V SA/Wa 2536/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Anna Wesołowska (spr.), Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i odmowa ich przyznania uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W.(dalej "Dyrektor ARiMR") decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z/s w W. (dalej "Kierownik ARiMR") z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w sprawie płatności bezpośrednich na rok 2004. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym : Skarżący – J. J. złożył w dniu [...] lipca 2004 r. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich (OB) do gruntów rolnych na rok 2004r. na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz.U. z 2004 r. nr 6 poz. 40 z późn. zm.). W wyniku rozpatrzenia przedmiotowego wniosku Kierownik ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2005r., przyznał skarżącemu płatność w wysokości [...]zł. Postanowieniem z dnia [...] października 2005r Nr [...] Kierownik ARiMR wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu płatności bezpośrednich na rok 2004 r. Organ uznał, że w przedmiotowej sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydawania decyzji lecz nie znane organowi który decyzję wydał. Następnie, na podstawie art. 151 Kpa Kierownik ARiMR decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. uchylił decyzję dotychczasową i odmówił wnioskodawcy przyznania płatności bezpośrednich na rok 2004. W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji Dyrektor ARiMR działając w sprawie jako organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Skarżący na powyższe rozstrzygnięcie wniósł skargę do WSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1229/06 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji wskazując iż brak było podstaw do uchylenia w ramach postępowania wznowieniowego zaskarżonej decyzji na podstawie przywołanych w decyzji dowodów. Sąd wyjaśnił, że dowody te nie istniały w dacie wydawania decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r., co oznacza, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Kierownik ARiMR rozpatrując sprawę ponownie decyzją z dnia [...] września 2014 r. odmówił uchylenia decyzji dotychczasowej. W dniu [...].09.2014r Kierownik ARiMR wystąpił do Dyrektora ARiMR z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] września 2014 r. Dyrektor ARiMR decyzją z dnia [...] października 2014r nr [...] stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] września 2014r., o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej. Po rozpatrzeniu odwołania Prezes ARiMR utrzymał w mocy ww. zaskarżoną decyzję Dyrektora ARiMR stwierdzającą nieważność decyzji Kierownika ARiMR z dnia [...] września 2014 r. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł skargę do WSA, która zarejestrowana została pod sygn. akt. V SA/Wa 1409/15. Następnie, Kierownik ARiMR działając na podstawie o art. 3 ust 1 pkt.3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r. nr. 6 poz. 40 z późn.zm.), w związku z art.151 § 1 pkt 2 Kpa decyzją z dnia [...] grudnia 2014r., Nr [...] uchylił decyzję dotychczasową i odmówił Skarżącemu przyznania płatności obszarowych na 2004r. Skarżący wniósł od powyższej decyzji odwołanie zarzucając organowi działanie wbrew wyrokowi WSA w Warszawie z dnia 10.11.2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1229/06. W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor ARiMR opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2015 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Kierownika ARiMR z dnia [...] grudnia 2014 r. Rozpoznając sprawę organ odwoławczy wskazał, że tryb składania wniosków o przyznanie płatności oraz warunki uzyskania płatności bezpośrednich reguluje ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (DZ.U. z 2004 r. nr 6 poz. 40 ze zm.) zwana dalej ustawą. Zgodnie z art.2 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy producent rolny ma prawo do ubiegania się o płatności bezpośrednie do gruntów rolnych jeżeli spełnia łącznie określone w ustawie warunki, w tym m.in. jest posiadaczem gospodarstwa rolnego. Posiadanie, w rozumieniu ustawy o płatnościach bezpośrednich jest rozumiane jako faktyczne użytkowanie, na co wskazują również orzeczenia sądów administracyjnych. Samo legitymowanie się posiadaniem samoistnym lub zgodą posiadacza samoistnego na deklarowanie gruntów do płatności obszarowych nie może wystarczyć do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o dopłaty. Niezbędnym warunkiem jest faktyczne użytkowanie posiadanych gruntów rolnych przez cały rok kalendarzowy. Organ podkreślił, że niezbędnym warunkiem udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu jest faktyczne użytkowanie posiadanych gruntów rolnych przez cały rok kalendarzowy. Samo legitymowanie się posiadaniem samoistnym lub zgodą posiadacza samoistnego na deklarowanie gruntów do płatności obszarowych nie jest wystarczające do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o dopłaty. Organ zaznaczył, że posiadanie jako ściśle związane z faktycznym władztwem nad rzeczą stanowi związek posiadacza z rzeczą, a związek ten musi być faktyczny, czyli zapewniać posiadaczowi możliwość wpływu na rzecz przy użyciu bezpośrednich środków fizycznych. Organ wyjaśnił, że jeżeli o płatności wystąpi rolnik, który posiada grunty rolne, faktycznie je uprawia, utrzymuje je zgodnie z normami i spełnia inne przesłanki