V SA/Wa 2940/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2009 r. sprawy ze skargi U. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę Wnioskiem z dnia ... lipca 2008r. U. J. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, których kwota główna wynosi ... zł. W jego uzasadnieniu wnioskodawczyni wyjaśniła, iż w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej opłacała wszystkie składki ubezpieczeniowe jednak, po tak odległym czasie, nie jest już w posiadaniu dokumentacji potwierdzającej tę okoliczność. Wskazała również, iż jest osobą bezrobotną, nie posiada mieszkania własnościowego, a jedynym majątkiem jaki posiada wspólnie ze swoim mężem jest ... P. Wskazała również, iż jej źródłem utrzymania jest emerytura męża, która wynosi ... zł netto, przy czym po odjęciu niezbędnych wydatków związanych z zakupem leków i utrzymaniem mieszkania, kwota jaka pozostaje do dyspozycji dwuosobowej rodzinny to suma w wysokości ok. ... zł na osobę. Rozpatrując powyższy wniosek decyzją z ... września 2008r., nr ..., wydaną m.in. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [tekst jednolity: Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.], dalej: u.s.u.s. Zakład odmówił U. J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ....1999r. do ....1999r. w łącznej kwocie ... zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres ....1999r. do ....1999r. w łącznej kwocie ... zł; Fundusz Pracy za okres od ...1999r. do ...1999r. w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż od ....01.1999r. do ....10.1999r., U. J. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, a od zakończenia działalności gospodarczej zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna. Odnosząc się do sytuacji finansowej wnioskodawczyni, Zakład podniósł, iż jej mąż W. J. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ... zł netto oraz osiąga dochód z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia na rzecz Akademii P. w S. Z tego tytułu w terminie od dnia .....02.2008r. do ....06.2008r. otrzymał wynagrodzenie w kwocie ... zł brutto., co daje średnio miesięczny dochód w kwocie ... zł. Organ ustalił również, iż wnioskodawczyni nie posiada majątku nieruchomego, a jej mąż jest właścicielem samochodu marki P. z 19...r. Po dokonaniu analizy miesięcznych wydatków rodziny J. z bieżącymi dochodami ustalono, iż koszty związane m.in. z opłatami za mieszkanie i samochód, zakupem leków oraz opłatami za Internet to kwota rzędu ok. ... zł miesięcznie. W dalszej części uzasadnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a i 3b wskazanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Oceniając sytuację majątkową U. J. Zakład stwierdził, iż w stosunku do należności wykazanych we wniosku o umorzenie nie było prowadzone przymusowe dochodzenie, stąd brak jest stwierdzonej całkowitej nieściągalności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego bądź komornika sądowego. Uwzględniając powyższe, w ocenie Zakładu, w żaden sposób nie można uznać, że spłata zadłużenia z tytułu składek może pozbawić U. J. i jej męża niezbędnych środków utrzymania, a zaciągnięty przez stronę kredyt i pożyczka w Banku została zrealizowana na cele konsumpcyjne. Z analizy zgromadzonych dokumentów nie wynika również, iż ze względu na swój stan zdrowia bądź członków rodziny wnioskodawczyni nie była w stanie pozyskiwać dochodów. Biorąc powyższe pod uwagę Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż wobec U. J. nie zaistniały przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia określone w art. 28 ust. 3, 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z ... października 2008r. nr ...wydaną m.in. na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję z dnia ... września 2008r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania i powtórzył argumentację wyrażoną w decyzji organu I instancji. Podniósł dodatkowo, iż U. J. nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna. Reasumując stwierdził, iż spłata zadłużenia nie pozbawi wnioskodawczyni i jej rodziny możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych biorąc pod uwagę, iż dochód na jednego członka rodziny wynosi ... zł. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) zwrócił również uwagę, na możliwość spłaty należności składkowych w ramach układu ratalnego. Pismem z dnia ... listopada 2008r., zaskarżając w całości decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... września 2008r., U. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10.1998r., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez niezastosowanie w sprawie powołanych przepisów. Zarzuciła organowi również błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż opłaty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. ... zł miesięcznie, podczas gdy w rzeczywistości wynoszą ok. ... zł miesięcznie oraz ustalenie przez organ, iż nie posiada żadnych innych zobowiązań finansowych, podczas gdy wspólnie z mężem ma zaciągnięte dwa kredyty w Banku P. S.A. i L. Zwróciła ponownie uwagę, iż jej mąż choruje na ..., a wydatki związane z zakupem jego leków wynoszą ok. ... zł miesięcznie. W dalszej części uzasadnienia skargi dokonała zestawienia comiesięcznych wydatków z dochodem otrzymywanym przez jej męża stanowiącym świadczenie emerytalne w wysokości ... zł. Odnosząc się do dodatkowego źródła dochodu męża, jakim było prowadzenie zajęć z ... na Akademii P. w S. wyjaśniła, iż jej mąż z uwagi na swój stan zdrowia nie podpisze więcej umów na prowadzenie zajęć. Dodatkowo skarżąca zwróciła uwagę na wzrost ceny czynszu mieszkania, leków oraz energii elektrycznej. Wyjaśniła również, że jej i męża jedynym majątkiem jest ... letni P., kilkuletni telewizor, pralka, lodówka i magnetowid kupiony na raty. Podsumowując skargę skarżąca U. J. wniosła o pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z