V SA/Wa 314/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi J. J. i W. P. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania oddala skargę. Przedmiotem skargi J. J. i W. P.(dalej jako: "skarżący" lub "strona") jest decyzja Ministra Rozwoju i Finansów (dalej jako: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), z [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (dale[...] jako: "PARP", "Agencja" lub "organ I instancji") z [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Pomiędzy PARP a W. P.oraz J. J. prowadzącymi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą: I., została zawarta w dniu 11 marca 2010 r. umowa o dofinansowanie nr na realizację projektu: "Stworzenie inteligentnej wyszukiwarki umożliwiającej rejestrację on-line do lekarza na terenie całego kraju". Celem projektu, zgodnie z punktem 15 a) wniosku o dofinansowanie było stworzenie portalu, który miał za zadanie: "dostarczanie aktualnych i kompletnych informacji o jednostkach medycznych w Polsce oraz umożliwiać zarejestrowanie się do lekarza on-line. Odnalezienie poradni ułatwione jest przez wyszukiwarkę z kilkoma kryteriami wyszukiwania. Całość dopełnia forum medyczne, na którym można znaleźć wiele przydatnych treści oraz newsletter rozsyłany do zarejestrowanych członków portalu. Portal jako swój nadrzędny cel stawia sobie możliwość rejestracji on-line do poradni. Jest to możliwe po uprzednim założeniu konta na portalu. (...) W czasie zakładania konta pacjent zobowiązany jest do akceptacji regulaminu oraz wyboru kanału komunikacji (mail, sms lub obydwa). Zalogowany użytkownik otrzymuje w pełni skonfigurowane konto gdzie zapisywana jest historia rejestracji wizyt, ulubieni lekarze, najczęściej odwiedzane fora oraz skrzynka odbiorcza. (...) Pacjent otrzymuje przypomnienie o wizycie co zmniejsza ryzyko niestawienia się na wybrany termin. Dana poradnia uzyskuje również ułatwienie komunikacji z pacjentem poprzez łatwy i szybki system wysyłania wiadomości sms i mail (np. przesunięcie wizyty). Harmonogram wizyt jest aktualizowany na bieżąco on-line o wizyty umówione innymi kanałami (telefon, bezpośrednio)." We wniosku o dofinansowanie w punkcie 17. Skwantyfikowane wskaźniki realizacji celów projektu, Beneficjent wskazał następujące wskaźniki produktu: 1. Liczba nowych e-usług - 1 szt. (2009 r.); 1 szt. (2010 r.);; 2. Nabycie urządzeń wielofunkcyjnych -1 szt. (2009 r.); 1 szt. (2010 r); 3. Komputery - laptopy - 2 szt. (2009 r); 3 szt. (2010 r.); 4. Komputery stacjonarne z monitorami - 2 szt. (2009 r ); 4 szt. (2010 r.); 5. Nabycie niszczarki dokumentów -1 szt. (2009 r.); 6. Nabycie ekranów - 1 szt. (2009 r.); 1 szt. (2010 r.); 7. Nabycie wyświetlaczy cyfrowych -1 szt. (2009 r.); 1 szt. (2010 r.); 8. Nabycie telefonów stacjonarnych - 4 szt. (2009 r.); 9. Nabycie telefonów komórkowych - 3 szt. (2009 r.); 6 szt. (2010 r.); 10.Nabycie samochodów osobowych - 0 szt. (2009 r.); 3 szt. (2010 r.); 11.Oprogramowanie licencje - szt. 8 (2009 r.); szt. 12 (2010 r.); 12.Instrukcja techniczna spółki - okablowanie - komplet: 2 (2009 r ); 2 (2010 r.) 13.Nabycie biurek - 8 szt. (2009 r ); 14.Nabycie krzeseł - 8 szt. (2009 r.);\ 15.Nabycie szafek przy biurkowych - 8 szt. (2009 r.). W ww. punkcie wniosku, skarżący zaplanowali do realizacji następujące wskaźniki rezultatu: 1. Prognozowana wysokość przychodów netto - 480 000,00 zł (2009 r.); 5 760 000,00 zł (2011 r.) 2. Liczba nowych poradni - 200 szt. (2009 r ); 600 szt. (2011 r.) 3. Liczba nowozatrudnionych - 2 etaty (2009 r.); 23 etaty (2011 r.). Zgodnie z § 8 ust. 1 umowy: "Beneficjent jest zobowiązany do osiągnięcia wskaźników określonych we wniosku o dofinansowanie, stanowiącym załącznik nr 1 do Umowy". Zgodnie z § 3 ust. 1 umowy o dofinansowanie: "Beneficjent zobowiązuje się do zrealizowania Projektu w pełnym