V SA/Wa 3104/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – asesor WSA – Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. G. – P. P. H. – U. E.-I. "U." od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z dnia 2 marca 2009 r. w sprawie ze skargi K. G. – P. P.H.-U. E.-I. "U." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej oraz określenia kwoty długu celnego; p o s t a n a w i a: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. ustanowienia radcy prawnego. Na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi K. G. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami oraz siostrą. Rodzice posiadają dom o pow. 100 m2, położony na działce o pow. 980 m2. Skarżący oraz jego ojciec uzyskują miesięczny dochód – każdy w wysokości od 1.000 do 1.600 zł. z tytułu "prac dorywczych". Podniósł również, iż z uwagi na toczące się od 2004 r. postępowania administracyjne i egzekucyjne nie może normalnie żyć i pracować, nie może również założyć rachunku bankowego z uwagi na ewentualne zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym. Ma schorowanego ojca, zaś w 1999 r. prowadzony przez niego sklep został podpalony wraz ze znajdującym się w nim towarem, wobec czego poniósł duże straty finansowe. W dodatkowym oświadczeniu z 26 lutego 2009 r. złożonym na wezwanie referendarza sądowego, skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych rzeczy wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Mieszka z rodzicami, którym pomaga na tyle, na ile jest w stanie zarobić. Jego ojciec jest chory i utracił majątek dorobkowy w pożarze w 1999 r., od tamtego czasu "boryka się finansowo". Wskazał także, iż osiągany dochód w wysokości od 1.500 do 1.600 zł. miesięcznie musi wystarczyć na jego utrzymanie, natomiast ubrania kupuje w sklepach z tanią, używaną odzieżą, gdyż nie stać go na inne. Rozpoznając powyższe postanowieniem z 2 marca 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, iż w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący nie udzielił odpowiedzi na wszystkie zapytania, nie załączył również żądanych dokumentów, zaś jedynie przedstawił w sposób ogólny sytuację życiową i majątkową swoją oraz swojej rodziny. Takiego postępowania nie można uznać za wykonanie obowiązku wynikającego z regulacji normujących przyznanie prawa pomocy. Ponadto referendarz sądowy wyjaśnił, iż skarżący nie wyjaśnił czy jego matka i dorosła siostra posiadają źródła dochodów, czy osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają oszczędności pieniężne, rachunki bankowe, lokaty bądź majątek ruchomy znacznej wartości (np. samochód osobowy), nie przedstawił również żądanych zaświadczeń oraz wyciągów z ewentualnie posiadanych przez członków rodziny rachunków bankowych. Nie można, w ocenie referendarza, za taką odpowiedź uznać twierdzenia skarżącego, iż jego ojciec "boryka się finansowo", bowiem nie wyjaśnia to jaki jest rzeczywisty stan jego majątkowego posiadania. Tym samym nie wystąpiła w sprawie ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy. Pismem z 12 marca 2009 r. pełnomocnik K. G. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 2 marca 2009 r., w którym podniósł m.in., że skarżący i jego rodzina nie ma pieniędzy i nie stać go na radcę prawnego. Opisując sytuację materialną rodziny, pełnomocnik skarżącego wniósł cyt: "o przyznanie prawa pomocy chociażby ograniczonego." Do sprzeciwu załączył pokwitowanie potwierdzające zadłużenie w podatku od nieruchomości oraz rachunek za energię elektryczną na kwotę 265,13 zł., wystawione na A. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie wykazane przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W sytuacji, gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub finansowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Jednocześnie zakres w jakim zostaje przyznane prawo pomocy zależy od rzeczywistej potrzeby, która podlega ocenie przy uwzględnieniu charakteru sprawy oraz możliwości finansowych strony. Sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Wysokość bowiem jego dochodów i członków jego pięcioosobowej rodziny z prac dorywczych, jak również brak nieruchomości i oszczędności pieniężnych pozwalają wyłącznie na zaspokojenie ich podstawowych potrzeb życiowych. Biorąc powyższe pod uwagę, jak i argumenty oraz dowody z dokumentów dołączonych do sprzeciwu oraz kierując się celem instytucji prawa pomocy jakim jest zapewnienie stronie dostępu do sądu należało uznać, iż wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie jest natomiast zasadny w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż K.G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 20 skarg na zawarte w decyzjach Dyrektora Izby Celnej w W. rozstrzygnięcia materialnoprawne w zakresie celnym. Jednocześnie do każdej skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sprawach m.in. o sygn. akt V SA/Wa 3105-3109/08, V SA/Wa 3112-3113/08, V SA/Wa 3115/08, V SA/Wa 3117-3118/08 przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, w tym ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż wszystkie ze złożonych skarg dotyczą decyzji organu celnego o tym samym przedmiocie, tj. uchylenia decyzji ostatecznej o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej oraz określenia kwoty długu celnego. Przyjąć zatem należało, iż są to sprawy jednorodzajowe, biorąc pod uwagę i tę okoliczność, iż sporządzone osobiście przez stronę skargi nie różnią się w zakresie zawartych w nich żądań i wniosków oraz twierdzeń sformułowanych na ich poparcie. Wobec powyższego oraz mając na uwadze, iż we wszystkich sprawach przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, należało mieć na uwadze ustalaną na jej podstawie wysokość wynagrodzenia adwokackiego lub radcowskiego w razie ustanowienia pełnomocników we wszystkich pozostałych sprawach skarżącego. Przypomnieć bowiem należy, iż koszty te – niezależnie od wyniku sprawy – obciążyłyby budżet państwa. W tym miejscu warto również wskazać na stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podnosząc, iż negatywnie należy oceniać próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego skarżącego na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (podobnie NSA w postanowieniach z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 oraz z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.