V SA/Wa 2600/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Andrzej Kania po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi H.L. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. H.L. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest właścicielem domu o pow. 120 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 10 ha. Skarżący nie wskazał, żadnego dochodu oraz innego majątku. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające dla oceny możliwości majątkowych wnioskodawcy, referendarz sądowy wezwał go do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżący wskazał, że uzyskuje dochód w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Skarżący nie odpowiedział na pozostałe pytania zawarte w wezwaniu oraz nie nadesłał wskazanych w wezwaniu dokumentów. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia Skarżący nie przedstawił żadnego uzasadnienia i nie załączył żadnych dokumentów. Sąd, pismem z dnia [...] października 2015 r., wezwał więc Skarżącego do udzielenia następujących informacji: 1) jakie jest źródło jego dochodu w wysokości 1500 zł i czy jest to kwota brutto czy netto, 2) jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem (opłaty za wyżywienie, utrzymanie domu, media, leczenie), 3) jak wykorzystuje posiadaną nieruchomość rolną i prowadzone gospodarstwo rolne, czy uzyskuje dochody z posiadanej nieruchomości rolnej o pow. 10 ha np. z tytułu sprzedaży płodów rolnych, żywca, czy też innych produktów; czy ewentualnie wydzierżawia tę nieruchomość; jaki jest miesięczny dochód z tego tytułu, a jeśli nie ma dochodu to jakie są tego przyczyny, 4) czy korzystał albo korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, 5) czy otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych bądź inną pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub Agencji Rynku Rolnego, a jeśli tak to w jakim okresie i w jakiej wysokości, 6) czy korzysta albo korzystał z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, Tym samym pismem wezwano Skarżącego także do złożenia następujących dokumentów: 1) dokumentu potwierdzającego wysokość jego dochodu w kwocie 1500 zł, 2) zaświadczenia z odpowiedniego urzędu gminy, wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej i prowadzonego gospodarstwa rolnego w latach 2013 – 2014, 3) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych posiadanych przez Wnioskodawcę oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym - z okresu od [...] lipca 2015 r. do dnia otrzymania wezwania, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku za ten sam okres, 4) decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego za lata 2014 - 2015, 5) dokumentów wskazujących na wysokość dochodów z gospodarstwa rolnego (np. faktury, rachunki). W odpowiedzi na wezwanie Skarżący wskazał, że kwota 1500 zł to kwota brutto, a na miesięczne utrzymanie przeznacza 1000 zł. Nie korzystał i nie korzysta z żadnej z form pomocy społecznej, ale raz w roku otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości 10.000 zł. Lokat dewizowych nie posiada. Skarżący załączył zaświadczenie o byciu płatnikiem podatku rolnego z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,5443 ha użytków rolnych. Zaświadczenie wydał Wójt Gminy Z. w dniu [...] lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Jedną z zasad postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Aby dokonać takiego porównania Sąd musi dysponować wiarygodnymi oświadczeniami i dokumentami obrazującymi w sposób pełny sytuację finansową strony skarżącej. Z tego powodu Skarżący był dwukrotnie wzywany do złożenia stosownych wyjaśnień i nadesłania odpowiednich dokumentów (na postawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] lipca 2015 r. oraz zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia [...] października 2015 r.). W niniejszej sprawie Skarżący będzie zobowiązany do opłacenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Po dokonaniu analizy oświadczeń Skarżącego i nadesłanego zaświadczenia Sąd uznał, iż sytuacja finansowa Skarżącego nie została wyjaśniona w dostatecznym stopniu, a zatem Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszej sprawy. Przede wszystkim Skarżący nie wykonał wezwań do złożenia odpowiednich oświadczeń i dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Nadesłał jedynie zaświadczenie o byciu podatnikiem podatku rolnego. Skoro Skarżący został wezwany do złożenia określonych dokumentów, oznacza to, że były one potrzebne dla dokonania ww. oceny. Niewykonanie przez niego wezwania utrudnia prowadzenie postępowania, albowiem Sąd nie ma możliwości, jak również nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń w tej materii. Przywołać warto stanowisko NSA wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA – na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie wyjaśnił również jakie jest źródło jego dochodu w wysokości 1500 zł brutto, a także czy posiada jakiekolwiek oszczędności i czy posiadany majątek w postaci domu o powierzchni 120 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10 ha przynosi jakikolwiek dochód. Wskazanych danych nie można wywnioskować na podstawie złożonego zaświadczenia, a Skarżący został wezwany do przedłożenia zaświadczenia wskazującego wysokość dochodów z ww. nieruchomości i prowadzonego gospodarstwa rolnego w latach 2014-2015 r. oraz decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego za te same lata. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest także pogląd, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Należy mieć również na uwadze oświadczenie Skarżącego o otrzymywaniu dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 10.000 zł/rok, co przesądza o tym, że ma on obowiązek posiadać rachunek bankowy. Środki unijne w postaci dopłat są bowiem przekazywane rolnikom wyłącznie w formie bezgotówkowej. Pomimo wezwania Sądu Skarżący nie nadesłał żądnych wyciągów ani wykazów z rachunków bankowych odgraniczając się do stwierdzenia, iż nie posiada lokat dewizowych. Reasumując, z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Skarżącego, nie można przyjąć, że spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.