V SA/Wa 2848/08

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... sierpnia 2008 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Wyrokiem z dnia 13 lutego 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący złożył - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w którym oświadczył, iż jest obecnie ... letnim emerytem, któremu ubywa zdrowia. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z małżonką. Posiada mieszkanie (spółdzielcze własnościowe) o pow. ... m-, nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Utrzymują się z małżonką ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości ... zł brutto, a ponadto małżonka skarżącego uzyskuje dochody w wysokości ... zł z tytułu .... Ponadto skarżący wskazał następujące miesięczne obciążenia: czynsz za mieszkanie ...zł, czynsz za mieszkanie po ...- ..zł, spłata kredytu dla ... - ... zł, telefony, światło, gaz - ...zł, lekarstwa - ...zł. Dodatkowo skarżący wskazał, iż sprawuje opiekę nad niepełnosprawną ...(lat ...) zamieszkałą w S.. W uzasadnieniu wniosku czyniąc zarzuty wobec uzasadnienia ww. wyroku skarżący wskazał, iż posiada dwa samochody osobowe o znikomej wartości. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi S. K. jest decyzja wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, zatem skarżący jest z mocy ustawy zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza że koszty te obciążają budżet państwa, a jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. W związku z tym, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, postanowiono odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W sytuacji, gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub finansowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Jednocześnie zakres w jakim zostaje przyznane prawo pomocy zależy od rzeczywistej potrzeby, która podlega ocenie przy uwzględnieniu możliwości finansowych strony. W związku z powyższym zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu (wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika), z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Skarżący jest wprawdzie osobą w wieku emerytalnym i uskarża się na zły stan zdrowia, należy jednak zauważyć, iż wraz z małżonką uzyskuje regularne świadczenia emerytalne, w łącznej kwocie brutto ...zł (według oświadczenia), a ponadto małżonka skarżącego uzyskuje dodatkowe dochody w wysokości ...zł miesięcznie i nie mają nikogo na utrzymaniu, nie można bowiem tutaj uwzględnić sprawowania opieki nad osobą, która nie pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazana zatem wysokość dochodu (ponad ... zł na jednego członka rodziny) nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Sytuacja finansowa w jakiej znajduje się skarżący nie jest na tyle ciężka, aby uniemożliwiała poniesienie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, powodując uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych. Zauważyć również należy, iż jeżeli skarżący dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi winien partycypować w kosztach postępowania. Stwierdzić również należy, iż pomimo ciężkiej sytuacji finansowej na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji jego rodziny są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z eksploatacją samochodów. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Zatem przeznaczenie tych środków na koszty postępowania sądowego nie spowodowałoby uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania (v. postanowienie SN z 24 lipca 1980 r., sygn. I CZ 99/80, Lex Polonica). Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (v. postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. II CZ 104/84, Monit. Prawn. 2000/7). Skoro zatem uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Ponadto Skarżący wskazał, iż spłaca kredyt w wysokości ...zł miesięcznie na rzecz .... W trakcie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 13 lutego 2009 r. skarżący oświadczył, iż miesięczna rata jego kredytu na zakup samochodu wynosi ...zł. Mając niniejsze na uwadze wskazać należy, iż Skarżący nie wyjaśnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy dlaczego rata jego kredytu jest wyższa, czy być może spłaca on nowy kredyt, a jeśli tak nie wskazał, w jakiej wysokości został zaciągnięty i na jaki cel. Ponadto zauważyć należy, iż zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, pożyczki) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.