zakresie, określonym w Harmonogramie rzeczowofinansowym Projektu, w terminie wskazanym w § 6 ust 3, z należytą starannością, zgodnie z: 1) Umową i jej załącznikami, w szczególności z opisem zawartym we wniosku o dofinansowanie, stanowiącym załącznik nr 1 do Umowy; 2) obowiązującymi przepisami prawa krajowego i wspólnotowego, w szczególności dotyczącymi zasad polityk wspólnotowych, które są dla niego wiążące, (...)". Jednocześnie, zgodnie z § 6 ust. 3 umowy: "Okres kwalifikowalności wydatków rozpoczyna się w dniu 31-03-2010 i kończy się w dniu 31-08-2011". Tym samym, Beneficjent zobowiązał się, do zakończenia projektu w zakresie rzeczowym i finansowym w terminie do dnia 31 sierpnia 2011 r. Zgodnie z § 6 ust. 1 umowy: "Warunkiem uznania wydatków za kwalifikujące się do objęcia wsparciem jest poniesienie ich przez Beneficjenta w związku z realizacją Projektu, zgodnie z postanowieniami Umowy, katalogiem wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem określonym w Rozporządzeniu oraz z zasadami racjonalnej gospodarki finansowej, w szczególności zaś najkorzystniejszej relacji nakładów do rezultatów". Na podstawie wniosku o płatność zaliczkową nr [...] Beneficjent otrzymał dofinansowanie w wysokości 234.030,00 zł W trakcie realizacji projektu, pismem z 30 czerwca 2010 r. Beneficjent złożył wniosek o wprowadzenie zmian do umowy o dofinansowanie oraz Harmonogramu rzeczowo-finansowego, który pismem z 20 sierpnia 2010 r. Wielkopolska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości pełniąca funkcję Regionalnej Instytucji Finansującej (dalej jako: "RIF", lub "WARP") przekazała do PARP. PARP odmówiła zgody na dokonanie wnioskowanych zmian. Pomimo tego strona wnioskowała jeszcze kilkukrotnie o wprowadzenie zmian do umowy o dofinansowanie (pisma z 28 lipca 2010 r" 17 grudnia 2010 r.) w tym o modyfikację wskaźników realizacji celów projektu, ze względu na m.in. błędną metodologię obliczania wskaźnika "Prognozowana wysokość przychodów netto" przyjętą na etapie przygotowania przez Stronę wniosku o dofinansowanie. Pismem z 27 czerwca 2011 r. PARP oświadczyła iż: "opis metodologii oraz nazwa wskaźnika zostały potwierdzone przez Komisję Konkursową w określonej formie, dlatego nie jest możliwe dokonanie zmiany wartości wskaźników, a także metody ich obliczenia, w sposób zaproponowany przez Państwa na etapie aneksowania Umowy." Jednocześnie PARP poinformowała skarżących, iż "Jedyną możliwą do wprowadzenia jest zmiana polegająca na przesunięciu terminu osiągnięcia wartości docelowej". W związku z brakiem zgody PARP na wprowadzenie wnioskowanych zmian wskaźników i Haromonogramu, pismem z 6 marca 2012 r. strona zwróciła się z propozycją przystąpienia do negocjacji w celu zawarcia ugody w zakresie zaprzestania realizacji umowy o dofinansowanie oraz ustalenia warunków rozliczenia środków przekazanych w ramach projektu. W celu wyjaśnienia pisma z 6 marca 2012 r. PARP zwracała się do strony w celu uzyskania oświadczenia potwierdzającego stan faktyczny realizowanego projektu (pisma z 12 lipca 2012 r. oraz 7 maja 2012 r.). 25 kwietnia 2013 r. WARP przeprowadziła kontrolę w celu ustalenia stopnia realizacji projektu przez skarżących w związku z pismem z 6 marca 2012 r. Kontrola została przeprowadzona na podstawie § 10 ust. 1 umowy: "Beneficjent zobowiązuje się poddać kontroli w zakresie realizowanej Umowy, prowadzonej przez Instytucję Zarządzającą, Instytucję Pośredniczącą, Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą II stopnia, Instytucję Certyfikującą, Instytucję Audytową, Komisję Europejską lub inną instytucję uprawnioną do przeprowadzania kontroli na podstawie odrębnych przepisów lub upoważnień, oraz udostępnić na żądanie tych instytucji oraz Europejskiego Trybunału Obrachunkowego wszelką dokumentację związaną z Projektem oraz