V SA/Wa 2899/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA – Ewa Wrzesińska-Jóźków po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. M. (dalej jako; "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawczyni, pomimo dwukrotnego wezwania, złożyła niepełne i nierzetelne oświadczenia, nie przedstawiła również istotnych dla oceny wniosku dokumentów. Wobec tego, nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie złożyła sprzeciw. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") postanowienie to straciło moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania – przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wyjaśnić także należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Oznacza to, że Sąd musi dysponować niezbędnymi informacjami pozwalającymi na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego posiadania strony oraz na dokonanie jego oceny przy uwzględnieniu ponoszonych przez nią niezbędnych wydatków. W orzecznictwie podkreśla się również, że dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych nie może być obojętna wysokość ciążącego na wnioskującej stronie wpisu sądowego (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08 dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Należy zauważyć, iż zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni prowadzi ona gospodarstwo domowe z ojcem i matką, zamieszkuje w domu stanowiącym własność matki, jest współwłaścicielem działki o pow. 892 m2, natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.300 zł brutto miesięcznie. W uzasadnieniu podniosła, iż rodzice pozostają na jej utrzymaniu, matka jest bezrobotna, zaś ojciec przebywa na zwolnieniu lekarskim. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą 600 zł, zaś wyżywienie 3-osobowej rodziny wynosi miesięcznie 900 zł. Dodatkowo wskazała, iż dom należący do matki jest obciążony hipoteką. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z dnia 27 listopada 2014 r. referendarz sądowy wezwał ją do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, iż jej rodzice nie posiadają statusu osób bezrobotnych, zaś ojciec stara się o rentę (toczy się obecnie postępowanie sądowe w jego sprawie). Do pisma załączyła kopię zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego należącego do jej matki, kopię opinii biegłego sądowego dotyczącej stanu zdrowia jej ojca, kopie potwierdzeń wypłaty wynagrodzenia za 9 miesięcy 2014 roku, a także kopie rachunków za energię elektryczną. Zarządzeniem z dnia 29 stycznia 2015 r. wnioskodawczyni została ponownie wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie informacji czy ona sama bądź jej rodzice posiadają rachunki bankowe, jak również do złożenia wyciągów z ewentualnie posiadanych rachunków z okresu ostatnich 3 miesięcy, bądź dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie bądź blokada rachunku. W odpowiedzi skarżąca nadesłała pismo z dnia [...] lutego 2015 r., w którym oświadczyła, że jej matka nie posiada żadnego rachunku bankowego, zaś jej ojciec posiada rachunek bakowy, który został zajęty przez ZUS oraz komornika sądowego. Nadto wyjaśniła, iż ojciec nie posiada na rachunku żadnych środków, gdyż w dniu [...] czerwca 2014 r. "zamknął działalność gospodarczą". W treści sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skarżąca wyjaśniła, iż na koncie bankowym jej ojca nie ma żadnych środków pieniężnych (ani na rachunku bieżącym ani na oszczędnościowym), zaś pismo dot. zajęcia ww. konta bankowego przez komornika sądowego i przez ZUS zaginęło. Dodała, iż jej matka nie posiada obecnie żadnego rachunku bankowego. Dodała, iż jej matka posiadała rachunek w [...] Banku, ale umowa została wypowiedziana w dniu [...] listopada 2009 r. (do sprzeciwu załączyła kopię oświadczenia o likwidacji rachunku). Wnioskodawczyni wskazała, iż koszty utrzymania domu, którego właścicielem jest jej matka wynoszą: - podatek od nieruchomości – 70 zł płatne raz na kwartał, - opłata za gospodarowanie odpadami – 40 zł miesięcznie, - opłata za energię elektryczną – 273,23 zł miesięcznie, - opłata za internet 50 zł miesięcznie, - paliwo – 250 zł miesięcznie. Oświadczyła ponadto, iż koszty wyżywienia jej trzyosobowej rodziny wynoszą 900 zł miesięcznie. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni była dwukrotnie wzywana do złożenia dodatkowego oświadczenia, mimo tego nie wykonała należycie ani zarządzenia z dnia 27 listopada 2014 r., ani zarządzenia z dnia 29 stycznia 2015 r. W tym zakresie wskazać trzeba, iż skarżąca została wezwana do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych – posiadanych przez siebie, jak również przez jej ojca i matkę – z okresu ostatnich trzech miesięcy, bądź też do złożenia dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie bądź blokada rachunku. Wskazać zatem należy, iż wnioskodawczyni nie złożyła oświadczenia na temat tego, czy ona sama posiada rachunek bankowy, nie złożyła również żądanych wyciągów z ewentualnie posiadanego rachunku. Należało przy tym mieć na uwadze to, iż w przedstawionych przez stronę potwierdzeniach wypłaty wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, znajdują się zapisy "999 Rachunek rozl" ze wskazaniem kwoty netto wynagrodzenia, co może świadczyć o tym, iż wynagrodzenie było wypłacane skarżącej w formie przelewu na rachunek bankowy (vide: k. [...]-[...] akt sądowych). Dodatkowo w aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajdują się załączone przez skarżącą do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy potwierdzenia dokonania transakcji z rachunku bankowego opisanego jako rachunek należący do M. M. (vide: k. [...]-[...] akt adm.). Następnie zauważyć należy, iż w piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że jej ojciec posiada rachunek bankowy, który został zajęty, jednakże nie złożyła na potwierdzenie tego faktu żadnego dokumentu, w szczególności żądanego dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie bądź blokada (zajęcie) rachunku. W treści sprzeciwu skarżąca wskazała jedynie, iż pismo o zajęciu ww. rachunku zaginęło. Wskazać następnie trzeba na wątpliwości jakie powstają w związku z oświadczeniami skarżącej dotyczącymi rachunku bankowego jej matki. W piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r. podaje, iż jej matka nie jest w stanie spłacać zaciągniętego kredytu, na dowód czego załącza kopię adresowanego do jej matki zawiadomienia o zajęcia rachunku bankowego z dnia [...] listopada 2014 r., a jednocześnie oświadcza w piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. oraz w sprzeciwie z dnia 26 marca 2015 r., iż jej matka nie posiada żadnych rachunków bankowych. Niezależnie od tego, iż informacje te pozostają ze sobą w sprzeczności, wnioskująca nie przedstawia przy tym żądanego dokumentu bankowego, świadczącego o zamknięciu rachunku bankowego jej matki. Wraz ze sprzeciwem nadesłała jedynie kopię pisma G. M. z dnia [...] listopada 2009 r. skierowanego do banku o wypowiedzeniu umowy rachunku bankowego. Wskazać należy, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba było, że wnioskodawczyni nie udzieliła odpowiedzi na zadane w zarządzeniu z dnia 27 listopada 2014 r. pytania dotyczącego posiadania majątku ruchomego o znacznej wartości. W treści sprzeciwu wspomina jedynie o fakcie posiadania samochodu osobowego, który otrzymała "kilka lat temu" w formie darowizny od dziadka. Nie wskazała natomiast jego nazwy, rocznika czy też szacowanej wartości. Stwierdzić zatem trzeba, iż wnioskodawczyni złożyła oświadczenia niepełne, nierzetelne a niekiedy niewiarygodne, nie przedstawiła również istotnych dla oceny wniosku dokumentów. Wobec tego, nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodów. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawczynię, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jej wniosek nie może zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.