V SA/Wa 2854/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] 2014 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym oraz w opłacie paliwowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. E.S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która posiada domu o pow. 164 m2, natomiast wnioskodawca nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.089,05 zł z tytułu renty, zaś jego żona w wysokości 3.300 zł z tytułu emerytury oraz w wysokości 2.023,12 zł z tytułu renty. Skarżący przedstawił miesięczne wydatki rodziny, na które składają się: opłata za energię elektryczną w wysokości 100 zł, gaz – 120 zł, podatek od nieruchomości – 23 zł, woda – 100 zł, leczenie – 600 zł, wyżywienie – 1.800 zł. Wskazał również, iż miesięczny koszt utrzymania samochodu wynosi około 600 zł, a nadto wspiera z żoną finansowo dzieci, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie na skarżącym ciąży obowiązek opłacenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania jego rodziny uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z wyłuszczonych niżej względów. Przede wszystkim wskazać należy, że zarówno wnioskodawca, jak też pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona uzyskują stałe miesięczne dochody, których łączna wysokość – według oświadczenia 8.412,17 zł – nie pozwala zaliczyć rodziny skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Porównując zatem oświadczone wydatki, które są niezbędne dla utrzymania (2.743 zł), z dochodami skarżącego i jego żony (8.412,17 zł), przyjąć należało, iż przeznaczenie kwoty 500 zł na opłaty sądowe nie spowoduje uszczerbku w tym utrzymaniu. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż oceniając zasadność udzielenia stronie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć wskazanych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie samochodu w miesięcznej wysokości około 600 zł. W ocenie referendarza, przeznaczenie tej kwoty na opłaty sądowe w wysokości 500 zł, nie spowoduje uszczerbku dla niezbędnego utrzymania skarżącego ani jego żony. Wysokość wpisu należnego w sprawie, nie może być bowiem – jak to się przyjmuje w orzecznictwie – obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). To samo dotyczy wskazanej pomocy finansowej udzielanej dzieciom. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt ponoszenia kosztów dalszej edukacji dzieci nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Pogląd ten jest tym bardziej wart podkreślenia, w odniesieniu do pomocy finansowej udzielanej dzieciom, które nie prowadzą z wnioskodawcą wspólnego gospodarstwa domowego i przeznaczonej na inne cele niż edukacja. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe Z tych względów uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.