realizowaną Umową." W wyniku przeprowadzonej kontroli, RIF potwierdziła, iż projekt nie został zrealizowany zgodnie z postanowieniami umowy. Na podstawie § 6 ust. 3 umowy, okres kwalifikowalności wydatków w realizowanym przez stronę projekcie zakończył się 31 sierpnia 2011 r. Jednakże, zgodnie z informacją pokontrolną z 29 kwietnia 2013 r., projekt nie został zrealizowany i wdrożony zgodnie z założeniami wynikającymi z umowy i wniosku o dofinansowanie. Kontrola wykazała nieprawidłowości i istotne naruszenia postanowień umowy o dofinansowanie. Nie osiągnięto wskaźników produktu (liczba nowych e-usług - szt. 1) i rezultatu (liczba nowozatrudnionych pracowników, liczba nowych poradni oraz wskaźnik prognozowania wysokości przychodu). Przeprowadzona w okresie trwałości projektu kontrola przez RIF, wykazała, iż e-usługa nie została wdrożona i uruchomiona przez stronę przed zakończeniem okresu realizacji projektu. W czasie kontroli RIF, strona poinformowała o zmianach prawnych, jakie nastąpiły w ramach Spółki (przystąpienie nowego wspólnika do Spółki, zmiana nazwy Spółki i treści umowy Spółki). Jednakże informacje o dokonanych zmianach w strukturze organizacyjnej Spółki nie zostały przekazane do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej II stopnia zgodnie z § 9 ust. 11 umowy o dofinansowanie. Jednocześnie J.J.poinformował, iż działalność firmy została zawieszona z dniem 1 lipca 2012 r. Zgodnie z § 13 ust. 3 umowy o dofinansowanie: "Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca II stopnia może wypowiedzieć Umowę ze skutkiem natychmiastowym, w przypadku, gdy: (...) 7) Beneficjent narusza inne postanowienia Umowy skutkujące niemożnością lub niecelowością jej prawidłowej realizacji, w szczególności (...) c) Beneficjent zaprzestał realizacji Projektu bądź realizuje go w sposób sprzeczny z postanowieniami Umowy lub naruszeniem prawa". W związku z powyższym, WARP zarekomendował rozwiązanie umowy o dofinansowanie ze skutkiem natychmiastowym i wraz z informacją pokontrolną przesłał dokumentację dotyczącą projektu do PARP. Po przekazaniu przez RIF raportu z kontroli z wraz z jej negatywnym wynikiem, pismem z 26 czerwca 2014 r. w związku z naruszeniem postanowień umowy, na podstawie § 13 ust. 3 pkt 7 lit. c) PARP wypowiedziała umowę o dofinansowanie ze skutkiem natychmiastowym. Beneficjent zaprzestał realizacji projektu, nie udostępnił eusługi w okresie wskazanym w umowie oraz nie zakończył realizacji projektu zgodnie z jej postanowieniami. Nie osiągnął wskaźników produktu i rezultatu, do których osiągnięcia zobowiązał się na podstawie postanowień umowy o dofinansowanie. W związku z nieuregulowaniem należności wynikających z wezwania do zwrotu dofinansowania, zawiadomieniem z 17 sierpnia 2016 r. PARP poinformowała Beneficjenta o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu środków. Natomiast pismem z 27 września 2016 r. PARP poinformowała Beneficjenta o zakończeniu postępowania dowodowego oraz możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz złożenia ewentualnych wyjaśnień. Decyzją z [...] grudnia 2016 r. nr [...] PARP określiła solidarnie do zwrotu przez W. P.oraz J. J. kwotę 234.030,00 zł, wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków na rachunek bankowy, tj. 1) dla kwoty 198 925,50 zł, od dnia 13 maja 2010 r. do dnia dokonania zwrotu, 2) dla kwoty 35.104,50 zł, od dnia 30 kwietnia 2010 r. do dnia dokonania zwrotu, z zastrzeżeniem, że dla ww. kwot z okresów naliczania odsetek powinien zostać wyłączony okres od dnia 24 sierpnia 2016 r., tj. od dnia wszczęcia postępowania administracyjnego przez PARP do dnia doręczenia decyzji PARP. Organ I instancji wskazał, iż zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności przeprowadzona kontrola realizacji Projektu pozwalają ewidentnie stwierdzić, że