V SA/Wa 243/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska (spr.), , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2012 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi wniesionej przez A.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]. Ww. decyzją ZUS - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].09.2011 r. nr [...] w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres [...] i jednocześnie - na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy w części dotyczącej okresu [...] Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia [...].10.2009 r. A.G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres [...]. Następnie, w decyzji z dnia [...].11.2009 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej skarżący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie [...]. Wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji. Postanowieniem z dnia [...].01.2010 r. nr [...] ZUS zawiesił postępowanie w sprawie wniosku z dnia [...].10.2009 r. do czasu uprawomocnienia się orzeczenia Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w sprawie ustalenia okresu podlegania przez zainteresowanego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Wyrokiem z dnia [...].06.2010 r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił złożone przez A.G. odwołanie od decyzji stwierdzającej podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Od ww. wyroku wnioskodawca złożył apelację, oddaloną następnie przez Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (wyrok z dnia [...].11.2010 r., sygn. akt [...]). W dniu [...].06.2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął zawieszone postępowanie dotyczące złożonego przez skarżącego wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Decyzją z dnia [...].09.2011 r. nr [...] Zakład umorzył postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres [...] z uwagi na ich przedawnienie. Jednocześnie decyzją dnia [...].09.2011 r. nr [...] Zakład odmówił umorzenia zadłużenia obejmującego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres [...]. Pismem z dnia [...].10.2011 r. A.G. zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].09.2011 r. nr [...] w zakresie odmowy umorzenia zadłużenia za okres [...] i jednocześnie umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odmowy umorzenia należności za okres [...]. W uzasadnieniu, organ powołując treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyjaśnił, iż w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z wymienionych w ww. przepisie okoliczności pozwalających na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i umorzenia ich na tej podstawie. Następnie, mając na uwadze treść art. 28 ust. 3a ustawy o sytemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, organ orzekł, że wnioskodawca nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednocześnie organ zauważył, iż w myśl art. 24 ust. 4 ww. ustawy należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wobec powyższego składki za okres od [...] oraz odsetki od nich uległy przedawnieniu, odpowiednio: za 09.2001 r. – z dniem [...].10.2011 r., za 10.2001 r. z dniem [...].11.2011 r. oraz za 11.2001 r. z dniem [...].12.2011 r. Dlatego też, dalsze postępowanie w tym zakresie należy uznać za bezprzedmiotowe z uwagi na brak przedmiotu postępowania, a w rezultacie – na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. – umorzyć postępowanie odwoławcze. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. rozstrzygnięcie z dnia [...] grudnia 2011 r. A.G. zauważył, że ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną spełnia przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych powtórzył argumnetację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Rozpoznając sprawę Sąd ma na uwadze również art. 134 § 1 u.p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji, może uwzględnić skargę nawet, gdy strona nie podniesie zarzutów, które uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego, w sytuacji, gdy przesłanki te istnieją. W niniejszej sprawie ZUS, mając na uwadze złożony przez skarżącego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].09.2011 r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres [...] i jednocześnie - na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części dotyczącej okresu [...]. W tym miejscu wyjaśnić należy, że art. 138 k.p.a. zawiera zamknięty katalog rozstrzygnęć jakie wydać może organ odwoławczy. Zgodnie z treścią ww. przepisu organ może utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję albo uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo umorzyć postępowanie odwoławcze. Wobec treści wydanego przez organ rozstrzygnięcia (umorzenie popstępowania odwoławczego w części) należy wskazać, że przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej nalezy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a. (v. wyrok NSA z 25 października 1988 r., SA/Po 495/88, LexPolonica nr 328970). Przesłanką umorzenia postępowania odwoławczego – zgodnie z art. 105 k.p.a. – jest jego bezprzedmiotowość, która ma miejsce wówczas, gdy strona cofnie odwołanie, lub jeżeli organ odwoławczy w toku postępowania ustalił, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie (B. Adamiak w: "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 8 wydanie Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2006 r., s. 615). Zatem o bezprzedmiotowości postępowania można mówić gdy stwierdzi się w oczywisty sposób brak prawnych i faktycznych podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 1999 r., sygn. akt. II SA 728/99). Tymczasem w niniejszej sprawie brak jest ww. znamion bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Podkreślić bowiem należy, że organ umorzył postepowanie odwoławcze w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części dotyczącej okresu [...] z uwagi na ich przedawnienie. Taka zaś okoliczność (przedawnienie składek) nie stanowi przesłanki umożliwiającej umorzenie postępowania odwoławczego. Jak to już wyżej wyjaśniono umorzenie byłoby zasadne gdyby strona cofnęła odwołanie, lub gdyby organ odwoławczy w toku postępowania ustalił, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie, a taka sytuacja nie miała miejsca. Wobec powyższego umorzenie w niniejszej sprawie postępowania odwoławczego było nieprawidłowe. Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy wyjaśnić należy, iż w istocie niedopuszczalne jest procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Jeżeli taka okoliczność ujawni się w toku postępowania, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie – tak jak w niniejszej sprawie – w postępowaniu odwoławczym (to jest będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2425/06), nie zaś umorzyć postępowanie odwoławcze. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i jako wadliwa winna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Mając na uwadze tę konieczność Sąd nie badał merytorycznie tej decyzji, pod względem jej zgodności z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy winien mieć na względzie wskazane wyżej okoliczności dotyczące stwierdzenia w postępowaniu odwoławczym przedawnienia należności . Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.