V SA/Wa 2480/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. i M. S.o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S., M. S.w imieniu którego występuje przedstawiciel ustawowy R. S., K. S., P. S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) kwietnia 2015 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. R. S., działając w imieniu własnym oraz jako przedstawiciel ustawowy małoletniego M.S., wystąpiła z wnioskami o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z trojgiem dzieci oraz teściową, posiada dom o pow. 150 m2, nieruchomość rolną o pow. około 22,2739 ha (w tym grunty własne 14 ha oraz grunty dzierżawione 8 ha) oraz budynki gospodarcze o pow. 200 m2, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości około 50.000 zł rocznie, zaś jej teściowa otrzymuje emeryturę w wysokości 1.200 zł miesięcznie. W uzasadnieniu podniosła, iż wraz z dziećmi prowadzi gospodarstwo rolne po zmarłym mężu. Wskazała, iż powierzchnia gospodarstwa uległa zmniejszeniu z uwagi na wypowiedzenie dotychczasowych umów dzierżawy oraz w związku ze sprzedażą części nieruchomości. Skarżąca posiada również należności wobec kontrahentów zalegających z realizacją płatności z tytułu kupna trzody i zbóż. Ciążą na niej zobowiązania z tytułu kredytu zaciągniętego na spłatę długów jej zmarłego męża. Oświadczyła, iż wydatki związane z utrzymaniem rodziny i prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą 3.000 zł miesięcznie, wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego wynoszą 3.000 zł miesięcznie oraz ciążą na niej zobowiązania kredytowe w wysokości 5.000 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazali tego, że spełniają ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zwrócić uwagę należy, że w niniejszej sprawie – w związku z odrzuceniem skargi - wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi 100 zł. Z urzędu wiadomym jest, że na Skarżącej oraz jej małoletnim synu ciążą solidarnie wpisy sądowe w dwóch innych zainicjowanych postępowania – po 100 zł w każdej sprawie. Analizując złożone oświadczenia, nie sposób uznać by wnioskodawcy nie byli w stanie ponieść kosztów sądowych w łącznej wysokości 300 zł bez uszczerbku dla koniecznego rodziny. Przede wszystkim nie można przyjąć by rodzina znajdowała się w stanie ubóstwa, ponieważ posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, jak również uzyskuje stały dochód z tytułu prowadzonej działalności rolniczej. Teściowa Skarżącej otrzymuje świadczenie emerytalne. W tym zakresie wskazać w szczególności należy, iż wnioskodawczyni posiada nieruchomość w postaci domu o wartości – według własnego oświadczenia – 315.000,00 zł, a także zabudowania gospodarcze o pow. 200 m2, nieruchomość rolną o pow. 14 ha, a nadto dzierżawione grunty o pow. 8 ha. Wprawdzie wnioskodawcy nie złożyli oświadczenia w zakresie posiadanego majątku ruchomego o znacznej wartości, jednakże z doświadczenia życiowego wiadomym jest, że prowadząc działalność rolniczą na pow. 22 ha, z natury rzeczy muszą posiadać sprzęt rolniczy, a nadto zwierzęta hodowlane, skoro oświadczyli, że kontrahenci zalegają z płatnościami za trzodę oraz zboże. Wnioskodawcy uzyskują stały dochód w wysokości około 50.000,00 zł rocznie, a więc około 4.200 zł miesięcznie, a nadto teściowa Skarżącej uzyskuje emeryturę w miesięcznej wysokości 1.200 zł. Ponadto Skarżąca wyjaśniła, że powierzchnia gospodarstwa rolnego była większa, ale uległa "ostatnio" zmniejszeniu, co było również spowodowane "sprzedażą części gruntów będących jej własnością". Wskazać należy, iż wnioskodawcy nie podali szczegółów dotyczących sprzedaży części gruntów rolnych, nie wyjaśnili jaką kwotę z tego tytułu uzyskali i na co ją przeznaczono, do czego byli zobowiązani w ramach ujawnienia stanu majątkowego posiadania. Niezależnie jednak od powyżej wskazanych braków, analizując złożone oświadczenia oraz przedstawione dokumenty, stwierdzić z całą stanowczością trzeba, iż wnioskodawcy posiadają majątek o znacznej wartości, z pewnością zaś o wartości znacznie przekraczającej zasoby majątkowe przeciętnego gospodarstwa domowego. W konsekwencji nie sposób zaliczyć ich do osób, które z uwagi na stan majątkowy zasługują na udzielenie prawa pomocy. Należy również zwrócić uwagę, że zgodnie z oświadczeniem złożonym na formularzu PPF wydatki związane z utrzymaniem rodziny i prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą 3.000 zł miesięcznie, wydatki zawiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego stanowią kwotę 3.000 zł miesięcznie. Niezależnie od wskazanych wydatków rodzina spłaca kredyty. Równocześnie wyjaśniono, że jedynym dochodem rodziny jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości około 50.000 zł rocznie, a więc około 4.170 zł miesięcznie oraz świadczenie rentowe wypłacane teściowej Skarżącej w wysokości 1.200 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi więc około 5.370 zł, a więc jest niższy od deklarowanych miesięcznych wydatków. Wnioskodawcy nie wyjaśnili przy tym, skąd czerpią środki pieniężne na pokrycie zauważonej różnicy. Również z tego względu oświadczenia złożone na formularzu PPF należy uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na ich podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej. Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Odnosząc się natomiast do podnoszonego zadłużenia (spłata kredytów i innych zobowiązań) przypomnieć trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez Skarżących nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podnieść dodatkowo należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na inne wydatki, które nie stanowią niezbędnych dla utrzymania. W końcu zauważyć należy, iż nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest wysokość ciążących na wnioskodawcach kosztów sądowych. Jak to już wskazano, obecnie jest zobowiązana do uiszczenia trzech opłat sądowych po 100 zł. Mając zatem na uwadze oświadczone dochody i porównując je z wydatkami związanymi z niezbędnym utrzymaniem (według oświadczenia w wysokości od 2.500 do 3.000 zł miesięcznie prócz kosztów prowadzenia gospodarstwa), nie sposób przyjąć, by wydatek w wysokości 300 zł spowodował uszczerbek dla rodziny. Reasumując, jeżeli wnioskodawcy dysponują jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winni partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.