Beneficjent zaprzestał realizacji Projektu w konsekwencji nie osiągnął celu Projektu, którym było opracowanie, wdrożenie oraz utrzymanie na polskim rynku inteligentnej wyszukiwarki (e-usługi) umożliwiającej rejestrację on-line do lekarza na terenie całego kraju i w związku z rozwiązaniem Umowy cel ten nie zostanie osiągnięty, a zatem przyznane środki na realizacje ww. Projektu wy płacone w łącznej wysokości 234 030.00 zł zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem w rozumieniu art. 207 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm., dalej jako: "u.f.p.") i zachodzi konieczność ich zwrotu. Zdaniem PARP opisane powyżej naruszenia Umowy i brak zwrotu środków przez Beneficjenta po wezwaniu go przez organ I instancji, stanowią nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE L 210 z 31.07.2006. str. 25, dalej jako: "rozporządzenie nr 1083/2006"), czyli "(...) jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego". Podkreślono, że przy wydawaniu przedmiotowej decyzji i ustalaniu kwoty dofinansowania podlegającej zwrotowi PARP wzięła pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze. Dodała, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne potwierdza, że doszło do powstania rzeczywistej szkody polegającej na sfinansowaniu nieuzasadnionych wydatków. Szkoda ta w niniejszej sprawie jest równa 100% kwoty wypłaconego Beneficjentowi dofinansowania na realizację Projektu. 10 stycznia 2017 r. do Ministra wpłynęło wraz z aktami sprawy odwołanie J. J.oraz W. P.z 2 stycznia 2017 r. od ww. decyzji PARP. Oba odwołania zawierały tożsame zarzuty i ich uzasadnienie. Organowi I instancji zarzucono naruszenie art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej jako: "O.p.") w zw. art. 60 pkt 6 i art. 67u.f.p. Wskazano, że obowiązek zapłaty należności z tytułu wypłaconych kwot w kwietniu i maju 2010 r. i wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem przedawnił się z dniem 31 grudnia 2015 r. - zgodnie z art. 70 § 1 O.p. w zw. z art. 67 i art. 60 pkt 6 u.f.p. W związku z brakami formalnymi złożonego przez W. P. odwołania (brak podpisu), organ odwoławczy wezwał do usunięcia braków w ww. odwołaniu w terminie 7 dni. Jednocześnie w związku z wnioskiem strony zawartym w odwołaniu o doręczanie pism w formie elektronicznej wezwano stronę o podpisanie ww. wniosku w terminie 7 dni. Poinformowano, że nieusunięcie ww. braku spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania, a korespondencja w przedmiotowej sprawie nadal będzie kierowana na dotychczasowy adres w formie papierowej. Poinformowano również o obowiązkach wynikających z art. 41 k.p.a., tj. informowania o każdej zmianie swego adresu. Z uwagi na nieusunięcie braku odwołania, organ II instancji pozostawił odwołanie W. P. bez rozpoznania, o czym poinformowano W. P. zawiadomieniem z 22 grudnia 2017 r. Decyzją z [...] grudnia 2017 r. Minister utrzymał w mocy decyzję PARP z [...] grudnia 2016 r. zobowiązującą skarżących do zwrotu kwoty dofinansowania. Organ odwoławczy stwierdził, że PARP prawidłowo wykazała, iż cele projektu określone przez stronę we wniosku o dofinansowanie nie zostały osiągnięte, a poniesione przez stronę wydatki nie mogą być uznane za kwalifikowalne. Wyjaśnił, że strona naruszyła art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p., w związku z postanowieniami umowy o dofinansowanie, nie wywiązując się ze zobowiązania realizacji projektu w terminie wskazanym w § 6 ust. 3 umowy. Strona nie osiągnęła wskaźników, do których osiągnięcia była zobowiązana na podstawie § 8 ust 1 umowy o dofinansowanie. Stwierdził, że bezsporne jest w tym przypadku nieosiągnięcie wskaźnika produktu: liczba nowych e-usług - 2 szt. (po 1 na 2009 r. i 2010 r.) Organ II instancji potwierdził, iż e-usługa nie została wdrożona i uruchomiona przed