V SA/Wa 2895/15

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2015 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. R. O. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwójką dzieci, posiada nieruchomość rolna o pow. 8,44 ha, a także budynek gospodarczo-garażowy, natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, iż osiąga dochód z tytułu rolnictwa w wysokości 2.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu przedstawił wydatki rodziny związane z niezbędnym utrzymaniem. Wskazał nadto, iż zamieszkuje w domu matki, z którą nie prowadzi jednak wspólnego gospodarstwa domowego. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 31 sierpnia 2015 r. wyjaśnił, iż otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 18.967,40 zł i wsparcie ONW w wysokości 4.957,92 zł, które to środki przeznacza po 2.000 zł na bieżące życie i opłaty. Zarządzeniem z dnia 10 września 2015 r. wnioskodawca został ponownie wezwany do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Korespondencja obejmująca powyższe wezwanie, przesłana na wskazany we wniosku adres była dwukrotnie awizowana (w dniach 23.09.2015 r. i powtórnie 1.10.2015 r.), a następnie zwrócona jako niepodjęta (vide: k. 27 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 16 października 2015 r. wezwanie uznane zostało za doręczone – w trybie przepisu art. 73 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.:) – z dniem 7 października 2015 r. W zakreślonym terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF oraz w piśmie z dnia 31 sierpnia 2015 r. okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Z uwagi na to, iż skarżący podniósł, że utrzymuje się z pomocy ze środków unijnych, które to środki winny być przeznaczone na produkcję rolną zgodnie z ich celem, dodatkowego ustalenia wymagało czy wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą, czy uzyskuje dochody z posiadanej nieruchomości rolnej o pow. 8,44 ha, czy ewentualnie wydzierżawia tę nieruchomość, jaki jest miesięczny dochód z tego tytułu, a jeśli nie ma dochodu to jakie są tego przyczyny, czy posiada wyłącznie rachunek bankowy w MBS w Myszkowie O/Żarki, czy dokonywał w okresie ostatnich 3 miesięcy jakichkolwiek operacji bankowych na tym rachunku (wpłaty, wypłaty, przelewy, polecenia zapłaty), czy posiada inne rachunki bankowe, karty kredytowe, lokaty, udziału, czy korzysta z pożyczek, kredytów. Ponadto istotne okazało się udokumentowanie wysokości środków jakie faktycznie otrzymuje z tytułu dopłat oraz sposobu ich podziału – według oświadczenia po 2.000 zł miesięcznie na wydatki związane z utrzymanie – w związku z czym zapytano go czy środki te są zgromadzone na rachunku bankowym, czy też w inny sposób, jaka jest kwota którą wnioskodawca obecnie dysponuje, czy wnioskodawca posiada zasoby pieniężne zgromadzone w inny sposób niż na rachunku bankowym, lokacie, czy posiada środki pieniężne w gotówce. Skarżący został także wezwany do złożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych swoich, żony i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe – dokumentujących operacje dokonywane na rachunku bankowym w okresie ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie oświadczenia wnioskodawcy, bądź zaświadczenia banku, że w okresie ostatnich 3 miesięcy nie dokonywał żadnych operacji na rachunku bankowym, jak również do złożenia kopii decyzji o przyjaznych dopłatach do gruntów rolnych bądź innej pomocy finansowej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub Agencji Rynku Rolnego – w latach 2014-2015. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez skarżącego wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał tego, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy w wysokości 200 zł) z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, co prowadzi do oddalenia wniosku. Powyższe stanowisko jest zgodne z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.