V SA/Wa 285/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.) Asesor WSA - Michał Sowiński Protokolant - Rafał Dul po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2007 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oddala skargę. W dniu 23 stycznia 2005 r. W. S. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 1996 r. do grudnia 1998 r. Wnioskodawca wyjaśnił, że zadłużenie za ucznia od stycznia 1999 do maja 1999 ureguluje na przełomie roku 2006 oraz że od sześciu lat przebywa za granicą kraju z powodu niekorzystnej dla jego działalności koniunktury gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu składek na ubezpieczenie własne, ubezpieczenie pracowników oraz ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W wyniku rozpoznania wniosku W. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr sprawy: [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS stwierdził, że w świetle art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych możliwość umorzenia należności z tytułu składek jest uprawnieniem Zakładu, a nie obowiązkiem i decyzja w tym zakresie należy do tzw. uznania administracyjnego. Prezes ZUS wskazał, iż prowadzone wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w związku z nieściągalnością, jednak wydający postanowienie o umorzeniu Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Prezes ZUS uznał, że strona posiada majątek (współwłasność nieruchomości), z którego można dochodzić długu, a tym samym nie wystąpiła niezbędna przesłanka uzasadniająca umorzenie należności z tytułu składek (całkowita nieściągalność zadłużenia). Organ odwoławczy wskazał także, iż strona nie wykazała, że mimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności nie jest w stanie ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną opłacić należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne z uwagi na zbyt ciężkie skutki dla wnioskodawcy i jego rodziny. Z danych zgromadzonych przez organ wynika, że od sześciu lat W. S. przebywa w USA i tam pracuje; natomiast w Polsce mieszka jego żona, posiadająca stałe źródło dochodu - wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 2.184, 00 zł, na której utrzymaniu pozostaje ich 21-letnia ucząca się córka. Z dokonanych w sprawie ustaleń nie wynika, zdaniem organu odwoławczego, by rodzina wnioskodawcy znajdowała się w szczególnej sytuacji, a opłacenie należności ZUS pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla jego i jego rodziny. Odnosząc się do faktu obciążenia nieruchomości hipoteką przymusową, co - jak wskazał organ - według strony ma ograniczać ilość ewentualnych chętnych do nabycia nieruchomości, Prezes ZUS stwierdził, iż mimo powyższego zarzutu wnioskodawca nie przedłożył żadnego dowodu świadczącego o próbie sprzedaży tej nieruchomości, natomiast w przypadku sprzedaży nieruchomości w drodze egzekucji okoliczność ta nie ma dla nabywcy znaczenia, gdyż w tym trybie nabywa on nieruchomość wolną od obciążeń. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. S. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, zarzucając jej: 1. naruszenie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez rozpoznanie sprawy w trybie odwoławczym i wydanie decyzji administracyjnej przez ten sam organ, zamiast skierowania sprawy do Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego według art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz 2. nienależyte rozważenie całokształtu okoliczności sprawy a mianowicie sytuacji majątkowej i rodzinnej, która winna kwalifikować do umorzenia zaległości. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z treścią przepisu art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest właściwy do ponownego rozpoznania sprawy, lecz Minister Polityki Społecznej. Skarżący zarzucił, że organ nie dość wnikliwie rozpoznał jego sytuację majątkową i rodzinną, ponieważ konsekwencją decyzji organu będzie pozbawienie skarżącego ochrony ubezpieczeniowej za lata, za które zalegał on z zapłatą składek i zostanie on pozbawiony możliwości zaliczenia tego okresu do stażu emerytalnego. Ponadto skarżący podniósł, iż sytuacja materialna jego rodziny nie jest najlepsza oraz że jedynym wartościowym składnikiem majątku skarżącego jest mieszkanie wchodzące w skład majątku wspólnego małżonków i będące jednocześnie podstawą egzystencji skarżącego i jego rodziny. W. S. podkreślił, że od kilku lat pozostaje bez pracy i sporadycznie zarobkuje przy pracach dorywczych, pozostając na wyłącznym utrzymaniu pracującej żony. Podniósł, że kwota 45.000 zł jest kwotą znaczną i wyegzekwowanie jej spowoduje zachwianie egzystencji rodziny skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) -w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając w tym kontekście zarzuty skargi należy stwierdzić, że nie są one zasadne. Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 3 pkt 4 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym oraz gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 k.p.a. zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie do zasady swobodnej oceny dowodów, zawartej w przepisie art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, natomiast zgodnie z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy stwierdzić, że z mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz.1248; zwana dalej "ustawą nowelizującą") art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dniem 24 sierpnia 2005 r. otrzymał brzmienie: "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego." Ustawodawca w przepisach przejściowych i końcowych ustawy nowelizującej nie wypowiedział się na temat skutków wejścia w życie nowego unormowania dotyczącego właściwości i zasad wnoszenia środków zaskarżenia dla postępowań wszczętych przed zmianą art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak przyjęcia przez ustawodawcę innego rozwiązania w tym zakresie uznać należy za założenie bezpośredniego stosowania nowego prawa, gdyż w przypadku przepisów proceduralnych regulujących sposób działania organu i jego kompetencje do podejmowania określonych działań - w sytuacji braku przepisów przejściowych - zastosowanie znajdują przepisy obowiązujące w dacie podejmowania tych czynności. (wyrok NSA z 11 stycznia 2005 r. sygn. akt OSK 994/04). Nie oznacza to naruszenia zasady, iż prawo nie działa wstecz, ponieważ przedmiotowe regulacje dotyczą procedury, czynności i kompetencji organu dokonywanych pod rządami nowego prawa i nie wpływają na odmienne ukształtowanie wcześniej powstałych praw i obowiązków strony. Także Trybunał Konstytucyjny uznał, że fakt, iż w jakimś zakresie ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie co do prawa międzyczasowego (stosowania ustawy do sytuacji zapoczątkowanych przed jej wejściem w życie) nie oznacza istnienia luki w prawie. Ustawodawca, nie regulując wyraźnie kwestii intertemporalnej, otwiera drogę do tego, aby w danej sytuacji stosować zasadę tempus regit actum (czas wyznacza podstawę działania). Oznacza to, że mimo braku wyraźnej regulacji w tym względzie kwestia intertemporalna i tak będzie rozstrzygnięta, lecz na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy nowej - od momentu wejścia jej w życie do stosunków nowo powstających i tych, które trwając w momencie wejścia w życie ustawy - nawiązały się wcześniej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 r. sygn. akt SK 39/03; OTK ZU Nr 5/A/2004, s. 561).Oznacza to, że do czynności stosuje się przepisy prawa obowiązujące w czasie jej dokonania. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie należności wobec ZUS właściwy jest Prezes ZUS, co czyni pierwszy zarzut skargi bezpodstawnym. Rozpatrując kolejny zarzut nienależytego rozważenia całokształtu okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że z akt sprawy wynika, iż Prezes ZUS przeprowadził postępowanie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, a uzasadniając swą decyzję dokonał obszernego wyjaśnienia jej podstawy prawnej i faktycznej. Ustaleniom organu nie można zarzucić dowolności. Podkreślenia wymaga także uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji, co oznacza możliwość, a nie konieczność umarzania składek również w przypadku spełniania przesłanek wymienionych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznaniowość decyzji musi natomiast każdorazowo mieścić się w granicach zakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa (art. 7 kpa), jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym a słusznym interesem strony, co w przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu zostało przez Prezesa ZUS dochowane. Przede wszystkim za niewiarygodne i nie mogące stanowić podstawy rozważań należy uznać twierdzenie zawarte w skardze, iż W. S. od kilku lat pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony. Skarżący od 1999 r. przebywa bowiem w USA a fakt, iż nie zamierza powrócić do kraju potwierdza znalezienie za granicą co najmniej zadawalającego go źródła utrzymania. Równocześnie małżonkowie S., pomimo wielu lat nieobecności Skarżącego w kraju, nie podjęli kroków prowadzących do orzeczenia rozwodu lub separacji a zatem istnieje między nimi więź gospodarcza, pozostają we wspólności majątkowej, co jak zasadnie przyjął organ, umożliwia dochodzenie należności z majątku wspólnego Sąd zauważa także, iż przytoczona przez W. S. okoliczność, że konsekwencją rozstrzygnięcia organu będzie pozbawienie skarżącego ochrony ubezpieczeniowej za lata, za które zalegał on z zapłatą składek jest oczywistym skutkiem niedopełnienia obowiązku w postaci nieuiszczenia składek. Skutek ten, jako wynikający z przepisów prawa powszechnie obowiązującego - mimo, iż stanowiący niewątpliwą dolegliwość dla strony - musi być postrzegany w kategoriach obiektywnych. Wobec powyższego Sąd, nie dopatrując się uchybień w rozstrzygnięciu organu drugiej instancji na mocy art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 6