zakończeniem okresu realizacji projektu. W tym przypadku Beneficjent nie osiągnął również zaplanowanych we wniosku wskaźników rezultatu ("Liczba nowozatrudnionych pracowników", "Liczba nowych poradni oraz .Prognozowana wysokość przychodów netto"), co spowodowało naruszenie postanowień umowy, a co za tym idzie przepisów prawa (art. 207 ust. 1 pkt. 1 u.f.p.), a tym samym konieczny jest zwrot otrzymanych środków dofinansowania. Minister nadmienił również, że w związku z niezrealizowaniem założeń i nieosiągnięciem wskaźników (a więc niedopełnieniem obowiązków wynikających z postanowień § 8 ust. 1 umowy o dofinansowanie), niemożliwe jest także w tym zakresie dopełnienie obowiązku wynikającego z § 8 ust. 2 umowy, który wskazuje, iż "Beneficjent zobowiązuje się do osiągnięcia założonych celów Projektu oraz utrzymania trwałości Projektu przez okres co najmniej 3 lat od dnia zakończenia realizacji Projektu, a w szczególności do kontynuowania działalności będącej przedmiotem dofinansowania". Nieosiągnięcie przez stronę wskaźnika produktu "liczba nowych e-usług" w konsekwencji powoduje brak osiągnięcia celów projektu, co stanowi naruszenie postanowień umowy (§ 8 ust. 1 i 2). Jednakże zgromadzony materiał dowodowy świadczy także o nieosiągnięciu zakładanych wartości wskaźników rezultatu: Liczba nowozatrudnionych pracowników, Liczba nowych poradni oraz Prognozowana wartość przychodów netto. Przedstawiona przez Beneficjenta w prezentacji w czasie kontroli z dnia 25 kwietnia 2013 r. usługa nie odpowiadała wymogom wskazanym we wniosku o dofinansowanie. Usługa, która miała umożliwić zarejestrowanie się do lekarza on-line z ogólnym dostępem do pełnej, aktualnej, rzetelnej wiedzy na temat placówek medycznych w Polsce przez całą dobę nie została wdrożona. Ze względu na zaprzestanie realizacji projektu przez Beneficjenta (pismo z 6 marca 2012 r. w sprawie przystąpienia do negocjacji w celu zawarcia ugody w zakresie zaprzestania realizacji umowy oraz pismo z dnia 1 lipca 2012 r. informujące o zawieszeniu działalności firmy) nie można było potwierdzić celowości wydatkowanej części otrzymanego przez Beneficjenta dofinansowania. W związku z powyższym, Organ odwoławczy stwierdził naruszenie postanowień § 10 oraz § 8 umowy, a w efekcie uznał, iż zasadny jest w tym przypadku zwrot pełnej kwoty wypłaconego dofinansowania. Organ II instancji, na podstawie zebranego materiału dowodowego stwierdził, że Beneficjent zaprzestał realizacji projektu, co skutkowało nieosiągnięciem jego celu, co w konsekwencji oznaczało naruszenie § 2 ust. 2 pkt 1 umowy w związku z § 2 ust. 1 oraz § 5 ust. 4 umowy o dofinansowanie. Odnosząc się do zarzutów strony zawartych w odwołaniu uznał je za bezzasadne. Organ odwoławczy stwierdził, że przepis art. 70 O.p. nie powinien być w niniejszej sprawie stosowany z uwagi na regulacje szczególne, tj. Rozporządzenie Rady (WE, EUROATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1, dalej jako: "rozporządzenie nr 2988/95"). Nie zgadzając się z decyzją Ministra skarżący pismami z 17 stycznia 2018 r. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie. Wskazali, iż domagają się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji PARP. Jako zarzuty przeciwko decyzji wskazali, iż ponawiają zarzuty wymienione wcześniej w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 2 stycznia 2020 r. pełnomocnik W. P. uzupełnił skargę w ten sposób, że poza zarzutami już podniesionymi, będącymi nawiązaniem zarówno W. P. jak i J. J. do treści wniesionych przez nich odwołań, podniósł zarzut naruszenia przez organ II instancji: - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. art. 65 § 1 i 2 oraz art. 64 § 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że W. P. nie uzupełnił braku formalnego odwołania poprzez jego podpisanie, gdy tymczasem odwołujący się to uczynił skutecznie w terminie. W konsekwencji zarzucił Ministrowi także, że błędnie ocenił, iż W. P. nie złożył odwołania oraz nie podjął się w ogóle jego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w ramach wskazanych wyżej kompetencji, Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję PARP zobowiązującą stronę do zwrotu kwoty dofinansowania. