V SA/Wa 2527/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant st. specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2013 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Ministra Finansów z dnia ... września 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata ..., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę ..., w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ... Przedmiotem skargi z 7 października 2012 r. wniesionej przez K. J.(dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) jest decyzja Ministra Finansów (dalej też: organ) z ... września 2012 r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję Wojewody ... z ... czerwca 2012 r. nr ... odmawiającą umorzenia należności wynikającej z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego ... z dnia ....06.2011 r. w kwocie ... zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 29 marca 2012 r. strona zwróciła się do Wojewody ... o umorzenie mandatu ze względu na trudną sytuację majątkową i zdrowotną. Decyzją z dnia ... czerwca 2012 r. Wojewoda ... odmówił umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 55, art. 56 ust. 1 pkt 5 oraz art. 60 pkt 7, art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Jedynym jego dochodem jest emerytura, która po opłaceniu kosztów pobytu w Domu Pomocy Społecznej wynosi ... zł miesięcznie. Ponadto strona jest osobą chorą posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co niewątpliwie wpływa na wzrost wydatków. Organ stwierdził, że wniosek dłużnika spełnia przesłankę ważnego interesu dłużnika ze względu na brak środków na zapłatę należności bez szkody dla wydatków związanych z podstawowym utrzymaniem; podkreślił jednakże, iż ukaranie grzywną za wykroczenie związane jest z zawinionym naruszeniem prawa. W świetle prawa wnioskodawca jest winny popełnienia wykroczenia, a umorzenie należności mogłoby zrodzić u niego przeświadczenie, że postępuje właściwie. Kara grzywny, aby odniosła właściwy skutek, powinna być wyegzekwowana, zniechęcając w ten sposób ukaraną osobę do popełnienia kolejnych wykroczeń. Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego przez stronę odwołania Minister Finansów decyzją z dnia ... września 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał ustalony w sprawie stan faktyczny i odnosząc się do podniesionych w odwołaniu argumentów wyjaśnił, iż postępowanie odwoławcze nie ma na celu ustalenia okoliczności ukarania karą grzywny oraz nie bada postępowania mandatowego. Dlatego też argumentacja zawarta w odwołaniu dotycząca ukarania mandatem karnym nie miała znaczenia dla podjęcia zaskarżonej decyzji, a zarzuty w tym zakresie należało uznać za niedopuszczalne. Organ wskazał następnie, że z art. 64 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem, jak i odmawiające uwzględnienia żądania. W ocenie Ministra Finansów wniosek dłużnika nie spełnia przesłanki ważnego interesu dłużnika. Po opłaceniu pobytu w Domu Pomocy Społecznej, zapewniającego całodobowe wyżywienie i zakwaterowanie, zobowiązany dysponuje kwotą ... zł miesięcznie, która - nawet po pomniejszeniu jej o wydatki związane z zakupem leków - umożliwia zapłatę jednorazowo zobowiązania w całości. Wspominane przez stronę w odwołaniu kradzieże ograniczały możliwości płatnicze wnioskodawcy, jednakże nie mają one charakteru permanentnego, a łączna kwota deklarowanej straty wyniosła ... zł. Jak zauważył Minister, termin płatności grzywny upłynął w dniu 15 czerwca 2011 r., a więc ponad 12 miesięcy przed datą złożenia odwołania. W tym okresie skarżący uzyskał dochód znacznie przekraczający kwotę deklarowanej straty w wyniku kradzieży i wydatków na leczenie, co umożliwiało zapłatę grzywny w całości; tym bardziej obecnie grzywna może być zapłacona. Również postępowanie egzekucyjne w przedmiotowej sprawie może okazać się skuteczne, skoro zobowiązany otrzymuje emeryturę oraz art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227, z późn. zm.) określający możliwość prowadzenia egzekucji z świadczenia emerytalnego. Zatem nie ma podstaw, aby przypuszczać, że egzekucja przedmiotowych należności okaże się bezskuteczna lub nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Biorąc pod uwagę okres przedawnienia grzywny (3 lata zgodnie z art. 45 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń, t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 46, poz. 275 ze zm.) oraz kwotę należności - wyegzekwowanie zobowiązania jest prawdopodobne. Pismem z 7 października 2012 r. strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Finansów. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż jest zaskoczony faktem, że mandat stał się prawomocny w dniu pokwitowania odbioru. Zarzucił, że mandat został na nim wymuszony przez policjanta oraz wskazał, że wnosił o przeprowadzenie wizji lokalnej z tego wydarzenia. Odnośnie do przesłanki interesu publicznego wskazał: "całe swoje wysiłki ponosiłem oddanie dla Polski; przysporzyłem Polsce bardzo dużo dewiz na kontraktach przez ciągłą racjonalizację i bardzo dobrą organizację". Odnosząc się do swego interesu jako strony podniósł, że musi się leczyć dodatkowo prywatnie, płacić prywatnie za badania krwi i moczu, ponosić całkowity koszt lekarstw, jak również pomagać schorowanemu (bez prawa do zasiłku) synowi, który został eksmitowany z uwagi na utratę pracy. Podniósł także, że musi kupować bieżące, niezbędne rzeczy (okulary, telefony komórkowe, długopisy, mydła, maszynki do golenia). Podkreślił, że do dnia złożenia skargi poniósł następujące koszty: ... zł za odwołanie ode decyzji Wojewody, ... zł za wysłanie 6 listów poleconych (w tym celu zbierał puszki po napojach). Wskazał, że zbiera niedopałki papierosów i zarzucił, że "Na los taki nie zasłużyłem, bo ukończyłem studia w ... r. z wyróżnieniem, napisałem b. dużo artykułów oraz książkę w 1997 r. pt. "..."". Do skargi załączył fakturę za plastry rozgrzewające. Wskazał, że jeśli skarga okazałaby się bezskuteczna, to wnosi o zamianę pozostałych ... gr (po odjęciu od kwoty mandatu - kwoty wskazanych kosztów) na "ekwiwalentny pobyt w więzieniu". W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa, v.art.145§1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących na podstawie ww. ustaw sądowi administracyjnemu, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Stosownie do prawidłowo przywołanych przez Ministra Finansów w zaskarżonej decyzji przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (w tym należności będącej przedmiotem niniejszego postępowania) poprzez umarzanie zobowiązań w całości albo w części, odroczenie ich spłaty lub rozłożenie na raty. Art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych stanowi, że należności mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty ... zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których uprawniony organ ma prawo umorzenia zadłużenia. Zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia istnienia którejkolwiek ( lub kilku) z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417). Wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz www.nsa.gov.pl). Przechodząc do niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż Minister Finansów prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, w szczególności stwierdzając, że skarżący przebywa w Domu Pomocy Społecznej, który zapewnia mu całodobową opiekę. Ponadto, po odliczeniu kosztów pobytu w DPS skarżącemu pozostaje kwota ponad trzystu złotych, której część, jak słusznie zauważył organ, skarżący mógł spożytkować na uiszczenie wystawionego mandatu karnego. Organ słusznie wskazał, iż kradzieże ograniczające możliwości płatnicze wnioskodawcy nie mają charakteru permanentnego, a łączna kwota deklarowanej przez stronę straty wyniosła ... zł. Organ prawidłowo zauważył też, że termin płatności grzywny upłynął w dniu 15 czerwca 2011 r., a więc ponad 12 miesięcy przed datą złożenia odwołania, w którym to okresie skarżący uzyskał dochód znacznie przekraczający kwotę deklarowanej straty w wyniku kradzieży i wydatków na leczenie, co umożliwiało zapłatę grzywny w całości. Słusznie również Minister Finansów zauważył, że również postępowanie egzekucyjne może okazać się skuteczne, gdyż zobowiązany otrzymuje emeryturę oraz art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227, z późn. zm.) określający możliwość prowadzenia egzekucji z świadczenia emerytalnego. Biorąc pod uwagę okres przedawnienia grzywny (3 lata zgodnie z art. 45 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń, Dz. U. z 2010 r., Nr 46, poz. 275 ze zm.) oraz kwotę należności, prawdopodobne jest wyegzekwowanie zobowiązania. W ocenie Sądu prawidłowo organ odwoławczy powołał się na przesłankę interesu publicznego odnoszącą się do respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa i wskazał, że w przedmiotowej sprawie przyczyną powstania należności było działanie wnioskodawcy, którego skutkiem było wymierzenie kary grzywny w wysokości i terminie płatności zaakceptowanym przez niego. Sankcje prawne związane z popełnieniem wykroczenia, za które skarżący został ukarany, zostały przez ustawodawcę przewidziane w postaci grzywny, dlatego umorzenie tej kary powodowałoby uchylenie jej skutków i oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa. Tym samym, jak trafnie zauważył Minister Finansów, odnosząc się do wyżej wskazanych wartości umorzenie przedmiotowych należności Skarbu Państwa naruszałoby interes publiczny. Powyższe pozwoliło organowi orzekającemu prawidłowo przyjąć, że nie zachodzą przesłanki do udzielenia ulgi w postaci umorzenia zobowiązania. Ponadto, nie kwestionując niewątpliwych trudności, z jakimi spotyka się skarżący w życiu codziennym Sąd stwierdza, że obowiązujące przepisy nie dają Sądowi uprawnienia do zamiany grzywny na karę pozbawienia wolności. Sąd zauważa także, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami brak także możliwości dokonania odliczenia od wymierzonej grzywny nakładów, jakie poniósł skarżący w postępowaniu. Z powyższych przyczyn i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została przez Sąd oddalona.