warunkujące ich przyznanie, określone w przepisach krajowych i unijnych, płatności te będą mu przysługiwać nawet w przypadku bezprawnego użytkowania działek rolnych. Okolicznością rozstrzygającą dla przyznania płatności jest zatem, kto w sposób trwały użytkował grunty rolne i utrzymywał je w dobrej kulturze rolnej, w tym w szczególności poczynił nakłady np. ponosił koszty zakupu nawozów, przeprowadzał inne prace polowe niezbędne do uzyskania pożytków. W konsekwencji rolnik ubiegając się o przyznanie pomocy z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania winien wykazać, że posiada grunty rolne, tj. trwale, faktycznie je użytkuje i utrzymuje je w dobrej kulturze rolnej zgodnie z normami ochrony środowiska. Wnioskodawca zobowiązany jest zatem do przedstawienia we wniosku obszarowym aktualnego stanu posiadania działek rolnych. Zadaniem ARiMR jest natomiast ustalenie kto faktycznie użytkował sporne grunty rolne w roku ubiegania się o płatność. Jak wynika z akt sprawy organ I instancji ustalił pierwotnie, że skarżący spełnia warunki do objęcia płatnościami OB w roku 2004 działek o nr ewidencyjnym [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...]. Powyższe ustalenia wynikały z wycofania wniosku przez drugą stronę konfliktu Z. J.. W związku z nałożonymi na J. J. sankcjami z tytułu przedeklarowania przedłożył on oświadczenie, że to jednak on był użytkownikiem spornych działek w roku 2004. W wyniku prowadzonego postępowania z wniosku drugiej strony Z. J. do organu wpłynęło oświadczenie sołtysa wsi [...] – M. J.. W przedmiotowym oświadczeniu M. J. pouczony o odpowiedzialności wynikającej z art. 297 KK potwierdził, że faktycznym użytkownikiem działek o nr ewidencyjnym [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] w roku 2004 był Z. J.. Na podstawie złożonego oświadczenia ustalono zatem, że w sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organ wskazał, że J. J.na potwierdzenie użytkowania spornych działek przedłożył oświadczenie J. K.. Z oświadczenia nie wynika jednak aby J. J. na spornych gruntach prowadził działalność rolniczą. Z oświadczenia wynika jedynie, że według wiedzy J. K., J. J. jest właścicielem spornych działek oraz że strony prowadziły rozmowy w zakresie ewentualnej sprzedaży siana pochodzącego z tych działek. J. J. przedłożył ponadto jako dowód kserokopię zobowiązania pieniężnego, jednak zobowiązanie to dotyczy wymiaru podatku w roku 2006 na grunty leśne, a więc nie dotyczy spornych działek. Reasumując organ stwierdził, że zebrany materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że J. J. nie był użytkownikiem spornych działek w roku 2004. Organ wskazał, że nie prowadził postępowania wyjaśniającego co do posiadanego tytułu do spornych działek albowiem nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Poza zainteresowaniem organów pozostawała również okoliczność umownego bądź bezumownego użytkowania spornych działek. W związku z wykluczeniem z wniosku strony powierzchni spornych działek o nr ewidencyjnym [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] pozostała powierzchnia uprawniona do płatności wyniosła 0,86 ha. Odnosząc się do zarzutów skarżącego w zakresie sprzeczności rozstrzygnięcia z prawomocnym wyrokiem Sądu o sygn. akt IV SA/Wa 1229/06 organ wyjaśnił, iż powołany wyrok zapadł w sprawie dotyczącej płatności bezpośrednich zakończonej odrębnym rozstrzygnięciem. Nie dotyczył zatem sprawy o przyznanie płatności ONW. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. J.. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił, że jest ona ewidentnie sprzeczna z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10.11.2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1229/06, którym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I Instancji stwierdzając, że brak było podstaw do uchylenia w ramach postępowania wznowionego decyzji ostatecznej z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...]wydanej przez Kierownika ARiMR, a przyznającej skarżącemu płatności na rok 2004. Skarżący zarzucił, że argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji są niespójne i wyjątkowo tendencyjne. Zdaniem skarżącego, przywołany w uzasadnieniu pkt. 2 art. 156 par. 1 KPA nie może mieć zastosowania, gdyż materiał dowodowy, którym dysponuje ARiMR w sposób oczywisty potwierdza, że oprócz niekwestionowanego prawa własności był on w posiadaniu oraz użytkował przedmiotowe grunty rolne. Skarżący stwierdził, że argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji nie ma podstaw prawnych, gdyż tzw. "nowe okoliczności w sprawie" były znane organom, co potwierdził także w swoim wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Jako brak konsekwencji ze strony organów skarżący wskazał fakt, że w następnych dziesięciu latach otrzymywał płatności na przedmiotowe działki. Jako dowód wskazujący na elementarny brak profesjonalizmu lub działanie w złej wierze ze strony ARiMR skarżący wskazał pismo z dnia [...].09.2014 r. zawiadamiające o wszczęciu postępowania z urzędu, w którym zawarta jest niejednoznaczna informacja: "..., iż wydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji nie jest równoznaczne z obowiązkiem zwrotu środków finansowych przyznanych w dotychczasowej decyzji Kierownika ARiMR". Tymczasem w decyzjach z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz z dnia [...] grudnia 2014 r. Kierownik ARiMR informuje, że zostanie wszczęte postępowanie windykacyjne w celu zwrotu środków pobranych. Skarżący wskazał także na niespójność decyzji podejmowanych przez różne organy tej samej instytucji. Kierownik ARiMR w dniu [...] września 2014 r. podjął decyzję o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej w całości, natomiast w dniu [...] grudnia 2014 r. oraz [...] grudnia 2014 r. podjął decyzje całkowicie sprzeczne z dotychczasowymi, argumentując to ponownie dokonaną analizą niniejszej sprawy i zapoznaniem się z całokształtem materiałów dowodowych. Skarżący podkreślił, że w ciągu kilkudziesięciu dni pomiędzy całkowicie sprzecznymi ze sobą decyzjami nie pojawiły się w sprawie żadne nowe dowody ani okoliczności. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest zasadna, zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika ARiMR wydane zostały w trybie nadzwyczajnym, to jest na skutek wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. Z uzasadnienia decyzji obu instancji wynika, że podstawą do wznowienia było ujawnienie nowych okoliczności faktycznych. Innymi słowy mówiąc, podstawą do wznowienia postępowania był art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Organ pierwszej instancji, na skutek uznania, że ujawniły się nowe okoliczności, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa uchylił decyzję z dnia [...] stycznia 2005 r. i odmówił przyznania skarżącemu płatności OB. Organ drugiej instancji powyższe rozstrzygnięcie utrzymał w mocy. Wydając powyższe rozstrzygnięcia organy obu instancji pominęły jednak normę wynikającą z art. 146 Kpa zgodnie z którą, uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. W aktach administracyjnych przedstawionych sądowi brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. Nie ulega jednak wątpliwości, że weszła ona do obrotu prawnego, czyli doręczona została skarżącemu. Okoliczność ta była bowiem niesporna już na etapie wydawania w dniu 10 listopada 2006 r. wyroku tutejszego sądu w sprawie o sygn. akt. IV SA/WA 1229/06 r. Cytowanym wyrokiem tutejszy sąd uchylił decyzje organów obu instancji wznawiające postępowanie w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z [...] stycznia 2005 r. i uchylające powyższą decyzję. Uwzględniając fakt, że w niniejszej sprawie decyzja Kierownika ARiMR wydana została w dniu [...] grudnia 2014 r. a decyzja Dyrektora ARiMR wydana została [...] marca 2015 r. nie ulega wątpliwości, że obie decyzje wydane zostały po upływie okresu wskazanego w art. 146 Kpa to jest po upływie więcej niż pięciu lat licząc od dnia doręczenia decyzji z [...] stycznia 2005 r. W takiej sytuacji, organy mogłyby ewentualnie wydać decyzję o treści wynikającej z art. 151 § 2 Kpa to jest decyzję stwierdzającą wydanie decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. z naruszeniem prawa i wskazującej okoliczności z powodu których nie można jej uchylić. Już powyższa wadliwość winna skutkować uchyleniem obu zaskarżonych decyzji. Jednak podstawową przyczyną uchylenia decyzji obu instancji jest uznanie przez sąd, że naruszają one art. 153 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] stycznia 2005 r. już się raz toczyło. W toku owego postępowania organy powoływały się na nowe dowody w postaci oświadczeń sołtysa wsi [...] – M. J. oraz Z. J., z których wynikać miało, że skarżący nie był posiadaczem ani też nie uprawiał spornych gruntów. Powyższe stanowisko organów obu instancji nie zostało podzielone przez tutejszy sąd, który wyrokiem z dnia 10 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1229/06 uchylił decyzji organów obu instancji uznając, że powyższe dowody jako nie istniejące w dniu wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. nie mogą stanowić podstawy dla wznowienia postępowania. W toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika ARiMR organy ponownie przywołały oświadczenie sołtysa wsi [...], M. J., wskazując jednak, że podstawą wznowienia postępowania jest wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych. Owe nowe okoliczności wynikają jednak z treści oświadczeń, które jak już raz wskazał tutejszy sąd, nie mogły stanowić podstawy dla wznowienia postępowania. W ocenie sądu takie działanie organów stanowi naruszenie wynikającej z art. 153 p.p.s.a. zasady związania organów i sądu ponownie orzekającego w sprawie, oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku sądu. Organy obu instancji wskazując, że powołują się na nowe okoliczności, których źródłem są te same dokumenty, które podlegały już ocenie sądu w sprawie IV SA/Wa 1229/06 dążą w istocie do obejścia art. 153 p.p.s.a. i pominięcia stanowiska zawartego w prawomocnym wyroku tutejszego sądu. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wykładnię prawa przedstawioną w niniejszym wyroku jak również w wyroku tutejszego sądu z dnia 10 listopada 2006 r. IV SA/WA 1229/06 z którego wynika, że brak było podstaw do uchylenia w ramach postępowania wznowieniowego decyzji ostatecznej przyznającej skarżącemu płatności OB w pomniejszonej wysokości i jednocześnie odmowy przyznania płatności na rok 2004 w oparciu o opisane dowody, jako stanowiące podstawę zainicjowania postępowania wznowieniowego. Wobec powyższego, decyzje organów obu instancji, jako naruszające przepisy postępowania, to jest art. 153 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy podlegały uchyleniu stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.