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p. zgodnie z którym w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Skarżący nie zgodzili się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego, jednakże nie podnieśli zarzutów dotyczących zastosowania przez organ przepisów prawa materialnego i określenia im do zwrotu kwoty udzielonej zaliczki, jako środków wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem. Skarżący nie kwestionują też wysokości kwoty podlegającej zwrotowi. W treści złożonych skarg wskazali jedynie, iż ponawiają zarzuty przedstawione wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji, tj. zarzuty dotyczące naruszenia przez Ministra art. 70 § 1 O.p. w zw. z art. 60 pkt 6 i art. 67 u.f.p. w związku z przedawnieniem zobowiązania do zwrotu udzielonego stronie dofinansowania. W ocenie Sądu powyższe zarzuty uznać należało za niezasadne. Przypomnieć bowiem należy, że zgodnie z rozporządzeniem nr 2988/95 Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 jest programem wieloletnim. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 ww. rozporządzenia okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w ad. 1 ust. 1. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego Organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy Organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. W ocenie Sądu, zawarte w u.f.p. odesłanie do przepisów Działu III O.p., nie może i nie pozwala, w świetle powyższych przepisów, na stosowanie niejako mechaniczne, lecz wymaga uwzględnienia szczególnej regulacji jaka została zawarta w przepisach art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95. Wskazać należy, iż wykładnię powyższego przepisu przeprowadził Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r. o sygn. akt C-436/15 (polskie tłumaczenie wyroku dostępne w Systemie LEX). Trybunał zauważył, że wobec braku definicji pojęcia "programu wieloletniego" w rozporządzeniu Rady (WE) nr 2988/95, należy określić zakres tego pojęcia przy uwzględnieniu znaczenia każdego z terminów wchodzących w jego skład, kontekstu w jakim pojęcie to jest użyte, a także celów uregulowania odnoszącego się do tego pojęcia (punkt 45). W tym względzie, jeśli chodzi przede wszystkim o użyte terminy, należy zaznaczyć, że termin "program" ma szeroki zakres i że terminy "program" i "projekt" mogą być używane zamiennie w rozumieniu art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia (punkt 46). Tak więc, pojęcie "programu wieloletniego" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, stanowi pojęcie przekrojowe, mogące występować we wszystkich dziedzinach objętych politykami Unii, o ile ma miejsce wykorzystania środków budżetowych Unii (punkt 47). W związku z tym nie ma potrzeby ustalania ścisłego związku terminologicznego między tym pojęciem a pojęciami stosowanymi w różnych instrumentach ustanawiających różne fundusze przyznające pomoc finansową (punkt 48). Co się tyczy następnie kontekstu, w jaki wpisuje się to pojęcie oraz celów rozpatrywanego unormowania, po pierwsze [...] celem rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95 jest przeciwstawianie się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansowym Unii (punkt 49). Po drugie art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie owego rozporządzenia jest częścią całości przepisów wskazanych w art. 3 ust. 1 mających na celu, jak wynika z pierwszego akapitu