V SA/Wa 2318/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2008 r. sprawy ze skargi E.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne; skargę oddala Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2006 r. E.B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2006 r. odmówiono wnioskodawczyni umorzenia należności. Pismem z 6 listopada 2006 r. E.B. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymano w mocy decyzję z [...] października 2006 r. Wyrokiem z 17 września 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1102/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r., stwierdzając iż została ona wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W dniu [...] stycznia 2008 r. wznowiono postępowanie i w wyniku rozpatrzenia wniosku zainteresowanej z 6 listopada 2006 r., decyzją z [...] czerwca 2008 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2006 r. o numerze [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Uzasadniając decyzję Prezes Zakładu stwierdził, że w przypadku zainteresowanej nie zachodzi żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) przesłanek wskazujących na istnienie całkowitej nieściągalności zadłużenia. Wskazano bowiem, iż zobowiązana otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł brutto miesięcznie, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Dalej zaznaczono, iż zainteresowana nie wykazała w sposób jednoznaczny, iż nie jest w stanie opłacić zaległych składek, ponieważ skutkowałoby to pozbawieniem jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Prezes Zakładu podniósł również, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności jest decyzją uznaniową, co oznacza, iż organ nie ma obowiązku umorzenia składek. Ponadto zwrócono uwagę na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu zaległych składek, która winna mieć zastosowanie jedynie w wyjątkowych przypadkach. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2008 r. E.B. podniosła, iż uregulowanie należności z tytułu zaległych składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dalej wskazała na trudną sytuację materialną w jakiej się znajduje oraz na zły stan zdrowia. Wyjaśniła, iż jej wiek oraz problemy zdrowotne uniemożliwiają jej podjęcie pracy. Skarżąca zakwestionowała także stanowisko organu stwierdzające, iż każda osoba, która podejmuje się prowadzenia działalności gospodarczej powinna być świadoma wiążącego się z tym ryzyka. Uzasadniając powyższe wyjaśniła, iż prowadziła księgarnię, a tego typu działalność ma specyficzny charakter. Podniosła, iż z uwagi na wysokie ceny książek uzyskiwała niewielki dochód (ok. [...] zł miesięcznie), co wbrew twierdzeniom Prezesa Zakładu uniemożliwiało jej nawet ratalną spłatę zadłużenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", realizowane są poprzez kontrolę legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Wyjaśnić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. W ocenie Sądu organ administracyjny prawidłowo zgromadził i wnikliwie rozpatrzył materiał dowodowy w tej sprawie, do czego zobligowany był z mocy art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071). Jak wynika z treści tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy a także obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podkreślenia wymaga, iż zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych jak i Prezes Zakładu w sposób jasny odniósł się do twierdzeń skarżącej dotyczących jej sytuacji finansowej. Wydanie decyzji zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji poprzedzone zostało należycie przeprowadzonym postępowaniem dowodowym. W ocenie organów podnoszone przez skarżącą okoliczności - w świetle ustalonego stanu faktycznego w tej sprawie - nie były wystarczające do umorzenia zaległych należności. W postępowaniu administracyjnym ocena materiału dowodowego następuje zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu ocena tej sprawy przez organy administracji publicznej w pełni realizuje określone w art. 80 k.p.a. wymogi dokonywania oceny materiału dowodowego. Dokonując oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącą oraz podniesione przez nią okoliczności. Organ odwoławczy uwzględnił bowiem aktualną - obiektywnie trudną - sytuację majątkową i finansową skarżącej, wskazując na brak posiadania wartościowych rzeczy ruchomych oraz wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł brutto miesięczne, objętego zajęciem egzekucyjnym w kwocie [...] zł miesięcznie. Jednocześnie podniesiono, iż pomimo trudnej sytuacji materialnej, wnioskodawczyni nie korzystała z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Prezes Zakładu poddał również analizie niezbędne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (ok. [...] zł miesięcznie). Zwrócił również uwagę na zadłużenie skarżącej w wysokości [...] zł z tytułu opłat mieszkaniowych. Organ odwoławczy odniósł się także do sytuacji zdrowotnej skarżącej, wskazując jednocześnie na koszty zakupu leków w wysokości [...] zł miesięcznie. Zaznaczono także, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika aby dłużniczka legitymowała się zaświadczeniem o niepełnosprawności lub wymagała stałej opieki. Dalej organ zwrócił uwagę na fakt, iż skarżąca jest właścicielką mieszkania, które może stać się przedmiotem zabezpieczenia roszczeń Zakładu. Motywując zaskarżone rozstrzygnięcie Prezes Zakładu wskazał na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia i na zasadność umorzenia składek wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych i szczególnie drastycznych, obiektywnie wskazujących na brak możliwości realizacji zobowiązań wobec ZUS z punktu widzenia konieczności utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji stwierdzając, iż rozpatrywany przypadek do takich nie należy. Do wszystkich podniesionych okoliczności i dowodów organ odniósł się w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z wymienionych wyżej powodów, zdaniem Sądu, nie można uznać za uzasadnione zarzutów podniesionych w skardze, dotyczących naruszenia art. 28 ust. 3a i b u.s.u.s. oraz § 3 cyt. wyżej rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez błędne przyjęcie, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącej nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Podkreślić należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes Zakładu nie kwestionował niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Wskazał jednak, iż fakt że skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne we wskazanej wyżej wysokości, z którego skutecznie egzekwowane jest zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek ZUS, nie daje podstaw do uznania, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja, w której zagrożona byłaby sfera elementarnych potrzeb zobowiązanej. Zaznaczyć przy tym należy, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji w stosunku do dochodów uzyskiwanych przez dłużnika i przewidują ochronę dłużnika. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Rozpatrując legalność zaskarżonej decyzji w świetle zarzutów skargi, Sąd nie stwierdził takich naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, mając na względzie specyfikę rozstrzygania w ramach uznania administracyjnego, organ w sposób prawidłowy poczynił ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), z poszanowaniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 7, art. 11 k.p.a.). Analiza okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej i osobistej skarżącej - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego - znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które - zdaniem Sądu - spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., a w szczególności zawiera ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego z perspektywy wskazanych w nim norm prawa materialnego. Odnosząc się natomiast do zarzutu nieuwzględnienia charakteru działalności prowadzonej przez skarżącą, podkreślić należy, iż organ orzekający, motywując zaskarżoną decyzję słusznie zauważył, iż wobec ustawowego obowiązku uiszczania składek, płatnik jest odpowiedzialny za powstanie i spłatę zadłużenia, niezależnie od czynników - również gospodarczych (rynkowych) - wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów. Działalność gospodarcza, a taką w istocie prowadziła skarżąca, jest bowiem aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. Zauważyć w tym miejscu należy, iż obowiązujące przepisy prawa nie przewidują odrębnych zasad umarzania należności płatnikom prowadzącym poszczególne rodzaje działalności gospodarczej. Jednocześnie zauważyć należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Pogląd ten, wypowiedziany w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, jest w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.