V SA/Wa 3123/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. J. na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia ... maja 2015 r. nr ... w przedmiocie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów do postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę ustanowienia adwokata. W. J., dalej "Skarżący" lub "Strona" wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, małżonkowie posiadają dom (60 m. kw.) oraz działkę (50 arów) o łącznej wartości 100.000 zł, nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, a jedynie samochód osobowy o wartości 10.000 zł. Skarżący oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód z tytułu renty w wysokości 660 zł, zaś jego żona wynagrodzenie w kwocie 1.860 zł. Wskazał, iż miesięcznie ponosi wydatki na media w wysokości 300 zł, ratę kredytu (680 zł) oraz ubezpieczenie domu w kwocie 860 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie zarządzenia z 21 października 2016 r. wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżący wyjaśnił, że jedynym jego źródłem utrzymania jest świadczenie z tytułu renty, nie posiada kont dewizowych, a oprócz wydatków wskazanych na formularzu PPF ponosi wydatki na zakup opału w wysokości 930 zł. Dodał, że jego żona zarabia około 3.000 zł, ale spłaca kredyt w kwocie 20.000 zł pobrany na remont mieszkania. Strona przedstawiła trzy przelewy renty oraz kserokopie dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawców oraz ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy wnioskodawca nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji prawa pomocy nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego. Wnioskodawcę zobowiązano do przedstawienia pełnych wyciągów i wykazów z rachunków bankowych - własnych oraz żony. Odpowiadając na wezwanie wskazał jedynie, że nie posiada kont dewizowych, przedstawił wygenerowane elektronicznie potwierdzenia realizacji przelewów z tytułu umowy nr (...) (Skarżący nie wskazał przedmiotu umowy) oraz opłaty za telewizję, potwierdzenia otrzymania na rachunek bankowy prowadzony w banku BGŻ BNP Paribas renty w wysokości 606,59 zł oraz harmonogram spłaty kredytu (pożyczki). Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem Skarżącego było wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Fakt, że Skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego miał istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami, a więc, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Skarżący nie przedstawił również zeznań podatkowych oraz umowy o pracę lub zaświadczenia zakładu pracy o średnim wynagrodzeniu netto wypłacanym jego żonie w 2016 r. Wobec sprzecznych informacji o wysokości zarobków żony (z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPF wynika, że żona Skarżącego zarabia 1.860 zł, a w piśmie z dnia 8 listopada 2016 r. wskazał natomiast, że żona zarabia około 3.000 zł), nie można ocenić miesięcznych dochodów małżonków. Analizując miesięczne koszty utrzymania wskazać należy, że Skarżący zaliczył do nich koszty mediów (300 zł), ratę kredytu, koszt ubezpieczenia domu, wydatki na opał. Wśród przedstawionych dokumentów potwierdzających miesięczne wydatki przedstawił potwierdzenia ratalnej spłaty kredytu, koszty ubezpieczenia samochodu i ciągnika oraz potwierdzenia spłaty rat na podstawie umów, których Strona nie przedstawiła, a tym samym nie wykazała, co jest ich przedmiotem i czy wydatki ponoszone w związku z umowami mieszczą się w zakresie niezbędnych kosztów utrzymania. Skarżący przedstawił również kserokopie dokumentów stwierdzających zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych oraz opłat za zużycie energii elektrycznej. Podkreślić należy, że nie wszystkie oświadczone wydatki mieszczą się w zakresie wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie rodziny. Do tej kategorii wydatków nie można zaliczyć kosztów ubezpieczeń: domu , samochodu, ciągnika, ubezpieczenia na życie. Również zobowiązania prywatne związane na przykład z zawartymi umowami kredytowymi nie stanowią okoliczności uzasadniającej podjęcie decyzji o konieczności przyznania prawa pomocy. Zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają bowiem z przymiotu pierwszeństwa względem kosztów postępowania sądowego (np. kredyty, ubezpieczenia). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż Skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy Strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.