V SA/Wa 2354/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. B. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. K. B., dalej: "Skarżący" wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe, posiada dom o wartości 150.000 zł, nieruchomość rolną o powierzchni 35 ha o wartości około 500.000 zł, inwentarz żywy - 25 sztuk bydła oraz maszyny rolnicze o wartości około 20.000 zł, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, iż miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego z tytułu sprzedaży mleka, upraw oraz dopłat rolniczych wynosi 11.500 zł. Do zobowiązań i stałych wydatków Skarżący zaliczył spłatę kredytu na zakup ziemi (6.000 zł/m.), "kary za mleko" (2.500 zł/m). Oświadczył również, że koszty utrzymania gospodarstwa wynoszą 2.500 zł, a koszty utrzymania rodziny i mieszkania 1.500 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zwrócić uwagę należy, że w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi 100 zł. Analizując złożone oświadczenia, nie sposób uznać by wnioskodawca nie był w stanie ponieść kosztów sądowych w wysokości 100 zł bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Przede wszystkim nie można przyjąć by rodzina znajdowała się w stanie ubóstwa, ponieważ posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, jak również uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności rolniczej. Wskazać w szczególności należy, iż wnioskodawca posiada dom o wartości – według własnego oświadczenia – 150.000 zł, nieruchomość rolną o pow. 35 ha, stado bydła (25 sztuk) oraz maszyny i urządzenia rolnicze o wartości 20.000 zł. Skarżący uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 11.500 zł. Analizując złożone oświadczenia stwierdzić z całą stanowczością trzeba, iż wnioskodawca posiada majątek o znacznej wartości, z pewnością zaś o wartości znacznie przekraczającej zasoby majątkowe przeciętnego gospodarstwa domowego. W konsekwencji nie sposób zaliczyć ich do osób, które z uwagi na stan majątkowy zasługują na udzielenie prawa pomocy. Należy również zwrócić uwagę, że zgodnie z oświadczeniem złożonym na formularzu PPF wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą 1.500 zł miesięcznie, wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego stanowią kwotę 2.500 zł miesięcznie. Niezależnie od wskazanych wydatków Skarżący spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi 6.000 zł oraz ciąży na nim obowiązek uiszczenia tzw. "kary za mleko" w kwocie miesięcznej 2.500 zł. Ze złożonych wyjaśnień wynika więc, że miesięczne wydatki wynoszą 12.500 zł. Równocześnie Skarżący wyjaśnił, że jedynym dochodem miesięcznym rodziny jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości 11.500 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny (11.500 zł) jest więc niższy od deklarowanych miesięcznych wydatków (12.500 zł). Wnioskodawca nie wyjaśnił przy tym, skąd czerpie środki pieniężne na pokrycie zauważonej różnicy. Z tego względu oświadczenia złożone na formularzu PPF należy uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na ich podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej. Niezależnie od powyższych ustaleń Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Odnosząc się natomiast do podnoszonego zadłużenia (spłata kredytów i innych zobowiązań) przypomnieć trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów albo spłaty kar pieniężnych. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez Skarżących nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podnieść dodatkowo należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na inne wydatki, które nie stanowią niezbędnych dla utrzymania. W końcu zauważyć należy, iż nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest wysokość ciążących na Skarżącym kosztów sądowych. Jak to już wskazano, obecnie jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Mając zatem na uwadze oświadczone dochody i porównując je z wydatkami związanymi z niezbędnym utrzymaniem (według oświadczenia w wysokości od 1.500 miesięcznie prócz kosztów prowadzenia gospodarstwa, którego wynoszą 2.500zł), nie sposób przyjąć, by wydatek w wysokości 100 zł spowodował uszczerbek dla rodziny. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winnien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.