V SA/Wa 2373/10

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. L. B. wnosząc skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców wystąpił z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzem PPF z 1.09.2010 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z konkubiną – obywatelką Polski, która posiada mieszkanie o pow. [...] m2, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż konkubina złożyła wniosek o emeryturę. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż nie posiada żadnego źródła dochodów. Z uwagi na to, iż złożone we wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, zarządzeniem z 28 października 2010 r. wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz nadesłania wskazanych dokumentów. W odpowiedzi, pismem procesowym z 12 listopada 2010 r. cudzoziemiec wyjaśnił, iż konkubina otrzymała z dniem 7 września 2010 r. świadczenie emerytalne w wysokości 1560,52 zł brutto (1.306 zł netto). Miesięczne wydatki wnioskodawcy i konkubiny związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymanie wynoszą około 905 zł. Skarżący nie posiada oszczędności pieniężnych, natomiast jego konkubina posiada oszczędności w wysokości 17.600 zł, które zostały ulokowane na oszczędnościowych książeczkach mieszkaniowych. Do pisma załączył m. in. wyciąg z rachunku bankowego konkubiny. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Podkreślić na wstępie należy, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie zobowiązany ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 300 zł oraz ewentualne koszty zastępstwa procesowego z wyboru), z drugiej zaś strony możliwości majątkowe jego i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Za przyjęciem podjętego rozstrzygnięcia przemawiają niżej wyłuszczone okoliczności, jakie zauważyć należało rozpoznając wniosek strony. Po pierwsze cudzoziemiec pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną, która posiada stałe źródło dochodów w wysokości nie pozwalającej na przyjęcie, iż jest osobą pozbawioną środków na życie. Po drugie, konkubina wnioskodawcy posiada zasoby pieniężne w postaci – jak wskazuje to sam skarżący – oszczędności, których wysokość (17.600 zł) nie daje podstaw do przyjęcia twierdzenia, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Nie ma przy tym znaczenia, iż środki te zostały zgromadzone na oszczędnościowej książeczce mieszkaniowej, bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się podgląd, iż posiadanie majątku – w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza udzielenie prawa pomocy, zaś tym bardziej środków finansowych gromadzonych na cele mieszkaniowe. Na marginesie zauważyć należy, iż z przedłożonej przez wnioskodawcę kserokopii książeczki wynika, iż umowa rachunku została zawarta na okres 12 miesięcy, zaś na pieczęci okrągłej banku wskazano datę: 24 lipiec 2009 r., z czego należałoby wnioskować, że termin na który umowę zawarto upłynął, wobec czego podjęcie części środków nie spowodowałoby negatywnych skutków. W tym miejscu podkreślić należy, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie kosztów postępowania przed sądem nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Posiadanie przez skarżącą stronę majątku w ustalonym zakresie wyłącza natomiast możliwość przyznania jej prawa pomocy. Przywołać dodatkowo wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne na stronie internetowej www.nsa.gov.pl), iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu oraz posiadanie zaoszczędzonych środków pieniężnych przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Dodatkowo wskazać należy, iż analizując przedstawione przez stronę wyciągi z rachunku bankowego dopatrzono się, iż jego konkubina otrzymała w ciągu ostatnich kilku miesięcy znaczne kwoty pieniężne, dla przykładu w dniu 8 lipca 2010 r. przelew w wysokości 15.766,13 zł z tytułu "poborów za czerwiec 2010 r.", w dniu 20 września 2010 r. przelew w wysokości 4.466,90 zł z tytułu "świadczenia ZUS". Środki te zostały wypłacone, zaś wnioskodawca nie udzielił wyjaśnień na co zostały spożytkowane. W tym miejscu podnieść należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, ustalenie na co są przeznaczone te wypłacane w znacznych ilościach, czy też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów strona nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie (saldo końcowe na dzień 27 października 2010 r. – 31,29 zł). Konkludując przyjąć należy, iż wnioskodawca winien – jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi – partycypować w kosztach sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.