V SA/Wa 2336/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Bożek (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska, , Protokolant Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2007 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników oraz za osoby zatrudnione na umowy zlecenia skargę oddala Pismem z dnia 2 października 2006 r. pełnomocnik W. K. (zwanego dalej "skarżącym") wniosła o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w ramach Spółki Cywilnej "V." W.K., W. S. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podniosła, że jeden ze wspólników- Wiesław Suwiński zmarł, a spadek po nim przejęła jego żona z dobrodziejstwem inwentarza z wartością ujemną. Stwierdziła również, że egzekucje komornicze prowadzone wobec żyjącego wspólnika z rent i wynagrodzeń zarówno skarżącego jak i poręczycieli wystarczają jedynie na pokrycie kosztów komorniczych. Wierzytelności byłej spółki "V." s.c. spełniają przesłanki nieściągalności, o których mowa art. 28 w ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a mianowicie Sąd Rejonowy V Wydział Gospodarczy w O., aż czterokrotnie oddalał kolejne wnioski o ogłoszenie upadłości: wnioski wspólników tej spółki w 1996 r. i 1997 r., wniosek Miasta P. 2001 r. oraz w 1998 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wnioski oddalane były przez sąd ze względu na art. 13 prawa upadłościowego i naprawczego, ponieważ majątek dłużnika oczywiście nie wystarczał nawet na zaspokojenie kosztów postępowania jak również fakt, że wszystkie przedmioty wchodzące w skład majątku dłużnika obciążone są zastawem i hipoteką. Również dwukrotna licytacja komornicza zakończyła się negatywnie ze względu na brak nabywców. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład") decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia zaległych należności z tytułu składek na: - ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 12/92 r.-03/98 r. w łącznej kwocie [...] zł, - ubezpieczenie społeczne za osoby zatrudnione na umowy zlecenie za okres 03/95 r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład stwierdził, że z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że brak jest przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Zakładu z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści organ wskazał, że w związku ze złożonym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonano ponownej oceny stanu sprawy i powtórnie poddano analizie zebrany materiał dowodowy w postaci: * kwestionariusza wywiadu o stanie majątkowym spisanego w dniu 26.11.2006 r. * oświadczenia dłużnika z dnia 26.11.2006 r. * wykazu obciążeń * odpisu zwykłego Księgi Wieczystej KW [...] wg stanu na dzień 19.05.2006 r. * postanowienia Komornika Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] stycznia 1998 r. * kserokopii przekazu pocztowego dotyczącego wysokości wypłacanego świadczenia * kserokopii rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2006 PIT -40A * postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 20 grudnia 1996 r. sygn. akt VG "U" 16/96 * postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 30 czerwca 1997 r. sygn. akt VG "U" 2/97 * postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 16 września 1998 r. sygn. akt VG "U" 13/98 * postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 lipca 2001 r. sygn. akt VG "U" 14/00. Prezes Zakładu wyjaśnił, że w dniu 25 marca 1994 r. zawarta została pomiędzy skarżącym a W. S. umowa spółki pod nazwą "V." s.c. Spółka ta już po miesiącu działalności posiadał zadłużenie w ZUS. W dniu 16 czerwca 1994 r. po raz pierwszy wystąpiła o przesunięcie terminu płatności składki za miesiąc maj 1994 r. Wniosek taki złożyła również co do płatności za czerwiec, lipiec i wrzesień 1994 r. Odroczenie płatności składek nie uzdrowiło kondycji finansowej Spółki, bowiem od września 1994 r. zaprzestała opłacania składek za pracowników i nie reagowała na wezwania do zapłaty. W dniu 26 sierpnia 1994 r. Spółka przejęła prawo własności i użytkowania wieczystego wraz z całością zobowiązań Spółdzielni Pracy P. z/s w P., w tym zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 06/92-02/94, a następnie za okres 03/94-02/95 na kwotę [...] zł powiększając tym samym i tak istniejące już zadłużenie w kwocie [...] za okres 06/94-07/94. W dniu 28 sierpnia 1995 r. zawarty został ze Spółką układ ratalny na 31 rat, lecz wspólnicy nie uregulowali żadnej raty układu a także składki bieżącej i w dniu 17 października 1995 r. układ został zerwany. Prezes Zakładu wyjaśnił także, iż czterokrotnie składane byłe wnioski o ogłoszenie upadłości Spółki, jednakże za każdym razem były one oddalane przez Sąd. Organ wskazał również, że należności ZUS są w całości zabezpieczone hipotecznie na nieruchomości, której współwłaścicielem jest skarżący. Podejmowane próby wyegzekwowania należności nie przyniosły żadnego rezultatu, ponieważ pomimo dwóch licytacji nieruchomość nie została sprzedana z uwagi na bak nabywców. Jednakże organ zauważył, że bezskutecznych prób wyegzekwowania zadłużenia z nieruchomości Spółki nie należy traktować na równi z brakiem majątku, ponieważ majątek ten bezspornie istnieje. Ponadto zawsze istnieje możliwość prowadzenia negocjacji z wierzycielami hipotecznymi w przypadku sprzedaży nieruchomości i podziału sum z niej uzyskanych. Skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości [...] zł z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. ZUS dokonał zajęcia tego świadczenia, i dokonuje z niego potrąceń w wysokości [...] zł miesięcznie. Po uwzględnieniu potrąceń kwota netto do wypłaty wynosi [...] zł. Małżonka skarżącego zatrudniona jest w Zespole Opieki Zdrowotnej w P. uzyskując wynagrodzenie ok. [...] zł. Ponadto jak wynika z kwestionariusza o stanie majątkowym skarżący posiada udział w 1/6 jako spadkobierca w 9 hektarowym