V SA/Wa 257/07

WyrokWSA w Warszawie2007-04-25

Skład orzekający: Małgorzata Dałkowska - Szary, Małgorzata Rysz, Andrzej Kania

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i sporządzenia uzasadnienia?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów proceduralnych, w tym art. 7, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, co uniemożliwiło prawidłową ocenę przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego. Lakoniczne uzasadnienie decyzji nie pozwoliło na stwierdzenie, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.
Stan faktyczny
C. R. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z powodu trudności finansowych związanych z likwidacją działalności gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, wskazując na posiadanie przez stronę majątku (nieruchomość, samochód) i brak całkowitej nieściągalności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmowną, uznając trudną sytuację finansową za niewystarczającą przesłankę do umorzenia i podkreślając uznaniowy charakter decyzji. C. R. zaskarżył decyzję, podnosząc, że cała rodzina utrzymuje się z niskich zarobków żony.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i stwierdził, że decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi C. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) sierpnia 2006 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Przedmiotem skargi z 20 września 2006 r. wniesionej przez pełnomocnika C. R. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako Prezes Zakładu) z (...) sierpnia 2006 r. nr (...) ; (...) , utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) czerwca 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek (wraz z odsetkami) na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: C. R. pismem z 23 maja 2006 r. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek za okres od 11.1999 r. do 08.2001 r. w łącznej kwocie (wraz z odsetkami) ok. 15.000, zł. Zaznaczył, że zaległości powstały w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podał, że z powodu trudności w pozyskiwaniu zleceń popadł w kłopoty finansowe co doprowadziło do likwidacji działalności. C.R. podkreślił, że od 2001 r. głównym źródłem dochodów rodziny są kilkuset złotowe zarobki żony, które muszą wystarczyć na opłacenie rachunków i życie natomiast brak jest realnych możliwości by spłacić zadłużenie. Podał ponadto, że egzekucja należności z nieruchomości pozbawi rodzinę szans na normalną egzystencję. Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z (...) czerwca 2006 r., nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 7.236,44 zł. w tym na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 11.99 r. - 07.00 r., 08.00 r.-08.01 r. w kwocie 5.587,14; Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 12.99 r.-07.00 r., 08.00r. - 08.01 r. w kwocie 1.251,43 zł., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02.00 r. - 07.00 r., 08.00 r. - 08.01 r. w kwocie 397,87 zł. oraz odsetek za zwłokę od powyższych składek w kwocie 7.439,00 zł. W podstawie prawnej decyzji powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s--. W uzasadnieniu organ wskazał, iż C. R. jest współwłaścicielem nieruchomości oraz posiada samochód a zatem nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Zakład zaznaczył, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie dało podstaw do umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalność. Poza tym strona nie posiada zadłużenia z tytułu podatków czy zaciągniętych kredytów. Zdaniem organu trudności w spłacie zaległości nie są równoznaczne z niemożnością ich zapłaty i nie mogą stanowić automatycznej podstawy do ich umorzenia. Decyzją z (...) sierpnia 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej jako: ,,k.p.a.-- w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., rozpatrując wniosek pełnomocnika strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z (...) czerwca 2006 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że aktualnie strona nie uzyskuje żadnych dochodów a źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony jednakże trudna sytuacja finansowa nie jest przyczyną zasługującą na uwzględnienie ze względu na jej powszechny i skutkowy charakter. Zdaniem organu strona nie wykazała by ze względu na stan zdrowia nie mogła podjąć zatrudnienia. Dalej organ podkreślił, że decyzje w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), oparte są na uznaniu administracyjnym co oznacza, że nawet zaistnienie przesłanki ,,całkowitej nieściągalności--, jak również ,,ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek-- nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast okoliczności przytoczone we wnioskach strony dotyczące problemów finansowych i zdrowotnych nie są wystarczającą przesłanką zasługującą na uwzględnienie i pozytywne rozpatrzenie wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu C. R. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący podniósł, że cała rodzina (w tym dorosłe córki, które po ukończeniu nauki są bezrobotne) utrzymuje się wyłącznie z poborów żony, w wysokości około 700 zł. W tej sytuacji w ocenie skarżącego występuje finansowa niemożliwość uregulowania należności składkowych a nie świadome uchylanie się od spłaty składek. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako: ,,p.p.s.a.--, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami procedury administracyjnej jak i z normami prawa materialnego doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu, niezależnie od treści skargi. W ocenie Sądu zaskarżona w sprawie decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów formalnych, zawartych w k.p.a., co czyniło zasadnym uwzględnienie skargi. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek należy do kompetencji organów. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze. Postępowanie poprzedzające wydawanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane na podstawie art. 28 u.s.u.s oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Pismem z dnia 23 maja 2006 r. C. R. