiast o tym, iż skarżący i jego rodzina nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.