V SA/Wa 314/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł w sprawie ze skargi W. P. i J. J. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... grudnia 2017 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. J. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł. Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, dwójką dzieci i nie posiada majątku. Jego żona jest właścicielką samochodu o wartości około 5.000 zł. Do miesięcznych dochodów Skarżący zaliczył wynagrodzenie z tytułu pracy wykonywanej w wymiarze ¼ etatu w wysokości 455,58 zł oraz wynagrodzenie jego żony w wysokości 2.300 zł. Do stałych wydatków zaliczył koszt utrzymania mieszkania – 1.000 zł oraz wydatki na media – 500 zł. Oświadczył, że jego konto bankowe jest obciążone debetem w wysokości 1.300 zł. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień skierowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. Skarżący przedstawił oświadczenie jego brata zgodnie z którym udostępnia Skarżącemu pokój do mieszkania z uwagi na złą sytuacje rodzinną oraz stan majątkowy, dwie umowy o pracę, umowę majątkową małżeńską, zeznanie podatkowe PIT-37 za 2017 r., wyciąg z rachunku bankowego. Skarżący wskazał, że w związku z problemami finansowymi również jego relacje rodzinne i małżeńskie uległy pogorszeniu. Aktualnie Skarżący mieszka u swojego brata, u którego również "czasami zjada obiad". Wyjaśnił, że nie jest w stanie przedstawić wszystkich dokumentów do nadesłania, których został wezwany, ponieważ żona utrudnia mu dostęp do nich. Dodał, że aktualnie próbuje spłacić szkody powstałe na rzecz O. i firm współpracujących, na dowód czego przedstawił wyciągi z konta bankowego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Podkreślić również należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Zauważyć należy, że rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji jest uzależnione od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 2.341 zł - solidarnie z W. P. Przyszłe, niepewne koszty postępowania zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą je stanowić opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (w przypadku oddalenia skargi), wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 1.171 zł oraz koszt jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika, o ile Skarżący podejmie decyzję o zasadności zaskarżenia wyroku Sądu I instancji. Podkreślić należy, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego pojawia się w jego toku, a więc Skarżący nie ponosi kosztów postępowania sądowego jednorazowo, co umożliwia gospodarowanie uzyskiwanymi środkami pieniężnymi z uwzględnieniem wydatków sądowych. Przypomnieć należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Po przeanalizowaniu oświadczeń złożonych na formularzu PPF, nadesłanych w związku z wezwaniem Sądu dodatkowych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w zakresie częściowym w jego sytuacji wystąpiły. Na podstawie przedstawionych wyjaśnień nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Składane wyjaśnienia są nieprecyzyjne, wybiórcze i mało wiarygodne. Odpowiadając na wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji i złożenia dokumentów Skarżący zwrócił uwagę, że jego sytuacja rodzinna znacznie się pogorszyła. Z oświadczenia wynika, że Skarżący mieszka z bratem. Na formularzu PPF oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Rodzina utrzymywała się dzięki wynagrodzeniom za pracę świadczoną przez Stronę w wymiarze 1/4 etatu (455,58 zł) oraz jego żonę (2.300 zł). Obecnie Skarżący podnosi, że utrzymuje się sam i nie mieszka z najbliższą rodziną. Nie udokumentował jednak, że pozostaje w separacji z żoną. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem Skarżący zarabia 455,58 zł. Mając na uwadze aktualną sytuację na rynku pracy uznać należy, że Skarżący mógłby podjąć skuteczne działania w celu uzyskania lepiej płatnej pracy. Obecnie świadczy pracę w wymiarze ¼ etatu. Nie jest wiarygodne, że Skarżący utrzymuje się samodzielnie zarabiając 455,87 zł - nawet w przypadku uznania, że mieszka z bratem i korzysta z jego gościnności. Oceniając złożone dokumentu zauważyć należy, że Skarżący przedstawił elektroniczne zestawienie operacji na koncie bankowym w okresie od 01.01.2018 r. do 29.05.2018 r. Na podstawie przedstawionego wydruku wskazać należy, że Strona posiada rachunek bankowy z odnawialnym limitem kredytowym w wysokości 5.000 zł. Na konto wpływają kwoty tytułem wynagrodzenia za pracę. Konto jest zasilane innymi wpłatami np. "przelew środków" - przelewy przychodzące od T. A. J. "imieninki od taty". Skarżący oświadczył, że "próbuje spłacać szkodę powstałą na rzecz O. i firm współpracujących", jednak nie wskazał tytułów prawnych do realizacji tych płatności. Skarżący dysponuje rachunkiem bankowym z linią kredytową. Skoro korzysta z niej realizując zobowiązania prywatne, wydaje się właściwe stwierdzenie, że może w ten sposób uzyskać również środki na zapłatę wpisu sądowego od skargi. Wskazać również należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych koszty postępowania sądowoadministracyjnego korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1934/16, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I FZ 189/12). Mając na uwadze całokształt sprawy, oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Strona. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.