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności (wraz z odsetkami) z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Powyższe zaległości w składkach powstały w związku z prowadzeniem przez C. R. działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Z kolei w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Natomiast przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się zatem sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli." Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)." Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Kierując się powyższym, należało stwierdzić, iż zaskarżona w sprawie decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, jest wadliwa z powodu naruszenia przez Prezesa Zakładu powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 jak również art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Ponadto sposób uzasadnienia decyzji - nie wyjaśniający stronie przyczyn odmowy umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - w sposób oczywisty narusza art. 8 k.p.a. obligujący organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (zasada zaufania obywateli do organów państwa). Zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi, że umorzenie składek może nastąpić jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodzin, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku o umorzenie należności, jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podnosił, że jest osobą bezrobotną pozostającą na utrzymaniu żony, której pobory wystarczają wyłącznie na opłacenie rachunków oraz pokrycie wydatków na życie dla całej rodziny. Prezes Zakładu, nie rozważył powyższych okoliczności w kontekście, mających zastosowanie w sprawie, przepisów art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pomimo tego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, iż Okoliczności [...] dotyczące problemów finansowych i zdrowotnych nie są wystarczającą przesłanką zasługującą na uwzględnienie i pozytywne rozpatrzenie wniosku. Twierdzenie w tym zakresie nie zostało poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego i ustaleniem stanu faktycznego, którego analiza upoważniałby Prezesa Zakładu do oceny, że w sytuacji skarżącego brak jest podstaw do wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i wydanych w związku z nim przepisów wykonawczych. Wprawdzie, z § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wynika, że to wnioskujący ma wykazać, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności, to jednak pamiętać trzeba, że na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, to do obowiązków organu należy wszechstronne wyjaśnienie sprawy i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego. Prezes Zakładu nie przeprowadził w tym celu żadnego postępowania wyjaśniającego, a zobligowany jest przecież - na podstawie przepisów k.p.a. - do wyjaśnienia wszystkich okoliczności występujących w sprawie, tj. do wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Nieuzasadnione jest tym samym oczekiwanie przez organ administracyjny na dostarczenie przez stronę dowodów na poparcie własnych twierdzeń, dopiero zaś bezskuteczna inicjatywa dowodowa organu pozwala na wydanie decyzji administracyjnej w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. W szczególności organ administracyjny nie ustalił czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych [ § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu nie wskazał nawet jakiej wysokości dochody otrzymuje żona skarżącego ani ile osób pozostaje na utrzymaniu skarżącego i jego żony. Istotne w tym zakresie jest także ustalenie wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie rodziny skarżącego a także ewentualnie innych obciążeń finansowych członków rodziny. Jak wynika natomiast z treści skargi z dochodów żony skarżącego utrzymywany jest nie tylko skarżący lecz również ich - pozostające bez pracy - córki. Treść uzasadnienia omawianej decyzji nie pozwala - w ocenie Sądu - uznać, iż organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, wynikających z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Decyzja ta, ze względu na jej lakoniczne uzasadnienie, w ocenie Sądu - została wydana z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. -i w zw. z tym- art. 11 k.p.a, a także z naruszeniem wymienionych w uzasadnieniu zasad ogólnych rządzących postępowaniem administracyjnym a także dowodowym i przepisami regulującymi to postępowanie. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez Prezesa Zakładu winny zostać wyeliminowane wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. W szczególności organ II instancji powinien wyjaśnić w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest aktualna sytuacja majątkowa rodziny skarżącego z uwzględnieniem oczywiście wysokości jej dochodów (członków rodziny) oraz wydatków, co zostało zaakcentowane we wnioskach skarżącego. Istotne jest także wyjaśnienie stanu zdrowia skarżącego wskazującego we wniosku o umorzenie należności na częściową utratę słuchu i związaną z tym niemożliwością podjęcia pracy. Ustalenie stanu faktycznego w powyższym zakresie pozwoli następnie na ocenę czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1- 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Powyższe winno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności. Organ, orzekając na podstawie przepisu opartego na uznaniu administracyjnym, tak jak w niniejszej sprawie, ma bowiem prawo wyboru rozstrzygnięcia, a to znaczy, że nawet w sytuacji uznania, iż strona spełnia przesłanki w nim wskazane, może wydać negatywne dla niej orzeczenie, przy czym, przed jego podjęciem winien rozważyć interes społeczny i słuszny interes strony, tj. w odpowiedni logiczny sposób przedstawić swoje argumenty również i w tym zakresie. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. W przedmiocie braku możliwości wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło