V SA/Wa 3089/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2009 r. sprawy ze skargi C. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu grzywien nałożonych mandatami karnymi; uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 2 grudnia 2008 r. (data nadania pocztowego), wniesionej przez C. D. jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2008 r., wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej wynikającej z tytułu grzywien nałożonych mandatami karnymi. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] sierpnia 2008 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w O., Delegatura w E. za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. wpłynął wniosek C.D. w sprawie umorzenia grzywien wynikających z mandatów karnych kredytowanych. Uzasadniając złożony wniosek strona poinformowała, że przebywa na urlopie wychowawczym i zajmuje się dwojgiem niepełnosprawnych dzieci. W dniu [...] sierpnia 2008 roku [...] Urząd Wojewódzki w O., Delegatura w E. zwrócił się do wnioskodawcy o dostarczenie zaświadczeń dokumentujących jego sytuację materialną. W odpowiedzi na pismo Urzędu Wojewódzkiego C.D. przedłożył dwa orzeczenia o niepełnosprawności swoich dzieci, zaświadczenia z miejsca pracy tj. Z. oraz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] września 2008 r., odmówił umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych mandatami karnymi kredytowanymi: seria [...] z dnia [...] września 2006 r. na kwotę [...] zł., seria [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. na kwotę [...] zł. oraz seria [...] nr [...] z dnia [...] maja 2008 r. na kwotę [...] zł. Organ I instancji zaznaczył, że "należy przypuszczać, iż do czasu przedawnienia mandatów, zmieni się obecna sytuacja Zobowiązanego, który na urlopie wychowawczym przebywa do [...] stycznia 2009 roku, potem zapewne wróci do stałej pracy i wierzytelność Skarbu Państwa może zostać uregulowana, bądź wyegzekwowana w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji czyli egzekucja może okazać się skuteczna". Dnia [...] września 2008 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w O. wpłynęło odwołanie C. D. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zainteresowany w odwołaniu ponownie przedstawił swoją sytuację materialną. Decyzją z [...] października 2008 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji po przedstawieniu przebiegu sprawy organ odwoławczy wskazał, iż C. D. został ukarany za popełnione wykroczenia mandatami karnymi kredytowanymi. Organ wyjaśnił, że zgodnie z artykułem 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 roku Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, póz. 848) mandat karny staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru. Mandat zawiera pouczenie o obowiązku zapłaty w ciągu 7 dni od daty jego przyjęcia oraz o skutkach nie zapłacenia grzywny w terminie. Nieuiszczona należność mandatu karnego podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stanowi o tym art. 100 przywołanej wyżej ustawy. Dalej organ podkreślił, że podstawą prawną rozpatrzenia wniosku Zobowiązanego o umorzenie grzywien jest ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, póz. 2104 z późn. zm.). Zgodnie z art. 42 ust. 1 pkt 3 wspomnianej ustawy, należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Przesłanki określone w przywołanym akcie prawnym stanowią podstawę umorzenia należności pieniężnych osobom znajdującym się w wyjątkowej sytuacji losowej i stanie ewidentnego ubóstwa. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnił, że w trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że ukarany przebywa na urlopie wychowawczym i zajmuje się dwojgiem niepełnosprawnych dzieci. Wierzyciel zgodnie z procedurą windykacyjna wystawił tytuły wykonawcze i przesłał je do Urzędu Skarbowego. Zdaniem organu w obecnej chwili nie ma podstaw do przypuszczenia, że egzekucja przedmiotowej należności budżetowej okaże się bezskuteczna. Biorąc bowiem pod uwagę okres przedawnienia grzywien, w ocenie organu, należy stwierdzić, że prawdopodobne będzie przynajmniej ich częściowe wyegzekwowanie od C.D. Organ stwierdził, że na podstawie zebranych materiałów i na obecnym etapie postępowania można stwierdzić, że nie istnieje przesłanka pozwalająca na umorzenie należności pieniężnej wynikającej z mandatów karnych. Organ zauważył, iż właściwy urząd skarbowy dysponując odpowiednimi instrumentami prawnymi w myśl ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, póz. 1954 z późn. zm.) ustali ruchomości Zobowiązanego z których będzie możliwa egzekucja grzywien a w sytuacjach określonych przytoczoną ustawą umorzy bądź zawiesi postępowanie egzekucyjne. