V SA/Wa 2325/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2008r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników - uchyla zaskarżoną decyzję - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) decyzją z [...] maja 2007 r. - na podstawie na art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) - rozpatrując wniosek T. F. (zwana dalej: "Skarżącą") z [...] maja 2007 r. o umorzenie odsetek od należnych składek w kwocie 6.013 zł za okres 1997.03. - 2006.04., wydał decyzję negatywną wskazując, iż z przeprowadzonego postępowania wynika, że Skarżąca prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych i z tego tytułu podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników na mocy postanowień art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Decyzją z [...] lutego 2007 r. ubezpieczeniem w KRUS został objęty z okresem wstecznym małżonek strony i fakt ten spowodował, że na koncie przypisano składki wraz z należnymi odsetkami. Uwzględniając rozłożenie na raty (decyzja z [...] marca 2007 r.) i żądanie umorzenia odsetek organ - w kontekście podniesionych argumentów - dostrzegł, iż choroba i śmierć męża Skarżącej pozostaje bez wpływu na decyzję w sprawie umorzenia. Nie można uznać, że zdarzenie to było przyczyną powstania zadłużenia. Z kolei fakt sprawowania opieki nad matką nie może być brany pod uwagę w przypadku rozpatrywania sprawy o umorzenie. Posiada ona własne świadczenie, które pozwala na pokrycie kosztów związanych z leczeniem i zakupem leków. Zdaniem organu istotne znaczenie w sprawie ma okoliczność powstania zadłużenia, które zostało przypisane na koncie na skutek nieterminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia w KRUS męża, a nie w wyniku określonych zdarzeń losowych. Organ zwrócił uwagę, że zapis art. 37 ust. 1 ww. ustawy, zobowiązuje osoby prowadzące działalność rolniczą do bieżącego dokonywania zgłoszenia do ubezpieczenia nie czekając na wezwanie Kasy. W opinii organu wywiązywanie się ze zobowiązań względem innych instytucji nie może stanowić przeszkody w wywiązywaniu się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Nie można zatem uznać, że koszty jakie ponosi Skarżąca, w związku z funkcjonowaniem domu, stanowią istotną przeszkodę w regulowaniu należności składkowych. W związku z powyższym Prezes KRUS nie znalazł podstaw do umorzenia odsetek. Według jego oceny spłata należności może nastąpić w ramach udzielonego układu ratalnego nie powodując zagrożenia egzystencji. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa KRUS z [...] czerwca 2007 r. nr [...]. Skarżąca na decyzję z [...] czerwca 2007 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 10 grudnia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2142/07 uchylił ją. Sąd zważył, że zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Istotne jest więc ustalenie "możliwości płatniczych wnioskodawcy", czego zaniechano w zaskarżonych decyzjach. Sąd wskazał, iż z decyzji organu pierwszej instancji można dowiedzieć się, iż Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, tj. [...] ha przeliczeniowego. Próżno jednak szukać tam ustaleń, jaki ono przynosi dochód, a także w jakiej wysokości otrzymuje ona rentę rodzinną po zmarłym mężu. Nie dokonano też ustaleń jakiej wysokości świadczenia emerytalne otrzymuje matka Skarżącej i czy pokrywają one jej koszty utrzymania, a przede wszystkim leczenia. Istotne jest, czy Skarżąca nie musi z własnych dochodów łożyć na ten cel; gdyby tak było to taka jej postawa zasługuje na pełną akceptację, co jest zrozumiałe chociażby ze względów humanitarnych. Po ustaleniu wszystkich dochodów Skarżącej należy uwzględnić wydatki związane z życiem codziennym i świadczeniami okresowymi, które w aktach zostały udokumentowane rachunkami. Nie dostrzeżono też w decyzjach, iż w wyniku pożaru uległ uszkodzeniu budynek gospodarczy, którego remont wyniesie ok. 10.000 zł. Nie dostrzeżono też, ani nie omówiono