V SA/Wa 3054/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia[...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych We wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF) skarżąca M. M. zażądała zwolnienia od kosztów sądowych, motywując go trudną sytuacją materialną. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że posiada jedynie niewielką emeryturę, która podlega wielu zajęciom komorniczym, a z uwagi na liczne choroby zmuszona jest wydatkować znaczne kwoty na leczenie – zakup leków i rehabilitację. Jednocześnie nie może liczyć na pomoc ze strony rodziny. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z 30-letnią córką, a ich majątek wyczerpuje lokal mieszkalny o powierzchni 46 m kw położony w Ś. i wartości ok. 100.000 zł. Jako źródła miesięcznych dochodów wskazała swoje świadczenie emerytalne w kwocie 1.120 zł (po potrąceniu przez komornika kwoty 495 zł) oraz wynagrodzenie córki z tytułu umowy zlecenia w wysokości 366 zł. Do wydatków w skali miesiąca zaliczyła: ratę pożyczki na remont mieszkania – 600 zł, czynsz, opłatę za wywóz śmieci, wodę i ścieki – 220 zł, opłatę za energię elektryczną - 120 zł, opłatę za gaz – 30 zł, abonament telewizyjny – 35 zł i składkę na ubezpieczenie na życie – 50 zł. Natomiast w piśmie z 3 kwietnia 2017 r. skarżąca wskazała, iż jej miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: koszty zakupu leków – 300 zł, opłata za energię elektryczną – 120 zł, opłata za czynsz, wodę i ścieki – 200 zł, opłata za telewizję kablową – 38,50 zł i rata spłaty kredytu – 470 zł. Do ww. pisma skarżąca załączyła: • roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2015 (PIT-40A), z którego wynika, że w roku 2015 skarżąca z tytułu świadczeń emerytalnych osiągnęła dochód w wysokości 23.951,52 zł, • roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2016 (PIT-40A), z którego wynika, iż w zeszłym roku skarżąca z tytułu świadczeń emerytalnych osiągnęła dochód w kwocie 24.091,64 zł, • informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2015 (PIT-11), z którego wynika, że w roku 2015 córka skarżącej uzyskała dochód w wysokości 4.687,80 zł z tytułu świadczeń wypłacanych z Funduszów: Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, • informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2016 (PIT-11), z którego wynika, iż w zeszłym roku córka skarżącej uzyskała dochód w kwocie 2.789,21 zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście, • zawarte przez córkę skarżącej dwie umowy zlecenia: nr 1 na okres od 1 czerwca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. i nr 1/2017 na okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz jedną umowę o pracę na okres próbny od 14 grudnia 2015 r. do 14 marca 2016 r., z których wynika, że aktualnie córka skarżącej jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia do 31 grudnia 2017 r. za miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 520 zł brutto, • dokumenty potwierdzające wydatki na leki (paragony fiskalne), dowody uiszczenia opłat za czynsz i energię elektryczną, • zaświadczenie z B. S. w O. z (...) października 2015 r. stwierdzające, że skarżąca i jej córka posiadają zadłużenie w ww. banku z tytułu kredytu konsumenckiego udzielonego w dniu 19 stycznia 2015 r. w kwocie 35.000 zł i płatnego w 120 ratach, którego ostatnia rata w wysokości 4.088,34 zł płatna jest do dnia 18 stycznia 2021 r., • umowę rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego zawartego przez córkę skarżącej z PKO Bankiem Polskim S.A. w dniu (...) września 2013 r., • decyzję ZUS Oddział w L. z (...) marca 2017 r. o waloryzacji emerytury skarżącej, której wysokość – po dokonaniu potrącenia w kwocie 504,64 zł – od 1 marca 2017 r. wynosi 1.171,28 zł netto miesięcznie, • zawiadomienie ZUS Oddział w L. z (...) listopada 2016 r. o zajęciu świadczenia emerytalnego skarżącej przez Komornika Sądowego w Z. (z tytułu następujących zobowiązań skarżącej o saldach: 1.314,94 zł i 4.010,01 zł) oraz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (z tytułu