V SA/Wa 260/10

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 29 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uczestnika postępowania S. w sprawie ze skargi M. E. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia ... listopada 2009 r. Nr ... w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Uczestnik postępowania tj. S. złożyło na urzędowym formularzu PPPr wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż celem S. są działania na rzecz osób dyskryminowanych i zagrożonych marginalizacją poprzez udzielanie im niezbędnej pomocy, w tym prawnej i społecznej. S. prowadzi poradnictwo prawne oraz reprezentuje swoich klientów przed organami państwowymi i sądami. Prowadzi też aktywności, które mają na celu wprowadzenie zmian systemowych w prawie i polityce społecznej np. poprzez udział w konferencjach, konsultację aktów prawnych, komentowanie przepisów prawa, sporządzanie ekspertyz i opinii oraz działalność informacyjną i badawczą. S. jest organizacją pozarządową, działającą non profit. Prowadząc swoją działalność skupia się na wspieraniu dobra publicznego i pomocy osobom prywatnym. W swoich działaniach nie kieruje się osiągnięciem zysku. Nie prowadzi także działalności gospodarczej. Jest dobrowolnym zrzeszeniem o celach niezarobkowych, którego podstawą jest praca społeczna jego członków. Wszystkie środki finansowe organizacji są przeznaczane na realizację celów statutowych. S. realizuje swoje cele poprzez działania podejmowane w ramach określonych projektów finansowanych z dotacji otrzymywanych ze środków budżetowych i pozabudżetowych. Oznacza to, że S. nie dysponuje wolnymi środkami, które mogłoby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych np. postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym lub Naczelnym Sądem Administracyjnym. Jednocześnie S. wskazało, iż na koniec roku 2009 poniosło stratę w wysokości ... zł oraz obecnie posiada na rachunkach bankowych środki pieniężne w wysokości ... zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) – dalej ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. W myśl art. 245 §1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Podnieść należy, iż zasadność przedmiotowego wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca będzie zobowiązany ponieść w postępowaniu z drugiej zaś strony jego możliwości majątkowe i finansowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których S. byłoby zobowiązane składa się w przedmiotowej sprawie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 150 złotych (stosownie do § 3 w związku z § 2 ust. 3 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Mając na uwadze powyższe, rozpoznawany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazano braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia przede wszystkim posiadanie na rachunkach bankowych środków pieniężnych w wysokości ponad ... zł. Mając powyższe na uwadze, z samego faktu zgromadzenia na rachunkach bankowych znacznych środków finansowych uiszczenie ww. kwoty wpisu nie może doprowadzić do wniosku, że wnioskujący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wniosku tego w żaden sposób nie może zmienić wykazana strata w 2009 r. Zauważyć również należy, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych (m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 10 marca 2010 r.) wynika, iż S. nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niego postępowanie układowe. Odnosząc się natomiast do uzasadnienia przedmiotowego wniosku w części dotyczącej charakteru prowadzonej przez S. działalności wskazać należy, iż pozostaje to bez wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Przesłanki przyznania prawa pomocy dotyczą bowiem wyłącznie sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Na marginesie wskazać należy, iż przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.), nie jest podstawą do przyjęcia, że organizacje pożytku publicznego z mocy prawa są zwolnione od kosztów sądowych. Przepis ten stanowi, że organizacji pożytku publicznego przysługuje, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, zwolnienie od opłat sądowych w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Przepis art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie odsyła do przepisów odrębnych, a zatem nie stanowi samodzielnej podstawy zwolnienia od opłat sądowych. Natomiast przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują z mocy prawa zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego. Zgodnie z art. 240 p.p.s.a. Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, zwolnić organizacje społeczne od obowiązku uiszczania wpisu w ich własnych sprawach. Takie rozporządzenie nie zostało jednak do dnia dzisiejszego wydane. Na zakończenie stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06) należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.