V SA/Wa 2401/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Robert Żukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lipca 2007 r. nr ... w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Przedmiotem skargi z ... sierpnia 2007 r. wniesionej przez M. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako Prezes Zakładu) z ... lipca 2007 r. nr ..., przywracająca termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako Zakład) z ... marca 2007 r. nr ..., o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Strona pismem z ... grudnia 2006 r. wystąpiła do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z prośbą o umorzenie zadłużenia wobec Zakładu związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Uzasadniając wniosek powołała się na trudną sytuację materialną i rodzinną. Wniosek strony przekazany został do Zakładu celem jego rozpatrzenia. Po rozpatrzeniu wniosku Zakład decyzją z ... marca 2007 r., odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie ... zł., w tym: na ubezpieczenie społeczne za okres ..., w kwocie ... zł.; na ubezpieczenie zdrowotne za ... w kwocie ... zł. oraz na Fundusz Pracy za okres ...w kwocie ... zł. W podstawie prawnej orzeczenia powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm); powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s--. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył podstawy prawne regulujące umarzanie należności z tytułu składek, zawarte w art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s a także w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zakład stwierdził, że Strona od ... lutego 2005 r. posiada stały dochód, z tytułu zatrudnienia w J. ... w Ś., z podstawą opodatkowania za ... 2007 r. w wysokości po ... zł. Niepracująca małżonka Strony pobiera zasiłek pielęgnacyjny z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz inne zasiłki i świadczenia przyznane na dzieci w miesięcznej kwocie około ... zł. Wskazał nadto, że córka strony zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności jest niepełnosprawna od ... 1996 r. oraz, ze zadłużenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej narastało na przestrzeni kilku lat. Następnie organ przypomniał, że zaległości Strony objęte zostały układem ratalnym, który jednak nie został przez Stronę dotrzymany. Aktualnie egzekucja należności prowadzona jest przez komornika Sądowego Rewiru I w Ż.. Do 7 marca 2007 r. Komornik przekazał wpłaty na łączną kwotę ... zł. Przedstawiając powyższe oraz kierując się dobrem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jak i pozostałych funduszy Zakład, pomimo trudnej sytuacji materialnej Strony, nie umorzył zadłużenia, uznając, że taka decyzja byłaby przedwczesna. Strona w dniu ... kwietna 2007 r. złożyła od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z ... maja 2007 r., nr ..., Prezes Zakładu stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu decyzji podał, że termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał w dniu ...kwietnia 2007 r., natomiast wniosek wniesiony został w dniu ... kwietnia 2007 r., czyli po upływie 14 - dniowego terminu do wniesienia wniosku a strona jednocześnie nie wniosła o przywrócenie uchybionego terminu. Następnie Strona w dniu ...maja 2007 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku. Prezes Zakładu, po rozpatrzeniu wniosku strony z ...maja 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o przywrócenie terminu, decyzją z ... lipca 2007 r. nr ... - przywrócił termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednocześnie utrzymał w mocy decyzję z ... marca 2007 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 59 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), powoływanej dalej jako: ,,k.p.a.-- w związku z art. 83 b u.s.u.s. a także art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu organ podał, że rozpatrując wniosek dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej Strony, w celu ustalenia czy zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Przytoczył także treść przepisów regulujących instytucję umarzania należności. Uznał, że od czasu wydania decyzji z ... marca 2007 r. nie wystąpiły nowe okoliczności przemawiające z uchyleniem tej decyzji. Decyzja w sprawie umorzenia należności ma charakter uznaniowy a tym samym organ ma prawo odmówić umorzenia pomimo, iż prowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności należy brać pod uwagę cały materiał dowodowy i ważny interes osoby zobowiązanej, ale również stan finansów ubezpieczeń społecznych i innych funduszy. Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu z ... marca 2007 r. Zarzucił, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego: tj. art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez kierowanie się dowolnością przy wydawaniu decyzji pomimo istnienia przesłanek do umorzenia zaległości. Skarżący zarzucił ponadto, że decyzja narusza art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu strony a naruszenie to miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Uzasadniając zarzuty Skarżący podkreślił, że nie jest w stanie uregulować zaległości wobec ZUS, gdyż pozbawiłoby to jego rodzinę możliwości zaspokojeni niezbędnych potrzeb życiowych. Potrzeby życiowe rodziny Skarżącego są większe od potrzeb przeciętnej rodziny bowiem Skarżący wraz z żoną opiekują się niepełnosprawnym, chorym dzieckiem. Sytuacja Skarżącego jest na tyle trudna, że uzasadnia umorzenia zaległości z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 rozporządzenia. Stwierdził nadto, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjęto, że organ podejmujący decyzję uznaniową, stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. W taki przypadku organ ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Jeżeli organ podejmuje decyzję negatywna dla strony, wówczas jest zobowiązany wykazać w uzasadnieniu dlaczego nie załatwił sprawy w sposób zgony ze słusznym interesem obywatela. Organ, w ocenie Skarżącego, nie uwzględnił słusznego interesu Skarżącego a kierował się jedynie szeroko pojętym interesem funduszy. Prezes Zakładu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako: ,,p.p.s.a.--, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, wychodząc poza granice skargi, doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona w sprawie decyzja została wydana z naruszeniem przepisów formalnych, zawartych w k.p.a., w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) , chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Sąd zważył, iż wniosek Skarżącego złożony w dniu ...kwietnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu z ... marca 2007 r., nr ..., uznany został przez Prezesa Zakładu, decyzją z ... maja 2007 r., nr ..., za złożony z uchybieniem 14 - dniowego terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu stwierdził, że termin prawny do złożenia wniosku upłynął w dniu ... kwietnia 2007 r. a Skarżący nie wniósł jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia tego środka zaskarżenia. Kolejnym wnioskiem, złożonym w dniu ...maja 2007 r., Skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z ... marca 2007 r. wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu wydając zaskarżoną decyzję z ... lipca 2007 r. rozstrzygnął o przywróceniu terminu do wniesienia wniosku a jednocześnie utrzymał w mocy decyzję Zakładu z ... marca 2007 r. Uwadze Prezesa Zakładu wydającego zaskarżoną decyzję uszedł fakt, że decyzją ostateczną z ... maja 2007 r. organ stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z ... marca 2007 r. (k.- 277 akt administracyjnych). W uzasadnieniu decyzji okoliczność ta choć istotna z punktu widzenia wymogów formalnych postępowania administracyjnego, została zupełnie pominięta. W szczególności nie jest wiadome czy decyzja z ...maja 2007 r. pozostaje w obrocie prawnym a w związku z tym jakie jest jej znaczenie prawne dla później wydanej, będącej przedmiotem skargi, decyzji z ...lipca 2007 r. Brak wyraźnego odniesienia się przez organ orzekający do tej kwestii stanowi o naruszeniu przez Prezesa Zakładu przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., obligujących organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy a także do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ orzekający nie zastosował się także do wymogów formalnych decyzji administracyjnej, określonych w art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uchybienie tym przepisom formalnym mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadmienić warto, że ostateczne stwierdzenie przez organ orzekający uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia, uniemożliwia dalsze rozpoznawanie tego środka zaskarżenia, bez uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia o uchybieniu terminu. W tej sytuacji uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes Zakładu winien wyeliminować wskazane przez Sąd nieprawidłowości. W szczególności powinien wyjaśnić czy decyzja z ... maja 2007 r. stwierdzająca uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pozostaje w obrocie prawnym. Jeżeli tak to powinien rozważyć możliwość wyeliminowania jej w trybie nadzwyczajnym postępowania, określonym w k.p.a. Dopiero wówczas będzie możliwe rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, oczywiście w razie uprzedniego, pozytywnego i odrębnego rozstrzygnięcia o przywróceniu terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Konstrukcja przepisów art. 58 i 59 k.p.a., regulujących instytucję przywracania terminów, wskazuje na zasadność wydawania odrębnego - od merytorycznego załatwienia sprawy - rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia terminu. Organ powinien mieć również na względzie, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie z mającym zastosowanie w sprawie art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. może być pozytywnie rozpatrzony tylko wtedy gdy spełnione są łącznie 3 przesłanki: uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Nie dopełnienie którejkolwiek z powyższych przesłanek stanowi przeszkodę do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a oraz art. 152 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.