zobowiązania o łącznym saldzie 1.136.809,09 zł), • zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z (...)grudnia 2016 r. o wszczęciu przeciwko skarżącej egzekucji, gdzie należność główna wynosi 640.000 zł, a odsetki wg stanu na (...) grudnia 2016 r. wynoszą 445.615,34 zł, • wyciąg z rachunku bankowego skarżącej prowadzonego w P. B. S. w Z. Oddział w Ś. za okres od 1 do 31 stycznia 2017 r., na którym saldo końcowe wynosiło 9,33 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Natomiast stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, a mianowicie strona skarżąca została wezwana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym jej odpowiedź jest niepełna. Przede wszystkim pomimo wezwania Sądu z 9 marca 2017 r. (vide lit. d/ ww. pisma) skarżąca nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego swojej córki, ograniczając się do przedstawienia umowy tego rachunku. Zatem na etapie rozpoznawania niniejszego wniosku, nie jest wiadome jakie transakcje były wykonywane na tym koncie w okresie trzech miesięcy poprzedzających wezwanie Sądu oraz jakie było saldo końcowe na rachunku. Ponadto pomimo wezwania Sądu (vide lit. a/ pisma z 9 marca 2017 r.) skarżąca nie nadesłała zeznań podatkowych swojej córki za lata 2015 - 2016. Jednocześnie nie wskazała, iż jej córka nie składała jeszcze zeznania za rok 2016 (gdyż nie upłynął termin do rocznego rozliczenia). W tym miejscu wskazać należy, że o ile skarżąca jako pobierająca wyłącznie świadczenie emerytalne od stycznia do grudnia danego roku może być rozliczona przez organ rentowy, to w przypadku jej córki konieczne jest złożenie rocznego zeznania podatkowego PIT-37. Skarżąca nadesłała jedynie deklaracje o wysokości osiągniętego przez jej córkę dochodu u danego pracodawcy, co nie oznacza, iż wyłącznie taki dochód córka skarżącej wypracowała w danym roku podatkowym, zwłaszcza jeśli zważy się fakt, iż w roku 2016 była zatrudniona u co najmniej dwóch pracodawców (co wynika z przedłożonych przez skarżącą umów). Ponadto skarżąca po stronie miesięcznych dochodów netto wskazała swoje świadczenie emerytalne (1.171,28 zł) i wynagrodzenie córki z tytułu umowy zlecenia 366 zł, tj. w sumie 1.537,28 zł. Natomiast jako miesięczne wydatki wymieniła: opłatę za czynsz, wodę i ścieki – 200 zł, opłatę za energię elektryczną - 120 zł, opłatę za gaz – 30 zł, koszty zakupu leków – 300 zł, opłatę za telewizję kablową – 38,50 zł, składkę na ubezpieczenie na życie – 50 zł oraz ratę spłaty kredytu – 470 zł, tj. 1.208,50 zł. W świetle ww. zestawienia dochodów i wydatków mało wiarygodne wydaje się, że na miesięczne koszty wyżywienia, zakupu odzieży i transportu, a także pozostałe wydatki skarżąca wraz córką przeznaczają kwotę rzędu 300 zł. Należy też zwrócić uwagę, że w dniu 19 stycznia 2015 r. Bank Spółdzielczy w O. udzielił skarżącej i jej córce kredytu konsumenckiego w kwocie 35.000 zł, którego ostatnia rata spłaty (płatna do 18 stycznia 2021 r.) sięga kwoty 4.088,34 zł. Sam fakt, iż banki pożyczają skarżącej środki pieniężne świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłaci ona zobowiązania wobec banków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, iż wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego kredyt zaciągnięty przez skarżącą i jej córkę nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Zauważyć również wypada, iż skarżąca wezwana do uiszczenia 200 zł tytułem wpisu od skargi terminowo tę kwotę uiściła (dowód wpłaty w aktach sądowych sprawy). Skarżąca nie sygnalizowała też jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na niej i jej córce zobowiązań finansowych z tytułu udzielonego im przez Bank Spółdzielczy w O. kredytu konsumenckiego. Zaakcentować należy, że to sprawą skarżącej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowych dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09, LEX nr 612997). Skoro skarżąca wybiórczo wykonała wezwanie Sądu z 9 marca 2017 r., to nie można ustalić, czy wypełnia ona przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.