protokołu z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika, co jest naruszeniem art. 7, 77 § 1 k.p.a. Sąd uznał, iż nie można zaakceptować sytuacji, gdy w decyzjach brak jest konkretów (ustaleń faktycznych w zakresie dochodów i wydatków - określonych kwotowo), a rozważania oparte zostały na mało precyzyjnych ogólnych twierdzeniach. Sąd wskazał, iż sanacja wymienionych uchybień pozwoli określić, czy istnieją przesłanki do umorzenia odsetek na podstawie art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Prezes KRUS po wykonaniu wyroku, decyzją z [...] lipca 2008 r. znak [...] - wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2007 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż w trakcie postępowania wyjaśniającego ustalił, że zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z 20 września 2007 r., przychód roczny z [...] ha przeliczeniowego wynosi [...] zł, w związku z tym roczny dochód z gospodarstwa Skarżącej wynosi około 2.044,72 zł. Skarżąca posiada także dodatkowe źródło dochodu w postaci renty rodzinnej po zmarłym mężu, w kwocie 302,19 zł. W związku z czym, w ocenie Prezesa KRUS, Skarżąca ma środki pozwalające na pokrywanie kosztów związanych z codziennymi wydatkami. Z rachunków przedstawionych organowi w 2007 r. wynika, że miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu kształtują się na poziomie około 120 zł., nie pochłaniają więc one znacznej części dochodu Skarżącej. Ustalono także, że Skarżąca pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych wypłacane przez ARiMR w kwocie około 4000 zł., co pozwala na stwierdzenie, że Skarżąca posiada środki na dokonywanie pewnych inwestycji w gospodarstwie, zwiększając tym samym jego dochodowość. Prezes KRUS wyjaśnił również, iż Skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków związanych z leczeniem matki oraz wskazał, że dochód pobieranego świadczenia przez matkę Skarżącej wynosi 670 zł. W ocenie Prezesa KRUS zdarzenie losowe w postaci zawalenia się budynku gospodarczego nie uniemożliwia Skarżącej dalszego, efektywnego gospodarowania, gdyż posiada inne budynki. Wskazał także, że budynek ten od 2004 r. do dnia dzisiejszego nie został odbudowany, co pozwala na stwierdzenie, iż Skarżąca nie poniosła żadnych dodatków kosztów na odtworzenie mienia. W związku z powyższym, Prezes KRUS uznał, iż sytuacja materialna w jakiej się znajduje Skarżąca, nie wyklucza uregulowania należności składkowych w korzystnym układzie ratalnym. Na powyższą decyzję Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wniosła o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez niewłaściwą ocenę jej możliwości płatniczych. W motywach skargi Skarżąca nie zgodziła się z ustaleniami Prezesa KRUS co wysokości jej dochodów. Podkreśliła, iż jej miesięczny średni dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa wynosi 170,40 zł., natomiast renta rodzinna po zmarłym mężu wynosi 110,65 zł. miesięcznie (331,95 zł. kwartalnie), a nie 302,19 zł., jak podano w zaskarżonej decyzji. Wyjaśniła, że 4000 zł. jakie otrzymuje rocznie z tytułu dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, przeznacza w całości na pokrycie kosztów związanych z uprawą gruntów rolnych (koszty nawozów, oprysków, paliwa itp.). Podniosła, iż choć nie przedstawiła dokumentów świadczących o ponoszeniu wydatków związanych z leczeniem matki, to taki koszty ponosi i może takie dowody przedstawić. Reasumując Skarżąca wskazała, iż jej miesięczne dochody wynoszą 281,05 zł., z której to kwoty musi pokryć koszty utrzymania domu, wyżywienia, koszty doraźnej pomocy chorej matce oraz koszty spłaty należności głównej wobec KRUS. Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumenty faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, że zaskarżona decyzja wydana została w następstwie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 grudnia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2142/07 uchylającego decyzję Prezesa KRUS z [...] czerwca 2007 r. W myśl art. 153 p.p.s.a. - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Dlatego Sąd ponownie rozpoznając niniejszą sprawę nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, bez względu na poglądy prawne wyrażone w jakichkolwiek orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Ocena prawna wyrażona przez Sąd w wymienionym powyżej wyroku traci moc wiążącą jedynie w razie zmiany ustawy bądź w wypadku zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie. Z uwagi na powyższe, rozpatrując niniejszą sprawę, Sąd poddał zaskarżoną decyzję ocenie, w szczególności pod względem zgodności z wytycznymi i oceną prawną, które zostały wyrażone w powołanym wyroku tutejszego Sądu. W wyroku z 10 grudnia 2007 r. Sąd stwierdził, że w sprawie koniecznym jest poczynienie prawidłowych ustaleń co do możliwości płatniczych wnioskodawcy z uwzględnieniem spłacanych rat. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes KRUS ustalił, iż na dochody Skarżącej składają się: roczny dochód z gospodarstwa - 2.044,72 zł. oraz renta rodzinna po zmarłym mężu - 302,19 zł. Natomiast wydatki na utrzymanie domu wynoszą około 120 zł., tak więc - w opinii organu - nie pochłaniają znacznej części dochodu Skarżącej. Odnosząc się do powyższych wyjaśnień, Sąd stwierdza, że ustalenia te zostały podane nieprecyzyjnie i w istocie w zaskarżonej decyzji nie wytłumaczono ile wynosi miesięczny dochód Skarżącej, jak również ile wynoszą jej miesięczne wydatki. Skarżąca w skardze trafnie zarzuca, iż renta rodzinna po zmarłym mężu jest wypłacana kwartalnie, a więc miesięczny dochód z tego tytułu wynosi 110,65 zł. dodając do tej kwoty 170,40 zł. miesięcznego dochodu z gospodarstwa, przyjąć należy, iż łączny miesięczny dochód Skarżącej wynosi 281,05 zł. Prezes KRUS pominął także, iż oprócz wydatków na utrzymanie domu (120 zł.) Skarżąca jest obciążona także spłatą zaległości wobec KRUS (w chwili obecnej miesięczna rata układa ratalnego wynosi 197,50 zł.). W tej sytuacji nieprecyzyjne stwierdzenie w zaskarżonej decyzji, iż wydatki nie pochłaniają znacznej części dochodu Skarżącej Sąd uznał za nieprawidłowe. W związku z powyższym Sąd uznał, iż organ w zaskarżonej decyzji nie ustalił dokładnie sytuacji materialnej Skarżącej, a więc oceny - czy wobec Skarżącej zachodzą przesłanki o jakich mowa w art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (uzasadnionego, ważnego interesu zobowiązanego i jego możliwości płatniczych) - dokonał na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Co automatycznie powoduje naruszenie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a także art. 153 p.p.s.a. poprzez niewykonanie wszystkich wytycznych wyroku z 10 grudnia 2007 r. (tj. poczynienia prawidłowych ustaleń co do możliwości płatniczych wnioskodawcy z uwzględnieniem spłacanych rat). Z uwagi na powyższe uchybienia Sąd uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji. Po wyeliminowaniu powyższych braków decyzji, Prezes KRUS powinien wydać rozstrzygnięcie w granicach uznania administracyjnego, w oparciu o dyspozycję art. 7 k.p.a., a więc w szczególności z uwzględnieniem interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli, a także w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższych względów Sąd w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 153 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Uwzględniając skargę Sąd nie określił, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana, bowiem w ocenie Sądu art. 152 p.p.s.a., który nakłada na Sąd obowiązek zamieszczenia takiego rozstrzygnięcia w wyroku uwzględniającym skargę, nie dotyczy uwzględnienia skargi na akt odmowny. Akt, którym odmówiono uwzględnienia żądania nie podlega bowiem wykonaniu, a tymczasowa ochrona wynikająca z przepisu art. 152 p.p.s.a. z istoty swojej dotyczy aktów i czynności, które podlegają wykonaniu w jakiejkolwiek formie.