V SA/Wa 2374/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. E. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 24 maja 2012 r. Ł. E. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części oraz ustanowienia radcy prawnego, adwokata bądź doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada oszczędności w wysokości 24.500 zł z przeznaczeniem na "wkład własny do kredytu mieszkaniowego", natomiast nie posiada nieruchomości ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 5.250 zł z tytułu umowy o pracę. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, radcy prawnego oraz doradcy podatkowego. W uzasadnieniu podniesiono, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów oraz oszczędności pieniężne, których wysokość nie daje podstaw do przyjęcia twierdzenia, iż jest osobą dla której poniesienie wydatku w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie jest możliwe. Jednocześnie wskazano, iż wniosek jest bezprzedmiotowy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem sprawa jest wolna od kosztów sadowych z mocy samego prawa. Wnioskodawca złożył sprzeciw z dnia 22 czerwca 2012 r., jednakże nie ustosunkował się nim do postanowienia referendarza wydanego w sprawie jego wniosku. Wskazano jedynie, iż z dniem 31 sierpnia 2012 r. ustaje umowa o prace jego matki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Za przyjęciem podjętego rozstrzygnięcia przemawiają niżej wyłuszczone okoliczności, jakie zauważyć należało rozpoznając wniosek. Po pierwsze nie można przyjąć, by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa, skoro posiada stałe źródło dochodów z tytułu umowy o pracę w wysokości 5.250 zł. Już tylko ta okoliczność powoduje, iż nie można zaliczyć go do kategorii osób, które nie posiadają jakichkolwiek środków na utrzymanie. Zasadniczy jednak wpływ na odmowę przyznania prawa pomocy wywarła ta okoliczność, iż wnioskodawca posiada oszczędności pieniężne, których wysokość nie pozwala na zaliczenie go do kategorii osób, które z uwagi na swoje ubóstwo zasługują na udzielenie prawa pomocy. Skoro bowiem – jak sam wskazuje – posiada środki pieniężne w kwocie 24.500 zł, które stanowią oszczędności a nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), uznać należy, że ich przeznaczenie na koszty postępowania nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wyjaśnić również należy, iż rozpatrując prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki strony, które są niezbędne dla jej koniecznego utrzymania oraz utrzymania osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wobec czego nie można było przyjąć, iż gromadzenie środków na kredyt mieszkaniowy stanowi tego rodzaju wydatek. Wręcz przeciwnie w orzecznictwie przyjmuje się, iż do wydatków niezbędnych dla utrzymania nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi, zaś strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Przywołać w tym miejscu dodatkowo można stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym, fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu oraz posiadanie zaoszczędzonych środków pieniężnych przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Natomiast wniosek w części zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. Zauważyć bowiem należy, iż skargi wnoszone w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych są wolne od kosztów sądowych z mocy samego prawa (art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a.), zatem wnioskodawca nie ma obowiązku ich uiszczania w całym postępowaniu, w tym również występując ze skargą kasacyjną. Wobec tego, wniosek w tym zakresie należało pozostawić bez rozpatrzenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.