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że zgodnie z art. 45 § 3 ustawy z dnia 31 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2007 r. Nr 109, póz. 756 z późn. zm.) orzeczona kara lub środek karny pieniężny nie podlega wykonaniu - jeżeli od daty uprawomocnienia się rozstrzygnięcia upłynęły trzy lata. W związku z powyższym Wierzyciel może i powinien korzystać z przysługujących mu uprawnień i dochodzić swoich roszczeń. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, skarżący – C. D. opisał krótko swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. Skarżący wniósł o umorzenie należności pieniężnej z tytułu grzywien nałożonych na niego mandatami karnymi kredytowanymi: seria [...] nr [...] z dnia [...] września 2006 r. na kwotę [...] zł, seria [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2008 r. na kwotę [...] zł oraz seria [...] nr [...] z dnia [...] maja 2008 r. na kwotę [...] zł. Podstawą nałożenia mandatu karnego kredytowanego były przepisy ustawy z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 109, poz. 756 ze zm.) Do należności z tytułu grzywny nałożonej powyższym mandatem karnym znajduje zastosowanie art. 42 ustawy z 30 czerwca 2005 r. r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r., Nr 249, poz. 2104 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 pkt 3 tego przepisu, należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Jakkolwiek organ odwoławczy oceniając sprawę zastosował prawidłowy przepis prawa materialnego, to jednak -w ocenie Sądu- dokonał błędnej oceny stanu faktycznego, wynikającego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a właściwie należy podnieść, iż nie przeprowadził wymaganego ww. przepisem prawa postępowania wyjaśniającego. Skarżący w toku postępowania administracyjnego wskazywał, iż przebywa na urlopie wychowawczym i zajmuje się dwojgiem niepełnosprawnych dzieci. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w skarżonej decyzji przyjął, iż biorąc pod uwagę okres przedawnienia grzywien prawdopodobne będzie przynajmniej ich częściowe wyegzekwowane od C. D. Rozważając sprawę organ winien dostrzec fakt, że skarżący sprawuje opiekę nad dwójką niepełnosprawnych dzieci i uwzględnić ww. okoliczność przy merytorycznej ocenie wniosku skarżącego. Winien zatem wziąć pod uwagę, że córka skarżącego wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tymczasem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zupełnie pominął ww. okoliczność. Zdaniem Sądu uzasadnienie skarżonej decyzji wskazuje bezspornie na to, że organ odwoławczy nie poczynił takich ustaleń w sprawie, które były niezbędne w świetle treści art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych. Mając na uwadze treść tego przepisu, jak również fakt, iż skarżący jest osobą wychowującą dzieci niepełnosprawne, organ winien zbadać, czy w stosunku do skarżącego jest możliwe w ogóle prowadzenie postępowania egzekucyjnego, tj. w jakim stopniu może okazać się ono skuteczne. Kierując się przepisami ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), należało więc przede wszystkim ustalić, z jakich dochodów skarżącego postępowanie egzekucyjne może być ewentualnie prowadzone. Dokonując oceny sprawy w powyższym zakresie organ orzekający winien także dostrzec, iż przepis art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych posługuje się sformułowaniem: "gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie", a to oznacza, że dla umorzenia należności pieniężnej w tym trybie nie jest konieczne bezsporne wykazanie, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do osoby zobowiązanej będzie nieskuteczne. W konsekwencji Sąd stwierdza, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie dokonano należytej analizy sprawy w świetle ww. art. 42. Z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika aby organ w sposób kompleksowy i zgodny z zasadami postępowania dowodowego rozważył wszystkie okoliczności i dowodowy występujące w sprawie, a mogące mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, i wyciągnął następnie na tej podstawie prawidłowe wnioski, kierując się przy tym przesłankami wynikającymi z wymienionego powyżej przepisu prawa materialnego. Tym samym należało przyjąć, iż skarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a., w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W ponownie prowadzonym postępowaniu, uwzględniając poczynione przez Sąd uwagi, ocena zebranych w sprawie dowodów i podnoszonych przez skarżącego okoliczności powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Z wymienionych powodów, nie przesądzając ostatecznego wyniku sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.