gospodarstwie rolnym. Podsumowując Prezes Zakładu stwierdził, że w świetle przedstawionego materiału dowodowego brak jest przesłanek całkowitej nieściągalności w trybie art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. z uwagi na prowadzoną aktualnie egzekucję ze świadczenia rentowego skarżącego oraz istniejącą nieruchomość, na której zostały zabezpieczone wierzytelności ZUS. Pismem z dnia 6 lipca 2007 r. pełnomocnik skarżącego złożył skargę na decyzję Prezesa Zakładu z dnia [...] maja 2007 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] grudnia 2006 r. Decyzjom tym pełnomocnik zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. poprzez stwierdzenie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania ww. przepisu. Z uwagi na powyższe naruszenia prawa materialnego pełnomocnik skarżącego wniosła na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. o: - uchylenie decyzji o odmowie umorzenia składek; - orzeczenie o umorzeniu składek na mocy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Rozwijając zarzuty w uzasadnieniu skargi pełnomocnik stwierdziła, że stosownie do postanowień art. 28 ust. 3 u.s.u.s całkowita nieściągalność stanowiąca przesłankę umorzenia należności zachodzi m.in., gdy: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe ze względu na brak majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania, a także w sytuacji, gdy majtek pozostały po wyłączeniu z niego składników obciążonych m.in. hipoteką nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należność. W ocenie strony skarżącej w niniejszej sprawie zaistniały ww. okoliczności. Sąd bowiem aż czterokrotnie oddalał wnioski o ogłoszenie upadłości Spółki, a przyczyną tego był brak majątku wspólników Spółki, który pozwalałby na pokrycie kosztów postępowania. ZUS tych faktów nie kwestionuje, niesłusznie jednak uważa, że art. 218 prawa upadłościowego pozwala na umorzenie postępowania upadłościowego "nie tylko wtedy, gdy majątek Spółki nie wystarcza na koszty postępowania, ale również, gdy majątek taki jest, ale nie można go spieniężyć". Pełnomocnik skarżącego podniosła ponadto, że istniejący majątek Spółki jest obciążany hipotekami, których wartość przekracza wartość nieruchomości. ZUS wskazuje, iż bezskutecznych prób wyegzekwowania należności nie należy traktować na równi z brakiem majątku, ponieważ majątek bezspornie istnieje, a ZUS ma swą wierzytelność zabezpieczoną hipoteką przymusową. Pełnomocnik stwierdził, że prawdą jest, że wierzytelność ZUS jest zabezpieczona hipoteką, ale na drugim miejscu po Banku Gospodarki Żywnościowej. Rzeczywista wartość nieruchomości i aktualny stan zadłużenia Spółki wobec Banku w oczywisty sposób wskazują na to, że ZUS nie uzyska jakiejkolwiek kwoty, nawet jeżeli dojdzie do egzekucji z nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż nie została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych [(Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – dalej jako "u.s.u.s."] należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że skarżący pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł miesięcznie, a ze świadczenia tego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Zobowiązany jest również właścicielem 1/6 9 hektarowego gospodarstwa rolnego. Majątek Spółki stanowi nadal nieruchomości o pow. 3,2014 ha zabudowana budynkami magazynowymi stanowiącymi od gruntu odrębny przedmiot własności. Na nieruchomości tej ZUS zabezpieczył swoją wierzytelność. Należy również zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż za umorzeniem zaległych należności nie przemawia oddalanie wniosków o stwierdzenie upadłości Spółki. W chwili oddalenia wniosków o stwierdzenie upadłości skarżący posiadał majątek, chociaż obciążony. Majątek ten jest nadal własnością skarżącego. Za takimi wnioskami przemawia treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w O. V Wydział Gospodarczy z dnia 20 grudnia 1996 r. sygn. akt V VG 16/96 oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości. W uzasadnieniu tym Sąd wskazał, że w skład majątku Spółki wchodzi zabudowana nieruchomość, na której ustanowione są hipoteki na rzecz kilku wierzycieli, w tym ZUS. Sąd zauważył także, iż "spółka nie posiada żądnego majątku wolnego od obciążeń". W związku z powyższym za słuszne należy uznać stanowisko organu, że postępowanie upadłościowe mogło zostać umorzone przez Sąd pomimo posiadania przez skarżącego majątku, z którego można egzekwować nie jest sprzeczne z treścią art. 218 Prawa upadłościowego, na który powołuje się pełnomocnik skarżącego. O oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości przesądziła okoliczność, że po wyłączeniu składników majątkowych obciążonych hipoteką i zastawem bądź zastawem rejestrowym pozostały majątek nie wystarczył na zaspokojenie kosztów postępowania. W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości – jak wyżej wyjaśniono – umorzenia należności w oparciu o to kryterium. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Dotyczy bowiem możliwości umorzenia zaległych składek ich płatnikom będącym jednocześnie osobami ubezpieczonymi (dotyczy więc osób, które opłacają składki "same za siebie"). Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona natomiast, miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. W ocenie Sądu, organ trafnie orzekł, w oparciu o posiadany materiał dowodowy, że przytoczone przez skarżącego okoliczności nie dają podstaw do uznania, iż nie zachodzi w stosunku do niego całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Za takim stanowiskiem przemawiało posiadanie przez skarżącego stałego źródła dochodu w postaci świadczenia rentowego oraz nieruchomości. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z powyższego obowiązku, organ wywiązał się w sposób należyty. Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.