V SA/Wa 3001/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Barbara Mleczko- Jabłońska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek ( spr. ), Protokolant - Barbara Zielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2008 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. oddala skargę. Przedmiotem skargi z [...] listopada 2007 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez K. F. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2007 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]sierpnia 2007 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Skarżący K. F. pismem z [...] sierpnia 2005 r., zatytułowanym "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy", zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział ZUS w T. o umorzenie należności z tytułu składek ZUS wraz z naliczonymi odsetkami, wynikających z decyzji z [...] lutego 2005 r. Na wstępie wyjaśnił, że z powodu niezrozumienia decyzji Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2005 r., wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. Niniejsze pismo skierował do Prezesa ZUS wobec uzyskania informacji w ZUS o możliwości ponownego złożenia wniosku o umorzenie należności. W motywach wniosku wskazał, że wprawdzie od lutego 2005 r. realizuje układ ratalny, jednak środki finansowe na kolejne raty zdobywa z coraz większym trudem. Podkreślił swoją trudną sytuację materialną oraz rodzinną. Nadmienił, że jest osobą bezrobotną i korzysta z pomocy rodziny mając na utrzymaniu żonę (również bezrobotną) i dwoje dzieci. Wskazał, iż spłata zaległości pozbawi jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oświadczył, iż do chwili złożenia wniosku nie korzystał z żadnej pomocy publicznej. Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z [...] grudnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy poprzednią decyzję z [...] kwietnia 2005 r. odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu składek. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej "Kpa"). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] czerwca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2005 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, K.F. wniósł o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wskazał, iż zaległość z ww. tytułu powstała w sposób niezamierzony w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. W wyniku rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2007r. Sygn.akt V SA/Wa 170/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Prezesa ZUS z [...] grudnia 2005r. z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu, niezależnie od treści skargi. W ocenie Sądu obie podjęte w sprawie decyzje zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów, tj. art. 83a ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") oraz art. 138 § 1 kpa. Jednocześnie Sąd wskazał, iż ZUS rozpatrując ponownie sprawę winien w pierwszej kolejności wyjaśnić status i zakres przedmiotowy wniosku K. F. z [...] sierpnia 2005 r. w kontekście postępowania administracyjnego przeprowadzonego w sprawie z wniosku Strony z [...] stycznia 2005 r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz decyzji podjętych w tej sprawie przez organ pierwszej i drugiej instancji. Mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w powyższym wyroku, organ przeprowadził ponownie postępowanie wyjaśniające w sprawie wniosku K.F. z [...] sierpnia 2005r. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Po rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] z [...] sierpnia 2007r., którą odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności określona w art. 28 u.s.u.s., ponieważ należności ZUS zabezpieczone są wpisem hipoteki przymusowej w dziale IV Księgi Wieczystej nieruchomości położonej w miejscowości W. gm. W. Wskazano ponadto, iż Wnioskodawca nie udowodnił wystąpienia okoliczności umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, racy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 - dalej jako "rozporządzenie"). Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia organ przedstawił sytuację majątkową, zdrowotną i rodzinną Dłużnika. W szczególności wskazał, iż Zobowiązany nie ma stałego zatrudnienia, rodzinę utrzymuje z pracy sezonowej w Niemczech, gdzie przebywa i pracuje 4 miesiące w roku osiągając roczny dochód netto w kwocie 12.349,61 zł. Ma na utrzymaniu żonę (również bezrobotną) oraz dwoje dzieci w wieku [...] i [...] lat. Otrzymuje z Urzędu Gminy w W. zasiłek rodzinny na dzieci w wys. 132,00zł oraz dodatek na dojazdy do szkoły w wys. 100,00zł. Następnie organ wymienił wydatki, jakie ponosi Zobowiązany w związku z utrzymaniem domu mieszkalnego. Reasumując organ podkreślił, iż prowadzenie działalności gospodarczej, której niewątpliwym celem jest osiągnięcie zysku, nierozerwalnie jest związane z ryzykiem, które w żaden sposób nie może obciążać ZUS. Każdy podmiot gospodarczy powinien liczyć się z koniecznością opłacania składek na ubezpieczenia. Umorzenie zaś zadłużenia z tytułu składek ma charakter instytucji nadzwyczajnej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] października 2007r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w całości argumentację w niej zaprezentowaną. Ponadto podniesiono, iż możliwości żony Zobowiązanego na znalezienie zatrudnienia nie są w żaden sposób ograniczone. Co więcej, starszy syn, pomimo, że z powodu nauki nadal pozostaje na utrzymaniu Wnioskodawcy, jest już dorosły i może chociaż częściowo przyczynić się do ponoszenia kosztów swojego utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o całkowite lub częściowe umorzenie należności wobec ZUS. Podniósł, iż zaległości powstały w sposób niezamierzony, z powodu nieznajomości przepisów prawa i braku rzetelnych informacji ze strony właściwych organów administracji publicznej. Przedstawiając w sposób szczegółowy swoją sytuację oraz przyczyny powstania zaległości, Skarżący podniósł, iż z powodu trudnej sytuacji finansowej nie jest w stanie spłacić zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla Niego samego i jego rodziny i pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do umorzenia ww. należności. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja Skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 kpa zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 3 k.p.a, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s, ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Przede wszystkim wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności organ zasadnie wskazał, iż w przypadku Skarżącego nie można mówić o całkowitej nieściągalności należności ZUS, ponieważ są one zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej w Księdze Wieczystej nieruchomości położonej w miejscowości W. gm. W. Podkreślenia wymaga, iż Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających spełnienie przez Niego przesłanek, o których mowa w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia, a zgodnie z brzmieniem tego przepisu to na Zobowiązanym spoczywa obowiązek udowodnienia i wykazania zaistnienia wymienionych w nim przesłanek. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organów, iż stan majątkowy oraz sytuacja osobista Skarżącego w rozpoznanej sprawie nie są takie, aby prowadziły do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. Sąd nie neguje faktu, iż Skarżący ma trudną sytuację materialną, tym niemniej podkreśla, że prowadzenie działalności gospodarczej ma charakter całkowicie dobrowolny, a prowadzący taką działalność powinien liczyć się z ryzykiem z tym związanym. Także przyczyny powstania zaległości nie mają w niniejszej sprawie znaczenia, gdyż - zgodnie z obowiązującymi przepisami - za powstanie zadłużenia odpowiedzialny jest płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, a taka tu nie zachodzi. Co więcej, na tle innych rozpoznawanych przez Sąd spraw, sytuacja Skarżącego nie jest zła. W przypadku jednak jej pogorszenia i zaistnienia nowych okoliczności Skarżący ma prawo do ponownego wniosku o umorzenie. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego -ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji orzeczenia.