V SA/Wa 2532/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Asesor WSA - Joanna Gierak-Posiadły (spr.), Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2009 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]lipca 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] 03.2008r. o numerze [...] Przedmiotem skargi z [...] sierpnia 2008 r. (data nadania), wniesionej przez W. K. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] lipca 2008 r. nr [...]. Zaskarżonym orzeczeniem Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2008 r. o odmowie przyznania stronie uprawnień, o których mowa w art. 20 ust. 3 w związku z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), w następującym stanie faktycznym: Pismem z 24 stycznia 2008 r. W.K. wystąpił do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie -jak określił- świadczeń po zmarłym ojcu, B. K.. W uzasadnieniu tego wniosku podał, że jest inwalidą II grupy oraz, że za życia ojca prowadził wspólnie z nim gospodarstwo domowe - był właściwie na jego utrzymaniu. Obecnie jedynym źródłem jego utrzymania jest renta socjalna. Dalej, W. K. wskazał, że jego ojciec (który zmarł [...] lipca 2005 r.) posiadał uprawnienia kombatanckie. Na koniec wniósł o przyznanie mu świadczeń po ojcu na podstawie "art. 12 (2) 1 ustawy o kombatantach (...)". Do powyższego pisma zainteresowany załączył m.in. kserokopię orzeczenia o niepełnosprawności oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] czerwca 1993 r. dotyczącą jego ojca - B.K. Decyzją z [...] marca 2008 r. Kierownik Urzędu w oparciu o art. 20 ust. 3 w związku z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień, o których mowa w ww. przepisach. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, iż zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach uprawnienia, o których mowa w art. 20 ust. 2 przysługują wdowom lub wdowcom po kombatancie, natomiast wnioskodawca jest synem kombatanta i ww. przepis nie może mieć do niego zastosowania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. K. zwrócił się o zmianę postanowienia i przyznanie mu świadczeń po zmarłym ojcu jako osobie najbliższej, prowadzącej ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe. Ponownie zaznaczył, że jest inwalidą II grupy wyjaśniając przy tym, iż jego inwalidztwo datuje się sprzed 16 roku życia. Podał też, że ma jedynie rentę socjalną i z tej kwoty nie jest w stanie się utrzymać i ponieść kosztów mieszkania. Zatem wniósł -jak wskazał- o zmianę decyzji i przyznanie mu świadczeń po ojcu "na podstawie art. 12 (2) 1 ustawy o kombatantach z dnia 24 stycznia 1991 r.". Decyzją z [...] lipca 2008 r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną wydaną w I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie podała nowych faktów, które byłyby nieznane Kierownikowi Urzędu podczas podejmowania decyzji. Biorąc zatem pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego stwierdził, że należało uznać, iż wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, iż strona wystąpiła o przyznanie dodatku kombatanckiego po zmarłym ojcu, który był kombatantem. Ustawa o kombatantach nie daje podstaw do przyznania uprawnień dzieciom pozostałym po kombatantach lub innych osobach uprawnionych. Następnie, wskazał na art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach, na podstawie których to przepisów członkom rodzin pozostałym po kombatantach mogą być przyznane świadczenia emerytalno-rentowe w drodze wyjątku i po spełnieniu określonych w ww. przepisami warunków (wymaganych do uzyskania renty rodzinnej). Jednocześnie Kierownik Urzędu podał, że ww. świadczenia przyznaje Prezes ZUS. W tej sytuacji strona o przyznanie takich świadczeń winna zwrócić się do odpowiedniego organu do spraw emerytur i rent. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie Kierownika Urzędu skarżący - W. K. poparł swoje dotychczasowe wnioski. Wskazał, że od dzieciństwa jest inwalidą i całe życie mieszkał, i prowadził gospodarstwo domowe razem z ojcem. Po śmierci ojca jego warunki bytowe pogorszyły się. W tej sytuacji -jak zaznaczył- chętnie zmieniłby rentę socjalną na rentę po ojcu, albowiem bez jego wsparcia finansowego zupełnie sobie nie radzi. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy też zauważyć, iż na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Nadrzędnym obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem -przez wydanie orzeczenia- stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt (lub czynność) organu administracji publicznej niezgodny z prawem (v. wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 275/06, Lex nr 293171). Badając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które należało wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ administracji nie ustalił rzeczywistej treści żądania zawartego w podaniu skarżącego inicjującym to kontrolowane postępowanie administracyjne. W piśmie z 24 stycznia 2008 r., zatytułowanym "podanie o przyznanie świadczeń" skarżący wskazał wyraźnie na "art. 12 (2) 1" ustawy o kombatantach i zwrócił się o przyznanie mu uprawnień po zmarłym ojcu - kombatancie. Po wpłynięciu takiego wniosku, z uwagi na jego nieprecyzyjną treść, organ powinien przede wszystkim wyjaśnić ze stroną czego dokładnie dotyczy jej żądanie. W sytuacji, gdy treść podania jest niejasna organ powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowych wyjaśnień - precyzujących złożone podanie. W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu nie zwrócił się do strony o sprecyzowanie wniosku i przyjął, że strona żąda przyznania jej uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach. W tym miejscu Sąd zauważa zaś, iż wprawdzie omawiane pismo skarżący skierował do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jednakże należy podkreślić, że w żadnym miejscu tego pisma nie wskazał na ww. art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach. Wskazywał natomiast na przepis art. 12 ww. ustawy, a w tym przypadku do wydania rozstrzygnięcia właściwym byłyby organ rentowy, nie zaś Kierownik Urzędu. Z tego też powodu -zdaniem Sądu- przed przystąpieniem do rozpatrzenia wniesionego podania, należało w pierwszej kolejności ustalić zakres żądania skarżącego objętego jego wnioskiem. Bez wyjaśnienia ze skarżącym treści jego wniosku, tj. bez sprecyzowania podania z 24 stycznia 2008 r., za przedwczesne (i błędne, bo niezgodne z wolą strony) należało uznać wydanie przez Kierownika Urzędu decyzji w oparciu o art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach. Taki sposób procedowania stanowi -w ocenie Sądu- istotne naruszenie zasad rządzących postępowaniem administracyjnym. Naczelną zasadą tego postępowania jest -wyrażona w art. 7 k.p.a.- zasada prawdy obiektywnej. Z zasady tej wynika m.in. obowiązek ustalenia treści żądania strony w przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego na jej wniosek. Organ związany jest tym żądaniem i nie może z urzędu zmienić jego kwalifikacji. Żądanie to wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a jego treść pozwala na wyznaczenie stosownej normy prawa materialnego lub normy prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego. Organ winien więc z urzędu podjąć czynności zmierzające do wyjaśnienia treści rzeczywistego żądania wnioskodawcy, w sytuacji gdy budzi ono jakiekolwiek wątpliwości. (v. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 68-69). Obowiązek taki wynika również z zawartej w art. 9 k.p.a. zasady udzielania stronom przez organ informacji faktycznej i prawnej. Przepis ten zobowiązuje organ administracyjny do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Na podstawie ww. przepisu organ ma obowiązek czuwać, aby strona postępowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym też celu udzielać jej niezbędnych wskazówek i wyjaśnień. Obowiązek udzielania informacji obejmuje cały tok postępowania - od wszczęcia do zakończenia decyzją. Szczególne znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony ma udzielenie informacji w fazie wszczęcia postępowania, bowiem brak znajomości przepisów prawa może powodować nieudolne określenie żądania. Kierując się powyższym Sąd w konsekwencji za konieczne uznał wyeliminowanie z obrotu prawnego obu decyzji Kierownika Urzędu wydanych w niniejszej sprawie. Orzekając ponownie Kierownik Urzędu winien w pierwszej kolejności wyjaśnić ze skarżącym przedmiot jego podania. Winien w tym celu pouczyć skarżącego o przepisach ustawy o kombatantach, tj. o tych przepisach, które wobec niego mogą mieć ewentualne zastosowanie oraz o wskazywanych przez niego w treści podania, a także o wszelkich konsekwencjach wynikających z jego żądania. Nadto, organ winien mieć na względzie art. 65 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego uchybienia przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.