V SA/Wa 3/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę ustanowienia radcy prawnego oraz umorzenie postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... października 2015 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 maja 2017 r. J. J. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po rozpoznaniu wniesionego sprzeciwu Sąd postanowieniem z dnia 10 maja 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia 14 marca 2016 r. Doręczając jego odpis Sąd poinformował, że postanowienie z 10 maja 2016 r. jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu. Przy piśmie z dnia 29 lipca 2016 r. Skarżącemu wysłano odpis prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z 7 stycznia 2016 r. Z uwagi na nieuiszczenie wpisu, postanowieniem z 10 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę. Pismem z 31 października 2016 r. Skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku – uzupełnionym o urzędowy formularz PPF podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Jest emerytem i jego świadczenie emerytalne wynosi 1.100 zł netto. W kręgu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał małżonkę, podkreślając, iż posiadają rozdzielność majątkową. Żona Skarżącego pobiera emeryturę w wysokości 1.080 zł. Jako miesięczne wydatki konieczne do utrzymania Wnioskodawca wymienił: opłatę za energię elektryczną – 80 zł, opłatę za gaz – 60 zł, opłatę za wodę i kanalizację - 100 zł, opłatę za wywóz śmieci – 14 zł, koszty zakupu leków – 80 zł, koszty zakupu środków czystości – 40 zł, koszty zakupu opału – 200 zł, inne wydatki: "coś do ubrania i coś nieprzewidywalnego" – 100 zł. Skarżący oświadczył, że małżonkowie mieszkają z córką w jej domu. Do wniosku załączył dokument zakupu węgla, decyzję z 01.03.2017 r. o waloryzacji emerytury, kopie faktur za światło, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków. Postanowieniem z dnia 11 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę ustanowienia radcy prawnego oraz umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając to rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że Skarżący nie podjął żadnych starań w celu udokumentowania sytuacji materialnej małżonki, ograniczając się do własnych wyjaśnień. Zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, a więc rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien mieć wiedzę o dochodach małżonka wnioskodawcy. Referendarz podkreślił, że "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Skoro jest to pomoc państwa, Sąd musi ustalić, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy państwa, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego skarżącego i jego małżonki. Odnośnie zwolnienia od kosztów sądowych referendarz wskazał, że przysługujące Stronie zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi w związku z nieuiszczeniem wpisu sądowego pozostaje wolne od wpisu sądowego. Na obecnym etapie postępowania tj. po odrzuceniu skargi na Stronie nie ciążą zatem koszty sądowe. Postępowanie w tym zakresie należało zatem umorzyć. W sprzeciwie na powyższe postanowienie Skarżący oświadczył, że dochód jego żony jest taki sam jak jego. Dodał też, że jego żona nie ma wystarczających środków finansowych, aby udzielić mu wsparcia na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przypomnieć jednak należy, że stosownie do art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Jak trafnie wskazano w postanowieniu referendarza sądowego, na obecnym etapie postępowania na Stronie nie ciążą koszty sądowe, a więc rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest zbędne. W konsekwencji, stosownie do art. 249a p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlegało umorzeniu. W związku z powyższym wniosek Skarżącego podlegał ocenie wyłącznie pod kątem zasadności ustanowienia radcy prawnego, a więc w zakresie przyznania prawa pomocy w części. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Takie wezwanie w toku poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy zostało do Skarżącego skierowane. Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 maja 2017 r. jest prawidłowe również w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – odmowy ustanowienia radcy prawnego. Podkreślić należy, że w toku poprzednich postępowań Skarżący był informowany o zasadach obowiązujących przy rozpoznawaniu wniosku, w tym o konieczności wykazania sytuacji majątkowej swojej żony. Jak wskazano powyżej, do Skarżącego skierowano wezwanie oparte na art. 255 p.p.s.a., a w treści tego wezwania wyraźnie wskazano, jakie dokumenty obrazujące sytuację majątkową żony Skarżącego powinny być nadesłane. Pomimo tego wezwania i znajomości przez Skarżącego procedury rozpoznania wniosków o przyznanie prawa pomocy, Skarżący takich dokumentów nie nadesłał, ani na ww. wezwanie Sądu, ani na późniejszym etapie postępowania. Dokumenty te nie zostały też dołączone do sprzeciwu od postanowienia z dnia 11 maja 2017 r. Skarżący przedstawiając sytuację finansową swojej żony ograniczył się do stwierdzenia, że jest "taka sama jak jego". Takie oświadczenie nie może zastąpić dokumentów źródłowych do nadesłania których Skarżący został zobowiązany. Niezależnie od powyższego Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie zwrócił uwagę na okoliczności, iż Skarżący posiada źródło dochodu oraz ma zapewnione potrzeby lokalowe. Wraz z żoną posiadają nieodpłatną służebność osobistą mieszkania polegającą na prawie korzystania z pomieszczeń na parterze nieruchomości należącej do córki. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.