V SA/Wa 2752/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2008 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika na ubezpieczenia społeczne, FP i FGŚP oraz umorzenie postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2007 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz o umorzeniu postępowania w sprawie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 8 stycznia 2007r. (data wpływu do organu 15 stycznia 2007), T. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w [...] o umorzenie w całości zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2001 do lipca 2003 r., stanowiących zobowiązanie Spółki z o.o. T. w G. W., a nałożonych na wnioskodawcę w trybie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki na podstawie art. 116 ustawy - Ordynacja podatkowa i ustalonych ostateczną decyzją z dnia [...] września 2005 r. w łącznej kwocie 130.971,51 zł. W ocenie wnioskodawcy okoliczności i przyczyny powstania zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, nie stanowiące jego własnego zobowiązania, lecz wynikające z działalności "T." Sp. z o.o. oraz jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadniają umorzenie ww. zaległości. Skarżący jest żonaty i ma jedno dziecko. Podstawowym źródłem utrzymania jest renta [...] (530 zł netto) i tylko uzupełniająco dochody z działalności wykonywanej osobiście - umów zlecenia jako [...], ale także w nieznacznych w stosunku roku kwotach. Wnioskodawca ma problemy zdrowotne, co ogranicza jego możliwości pracy zarobkowej. Żona wnioskodawcy nie pracuje zajmuje się prowadzeniem domu i opieką nad babcią w podeszłym wieku. W swojej aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawca nie ma możliwości spłacić zadłużenia i brak jest perspektyw aby ten stan rzeczy mógł ulec istotnej zmianie w przeciągu kilku najbliższych lat, przynajmniej w takim stopniu, aby umożliwić spłatę zobowiązania bez drastycznego narażenia potrzeb własnej rodziny i popadnięcia przez nią w niedostatek lub nędzę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28, art. 30, art. 32, art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) - dalej: rozporządzenie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ( dalej: Zakład) odmówił wnioskodawcy umorzenia należności w łącznej kwocie 51.917,93 zł z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika za okres 07/2001-07/2003 oraz umorzył postępowanie w sprawie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności brak jest podstaw do analizowania kwestii winy wnioskodawcy w przedmiocie powstania zadłużenia, gdyż zostało ono ustalone decyzją Zakładu z dnia [...] września 2005 r. Wskazano również, że zgodnie z art. 28 ust. 2 powoływanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zaś zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem ZUS umorzenie należności w przedmiotowej sprawie byłoby przedwczesne. Na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, iż wnioskodawca osiąga stały dochód w postaci świadczenia rentowego, jak również dochody z okazjonalnie wykonywanych umów zlecenia. W jego gospodarstwie domowym stałe dochody osiąga również babcia. Orzeczony wobec wnioskodawcy umiarkowany stopień niepełnosprawności zawiera przeciwwskazanie do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej. Mając na uwadze dotychczas wykonywany zawód i posiadane doświadczenie, częściowa niezdolność do pracy nie eliminuje go z życia zawodowego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 28, art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. Wskazał ponadto, iż Zakład podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie zarówno interes społeczny jak i słuszny interes strony. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o całość materiału dowodowego zebranego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a ocena dowodów dokonana przez Zakład nie zawiera błędów logicznych, uwzględnia zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący T. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] do ponownego rozpatrzenia. Wyjaśnił, iż zarówno organ I i II instancji dokonał błędnej oceny podanych i ustalonych faktów co do okoliczności powstania nieopłaconych należności z tytułu składek w spółce "T." oraz co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, dochodząc w efekcie do błędnego wniosku co do braku przesłanek do umorzenia należności. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd wziął pod rozwagę okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Przechodząc do generalnego motywu podjętego rozstrzygnięcia Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu [...] czerwca 2007 r. zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę to jest M. P. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady, nie kwestionuje prawa określonego pracownika ZUS, w tym zastępcy Dyrektora Oddziału oraz p.o. Dyrektora Oddziału, posiadającego właściwe upoważnienie - do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Kwestię tę wyjaśnia w wielu swoich orzeczeniach NSA w tym m.in. w wyroku z 14 grudnia 2006 r. sygn. II GSK 264/06. W rozważaniach zawartych w tym wyroku jednoznacznie zaprezentowano pogląd, że kompetencje Prezesa Zakładu wynikają z treści art. 73 u.s.u.s., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako jednostka organizacyjna stanowiąca całość, jest organem administracji państwowej wykonującym swoje zadania za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych przy czym ustrój, zadania i kompetencje ZUS określają art. 66- 79a u.s.u.s. W związku z treścią wspomnianych przepisów NSA podkreślił, że art. 74 ust.5 u.s.u.s. w zestawieniu z treścią § 3 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nadanego rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999r. oraz § 3 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nadanego rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2007 r. stanowi wystarczającą podstawę prawną do udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień pracownikom ZUS, w tym Dyrektorom Oddziałów do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu. Skoro zaś art. 75 ust.5 u.su.s stanowi, że kompetencje organów Zakładu określa statut, tym samym powoduje to, że upoważnienie Dyrektora do działania w imieniu ZUS jako organu pozwala na przyjęcie, że także Dyrektor Oddziału poza Prezesem ZUS działając za organ, ma prawo upoważniać innych pracowników do takiego działania. Przenosząc to na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że Sąd nie kwestionuje prawa posiadającej stosowne upoważnienie mgr M. P. do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Zaznaczyć jednak należy, że z treści art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Unormowanie takie zawiera także art. 180 § 1 wspomnianego Kodeksu stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowiono, iż od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład ( por. wyrok NSA z dnia 15 ...11.2006 r. sygn akt II GSK 224/06, z dnia 28.02.2007 r. sygn. akt II GSk 317/06). Zgodnie z art. 3 ust.1 u.su.s m.in. ZUS wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 66.ust.1 u.s.u.s Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W skład ZUS wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Zgodnie z art. 72 u.s.u.s organami ZUS są Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes ZUS a także Dyrektor Oddziału - co wyjaśniono powyżej- ma prawo do udzielania upoważnień do działania za Zakład. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpoznawania konkretnej sprawy, co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie, jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA W-wa z dnia 22 lutego 2007r.-ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 ustawy k.p.a. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak już wskazano wcześniej sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS - w imieniu którego, posiadając stosowne upoważnienie, działał określony pracownik ZUS. Z wyłożonych powyżej względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w związku z art. 134 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.