dyspozycją art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku strony z dnia ... lipca 2008r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Organ rozpoznając sprawę dwukrotnie, wyczerpująco omówił ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności oraz sytuację wnioskodawczyni w tym zakresie. Wyjaśnił, iż całkowita nieściągalność zachodzi m.in. wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. W przedmiotowej sprawie nie jest możliwe stwierdzenie, czy zachodzą w sprawie okoliczności dające podstawę do umorzenia należności, jako całkowicie nieściągalne, bowiem w stosunku do należności składkowych U. J. dotychczas nie było prowadzone przymusowe dochodzenie. Ponadto Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) zwrócił uwagę, iż źródłem utrzymania skarżącej jest świadczenie emerytalne jej męża W. J. w wysokości ... zł netto, który dodatkowo w okresie od ....02.2008r. do ....06.2008r., z tytułu umowy zlecenia otrzymał wynagrodzenie w kwocie ... zł brutto, o czym świadczy umowa-zlecenie nr ... (k-... akt administracyjnych). Należy w tym miejscu wyjaśnić, iż zgodnie z art. 31 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964. (Dz. U. Nr 9. poz. 59) – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dochód W. J. należy do majątku wspólnego małżonków, a tym samym może stanowić źródło finansowe, z którego można prowadzić egzekucję na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z tytułu powstałego zadłużenia U. J. Prawidłowo zatem ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponownie podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podniósł, iż po odliczeniu wydatków rodziny J. związanych z utrzymaniem mieszkania (opłaty za gaz, prąd elektryczny, czynsz) dochód na jednego członka rodziny wynosi ok.... zł, a dodatkowe wydatki związane z dobrowolnym ubezpieczeniem na życie, na samochód, czy opłatami za Internet nie należą do wydatków związanych z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb człowieka. Uwzględniając wysokość uzyskanych dochodów i odnosząc je do wysokości zobowiązań nie można, w ocenie organu, uznać, że spłata zadłużenia pozbawi skarżącą i jej rodzinę zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. W pełni akceptując stanowisko organu odwoławczego wyrażone w tym zakresie Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia, a oświadczenie skarżącej zawarte w Oświadczeniu o sytuacji materialnej i finansowej płatnika składek (k-... akt administracyjnych), o nie zarejestrowaniu jako osoby bezrobotnej oraz fakt nie korzystania rodziny z żadnej z form pomocy społecznej (k-... akt adm.) może świadczyć o tym, że sytuacja skarżącej nie powoduje konieczności uzyskiwania takiej pomocy. Nie zostało również wykazane w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy, iż skarżąca jest osobą niezdolną do podjęcia pracy. Istotną ponadto w sprawie okolicznością jest również fakt, iż skarżąca w oświadczeniu z dnia ....07.2008r. (k-... akt adm.) pomimo wskazywania na miesięczne wydatki związane z zakupem dla męża leków m.in. na [...] nie przedstawiła dowodów uzasadniających okoliczność wydatkowania na ten cel kwoty ... zł pomimo, iż taką kwotę wskazywała we wniosku o umorzenie jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśniła natomiast, iż nie posiada faktur, paragonów ani innych dowodów zakupu lekarstw. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, iż w dniu ....10.2008r. (k-... akt administracyjnych) skarżąca U. J. zapoznała się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie i nie wniosła, na etapie postępowania II instancyjnego, żadnych uwag, co do zebranego materiału dowodowego. Nie przedłożyła również na tym etapie dodatkowych środków dowodowych, potwierdzających zaistnienie przesłanek warunkujących umorzenie powstałego zadłużenia. Tym samym, w ocenie Sądu, umorzenie należności w tym stanie faktycznym, przy osiąganiu przez małżonka skarżącej dochodów ze świadczenia emerytalnego oraz z umów zlecenia, jest przedwczesna. Nie bez znaczenia jest również posiadanie przez małżonków J. samochodu osobowego marki P. z 19...r. Fakt natomiast posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli (m.in. L. S.A. i B. S.A.) nie stanowi podstawy do pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy. Odnosząc się do powyższego, Sąd zauważa, że Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że kierując się "słusznym interesem społecznym" ZUS jako instytucja publicznoprawna realizuje ważny interes społeczny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a środki finansowe, którymi dysponuje nie są własnością Zakładu, lecz instytucji, wobec których pełni rolę dysponenta. Dokonując analizy sprawy zostało wykazane, iż sytuacja w której znajduje się skarżąca nie uzasadnia przyznania ochrony jej interesowi przed interesem publicznym. Odmowa ochrony interesu skarżącej jest uzasadniona potrzebą ochrony interesu innych ubezpieczonych, którzy dopełnili obowiązku zapłaty należności z tytułu składek. Organ odwoławczy wykazał zatem w zaskarżonej decyzji z dnia ... października 2008r. okoliczności jakie przemawiały za odmową umorzenia powstałego zadłużenia. Tym samym rozstrzygniecie organu nie ma charakteru dowolności i zgodnie z art. 107 k.p.a. zostało w sposób wyczerpujący uzasadnione, zaś w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych istotnych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Odnosząc się natomiast do prośby skarżącej, którą było cyt. "...", wyjaśnić należy, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Oznacza to, że Sąd nie mógł uwzględnić w/w żądania zawartego w skardze. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż decyzja Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) jest zgodna z prawem orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji