V SA/Wa 2557/11

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. I. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia dom świadczenia pieniężnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnieni od kosztów sądowych. J. I. wystąpił z wnioskiem – uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 2 stycznia 2012 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, korzysta ze służebności dożywotniej mieszkania, nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 985,78 zł z tytułu emerytury, zaś jego żona z takiego samego tytułu w wysokości 1.334,34 zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 15 lutego 2012 r. wskazał, iż zamieszkują w dwóch pomieszczeniach o łącznej pow. około [...] m2, znajdujących się w budynku należącym do syna, z którym zawarli ustną umowę dożywotniej służebności mieszkania. Oświadczył nadto, iż nie posiadają rachunków bankowych, nie korzystają z pomocy społecznej, utrzymują się tylko z emerytur i ponoszą wydatki na podstawowe utrzymanie – wyżywienie, leki, opłaty za energie elektryczną, gaz, przejazdy do lekarzy, jak również wizyty lekarza w domu. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Podkreślić na wstępie należy, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości majątkowe i finansowe. Wskazać w tym miejscu należy, iż na obecnym etapie ciąży na wnioskodawcy wpis sadowy od skargi w wysokości 100 zł. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał wskazać należy, iż nie sposób uznać by wnioskodawca nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Przede wszystkim nie można przyjąć, by rodzina skarżącego znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro małżonkowie posiadają stałe źródła dochodów z tytułu emerytury w łącznej wysokości 2.320,12 zł, co powoduje, iż nie można zaliczyć ich do kategorii osób które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Po wtóre wskazać trzeba, iż analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie. Skoro bowiem wnioskodawca i jego żona posiadają stałe źródła dochodów, to dla oceny czy spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, niezbędna jest wiedza w zakresie wydatków rodziny skarżącego związanych z koniecznym utrzymaniem. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, iż ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy następuje poprzez porównanie wysokości miesięcznych dochodów oraz posiadanych zasobów pieniężnych z wydatkami ponoszonymi przez wnioskującą stronę i osoby, z którymi prowadzi ona gospodarstwo domowe. Skarżący nie złożył natomiast oświadczenia w tym zakresie, do czego był wzywany. Wskazał jedynie, iż ponosi wydatki na utrzymanie, jednakże nie przedstawił jak się owe wydatki kształtują. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Powyższe okoliczności wykluczają dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony pod kątem zdolności do udziału w kosztach sądowych. To z kolei powoduje, że nie można przyjąć aby wnioskodawca wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodać wypada, iż nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku miała również i ta okoliczność, że na wnioskodawcy ciąży wpis sądowy w wysokości 100 zł. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż wysokość wpisu należnego w rozpatrywanej sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (vide: postanowienie z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08; www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.