tego ustępu, określenie zasad przedawnienia postępowań mających zastosowanie do nieprawidłowości określonych w art. 1 ust. 1 owego rozporządzenia, które odnoszą się do naruszenia przepisu prawa Unii wynikającego z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego powodującego lub mogącego spowodować szkodę w ogólnym budżecie Unii lub w budżetach przez nią zarządzanych (punkt 50). Ponadto, odnosząc się do pojęcia "ostatecznego zakończenia programu", Trybunał podniósł, że rozporządzenie nr 2988/95 nie przewiduje konkretnego wiążącego momentu w odniesieniu do "ostatecznego zakończenia programu", ponieważ [...] moment ten różni się nieuchronnie w zależności od poszczególnych etapów i procesów przewidzianych w celu zakończenia każdego wdrożonego programu wieloletniego (punkt 60). Ustalenie momentu "ostatecznego zakończenie programu" w celu stosowania zasady przedawnienia właściwej dla "programów wieloletnich", przewidzianej w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, zależy zatem od przepisów, które normują każdy program wieloletni (punkt 61). W celu ustalenia momentu "ostatecznego zakończenie programu" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, należy uwzględnić cel terminu przedawnienia, o którym mowa w owym przepisie. Przedawnienie przewidziane bowiem w owym przepisie pozwala po pierwsze zagwarantować, że dopóki program nie jest ostatecznie zakończony, dopóty właściwy organ może nadal podejmować czynności w sprawie nieprawidłowości, których dopuszczono się w ramach wykonywania tego programu, w celu ułatwienia ochrony interesów finansowych Unii. Po drugie celem tego przepisu jest zapewnienie pewności prawa dla podmiotów gospodarczych. Podmioty te powinny być bowiem w stanie określić, które z dokonywanych przez nie czynności można uznać za ostateczne, a które mogą być jeszcze przedmiotem dochodzenia (punkt 62). Ze względu na ten podwójny cel, aby określić datę "ostatecznego zakończenia programu", do której biegnie okres przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, należy uwzględnić dzień zakończenia danego "programu wieloletniego" (punkt 63). Po upływie nieprzekraczalnego terminu określonego przez Komisję dla zakończenia prac i dokonania płatności z tytułu związanych z tymi pracami wydatków kwalifikowalnych, projekt taki należy uznać za ostatecznie zakończony w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, bez uszczerbku dla ewentualnego przedłużenia na mocy nowej decyzji Komisji w tym zakresie (punkt 66). W niniejszej sprawie skarżący wystąpili o dofinansowanie w ramach wieloletniego programu jakim był Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka na lata 2007-2013. W ocenie Sądu, skoro projekt skarżących był realizowany w ramach programu wieloletniego w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, to okres przedawnienia zwrotu środków udzielonych skarżącej na ten projekt, biegnie od ostatecznego zakończenia tego programu. Jeżeli zaś chodzi o zakończenie ww. programu Minister w zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że program ten (na dzień wydania zaskarżonej decyzji) nie zakończył się. Dodatkowo, w odpowiedzi na skargę, wskazał, iż program nie został zamknięty, a instytucja Zarządzająca Programem jest w trakcie prowadzenia uzgodnień z Komisją Europejską w zakresie rozliczenia Programu. Dodał, że informacja o zamknięciu Programu zostanie opublikowana, tak jak miało to miejsce w przypadku innych Programów Operacyjnych. Należy zauważyć, że 29 marca 2019 r. na oficjalnej stronie internetowej Portalu Funduszy Europejskich (Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka): http://www.poig.2007-2013.gov.pl/Wiadomosci/Strony/zamkniecie_POIG_290319.aspx zamieszczono informację, że: "18 lutego br., na podstawie art. 89 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) 