V SA/Wa 2565/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w opłacie paliwowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. [...] wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku wskazał, iż nie osiąga dochodów, natomiast jego żona osiąga dochody w wysokości około 2-3 tys. zł miesięcznie z tytułu działalności gospodarczej. W uzasadnieniu podniósł, iż od 1 marca 2012 r. przebywa na urlopie bezpłatnym i nie pobiera wynagrodzenia za pracę, utrzymuje się dzięki pomocy najbliższej rodziny. Wyjaśnił, iż w 2013 r. nie osiągnął dochodu z innych źródeł, zaś w zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu za 2013 r. widnieje dochód w wysokości 21.962,70 zł z uwagi na umorzenie przez bank zaległych odsetek od zaciągniętego kredytu. Dodatkowo wskazał, iż pozostaje z żoną w faktycznej separacji, a między małżonkami ustanowiona jest rozdzielność majątkowa, stąd też nie ma wiedzy co do zarobków małżonki, może jedynie je szacować w okolicy 2-3 tys. zł miesięcznie. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia [...] października 2014 r. wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz nadesłania określonych dokumentów. Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, iż skarżący nie posiada rachunków bankowych, lokat, oszczędności pieniężnych ani innego majątku o znacznej wartości. Wskazał, iż wnioskodawca nie prowadzi gospodarstwa domowego z innymi osobami, zaś jego żona, z którą posiada rozdzielność majątkową, odmówiła udostępnienia wnioskodawcy swoich dokumentów finansowych. Do pisma załączył zaświadczenie z dnia [...] sierpnia 2014 r. o zatrudnieniu oraz oświadczenie żony z dnia [...] listopada 2014 r. o odmowie podania informacji o swoich dochodach. Osobnym pismem z dnia [...] listopada 2014 r. pełnomocnik wskazał, iż wnioskodawca nie jest w stanie w chwili obecnej ponieść bez uszczerbku dla siebie kosztów sądowych we wszystkich zainicjowanych sprawach, jednakże "uzyskał promesę od osób mu najbliższych o uzyskaniu pożyczki w wysokości 900 zł". Wobec tego byłby "teoretycznie" zdolny do poniesienia kosztów sądowych w wysokości 100 zł od każdej sprawy. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, iż wnioskodawca nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł sprzeciw z dnia [...] grudnia 2014 r. podnosząc, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2015 r. wezwano wnioskodawcę do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu [...] stycznia 2015 r. (potwierdzenie na k. 70 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Jednocześnie, w dniu [...] lutego 2015 r. wnioskodawca uiścił opłatę sądową w wysokości 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – wniesienie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Oznacza to, że Sąd ma do rozpoznania wniosek złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] marca 2014 r. o przyznanie prawa pomocy, z tą jednak modyfikacją, iż zmianie uległ zakres żądania wnioskodawcy, bowiem w sprzeciwie ograniczył swój wniosek do żądania zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Wskazać zatem należy, iż może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF, a także w dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] listopada 2014 r. i sprzeciwie okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został ponownie wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Kwestia należytego wykazania sytuacji majątkowej strony wnioskującej o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślić należy, iż stanowisko orzecznictwa w tym zakresie jest już ugruntowane i jednolite. Dla przykładu wskazać można na postanowienie z dnia [...] lipca 2011 r. o sygn. akt [...], w którym podkreślono, iż niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10, NSA podniósł, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącego, mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że złożony przez niego wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Na marginesie już tylko wskazać należy, że wnioskodawca po wniesieniu sprzeciwu uiścił należny wpis od skargi, co przemawia za przyjęciem, iż był w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, zaś na obecnym etapie nie ciążą już na nim inne opłaty sądowe. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjna w Warszawie opierając się na przepisach art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.