V SA/Wa 2495/13

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu grzywny postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. B. B. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z dnia [...] 2013 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z siostrą, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku wskazał, że uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.600 zł brutto, zaś jego siostra jest osobą bezrobotną. W uzasadnieniu podniósł, iż opiekuje się siostrą, która przeszła operacje i wymaga leczenia, jest osobą bezrobotną i pozostaje na jego utrzymaniu. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] 2014 r. wskazał, iż utrzymuje się wraz z siostrą z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.181,38 zł netto miesięcznie. Nie posiadają żadnych oszczędności i rachunków bankowych. Zamieszkują w mieszkaniu wynajmowanym przez ciężko chorą ciotkę, która obecnie przebywa w domu opieki społecznej, nie ponoszą wydatków na mieszkanie, które jest zadłużone. Wnioskodawca wskazał, iż ponosi "koszty za stancję", a także oświadczył, iż "po opłaceniu stancji miesięcznie 1.000 zł pozostaje zaledwie na potrzeby mojej siostry i na moje utrzymanie kwota 181,38 zł". Dodatkowo podniósł, iż do bieżących wydatków na zakupy dokłada się jego partnerka, która nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Do pisma załączył: umowę najmu lokalu mieszkalnego z dnia 27 września 2012 r., kserokopię zaświadczenia z 3 czerwca 2013 r. potwierdzającego, że jego siostra jest osobą bezrobotną i nie posiada prawa do zasiłku, a także kserokopię zaświadczenia o wysokości zarobków z dnia 29 stycznia 2013 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał tego, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy w wysokości 200 zł) z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż złożone przez stronę oświadczenia – na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie można uznać za wiarygodne i rzetelne. Wskazać bowiem należy, iż wnioskodawca oświadcza, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą, zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. [...] w O., do którego tytuł prawny posiada jego ciotka (umieszczona w domu opieki społecznej), za które jednak nie płaci. Następnie oświadcza, iż ponosi wydatek "za stancję" w wysokości 1.000 zł, na dowód czego przedstawia oryginał umowy najmu z dnia 27 września 2012 r. Analiza przedmiotowej umowy prowadzi do wniosku, iż zawiera ona sprzeczne ze sobą postanowienia. Zauważyć należy, iż we wstępie umowy wnioskodawca określony jest jako "Najemca" mieszkania o pow. 37 m2 pod adresem: ul. [...] w O., natomiast pod umową podpisuje się jako "Wynajmujący". Powoduje to, że nie można ustalić czy to wnioskodawca bierze mieszkanie do użytkowania jako najemca i ponosi z tego tytułu czynsz w wysokości 1.000 zł, czy też jest wynajmującym i otrzymuje czynsz najmu. Gdyby przyjąć pierwszą ewentualność to powstaje pytanie, gdzie faktycznie zamieszkuje (czy w mieszkaniu wynajmowanym przez ciotkę, czy w mieszkaniu wynajmowanym przez siebie) i czy ponosi czynsz najmu, czy też jak oświadcza nie ponosi wydatków na mieszkanie, co powoduje zadłużenie. W drugim natomiast przypadku, nie sposób uznać oświadczenia, że ponosi wydatek "na stancję". Kolejne wątpliwości powstają w związku z oświadczeniem, że na miesięczne utrzymanie siebie i siostry pozostaje mu kwota 181,38 zł. Z doświadczenia życiowego nie sposób przyjąć by dwie dorosłe osoby, z których jedna jest chora i wymaga leczenia, mogły egzystować mając do dyspozycji oświadczone środki finansowe. W końcu zauważyć należy, iż wnioskodawca nie wykonał wezwania do złożenia oświadczenia o miesięcznych wydatkach związanych z niezbędnym utrzymaniem (punkt 2) zarządzenia z dnia 14 stycznia 2014 r., k. 43 akt). Zaznaczyć przy tym trzeba, iż strona nie została zobowiązana do szczegółowego wyliczenia, czy udokumentowania swoich wydatków, zaś kwestia posiadania ogólnej wiedzy na ten temat wiąże się z należytą starannością w dbaniu o własne sprawy. Wyjaśnić należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Skoro wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów lecz nie wskazuje wydatków niezbędnych dla utrzymania, to dokonanie takiego porównania jest niemożliwe. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Warto również wskazać na postanowienie z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, w którego uzasadnieniu podniesiono, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie (orzeczenia NSA dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.