1083/2006, Komisja Europejska (KE) poinformowała o zamknięciu Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 (PO IG) oraz wskazała dzień 28 grudnia 2018 r. jako datę zamknięcia Programu". W ocenie Sądu termin przedawnienia co do spraw objętych POIG 2007-2013 może być liczony dopiero od dnia 28 grudnia 2018 r., co w przedmiotowej sprawie, gdzie zaskarżona decyzja organu II instancji wydana została [...] grudnia 2017 r., świadczy o tym, iż brak było podstaw do uznania, że doszło do przedawnienia uprawnienia organu do dochodzenia od strony zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania projektu pn. "Stworzenie inteligentnej wyszukiwarki umożliwiającej rejestrację on-line do lekarza na terenie całego kraju". Jak wskazano wyżej w zakresie określenia terminu przedawnienia nie miały zastosowania przepisy O.p., z uwagi na szczególną regulację w tym zakresie zawartą w rozporządzeniu nr 2988/95. Tym samym zarzut skarżących powielony w skardze, a dotyczący przedawnienia zobowiązania do zwrotu spornego dofinansowania, należało uznać za bezzasadny. Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo również uznały, iż kwota 234.030 zł, przekazana skarżącym w ramach zaliczki na realizację podpisanej umowy o dofinansowanie projektu, stanowi środki wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, bowiem skarżący dopuścili się naruszenia art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p. w związku z postanowieniami umowy o dofinasowanie. Skarżący w żaden sposób nie zaprzeczyli wykazanym przez organy faktom, iż pomimo wiążących postanowień umowy o dofinansowanie nie wywiązali się ze zobowiązania realizacji projektu w terminie wskazanym w § 6 ust. 3 umowy. Bezspornym jest, że skarżący nie osiągnęli wskaźników, do których osiągnięcia byli zobowiązana na podstawie § 8 ust 1 umowy o dofinansowanie. Przypomnieć należy, że e-usługa w postaci "inteligentnej wyszukiwarki umożliwiającej rejestrację on-line do lekarza na terenie całego kraju" nie została wdrożona i uruchomiona przed zakończeniem okresu realizacji projektu. W tym przypadku strona nie osiągnęła również zaplanowanych we wniosku wskaźników rezultatu, co spowodowało naruszenie postanowień umowy, a co za tym idzie przepisów prawa krajowego (art. 207 ust. 1 pkt. 1 u.f.p.), a w konsekwencji konieczny okazał zwrot otrzymanych środków dofinansowania. Jednocześnie, jak słusznie zauważył Minister w treści zaskarżonej decyzji, obowiązek odzyskiwania ww. środków wynika nie tylko z przepisów u.f.p., ale również z przepisów unijnych, tj. art. 2 pkt 7 rozporządzenia nr 1083/2006, gdzie zdefiniowano pojęcie "nieprawidłowość", które oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego. Sąd podkreśla, iż zarówno Komisja Europejska jak również TSUE przyjmują szeroką wykładnię przesłanki naruszenia prawa wspólnotowego. Za nieprawidłowość należy w związku z tym uznać zarówno naruszenie prawa unijnego, jak i prawa krajowego. Oznacza to, iż do popełnienia nieprawidłowości, z punktu widzenia art. 2 pkt 7 rozporządzenia nr 1083/2006 dochodzi również wtedy, gdy naruszony został przepis krajowy ustanawiający wymogi związane z wydatkowaniem środków finansowych budżetu Unii, przyjęty w obszarach nieuregulowanych prawem unijnym lub ustanawiający wymogi bardziej rygorystyczne od tych, które wynikają z przepisów prawa Unii. Dlatego też zarówno wykrycie naruszenia prawa Unii Europejskiej, jak też naruszenia prawa krajowego takiego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego stanowi nieprawidłowość, w rozumieniu art. 2 pkt 7 rozporządzenia 1083/2006 i skutkuje powstaniem obowiązku odzyskania przez państwo członkowskie kwot wydatkowanych nieprawidłowo (por. np. wyroki WSA w Warszawie z 13 czerwca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 1595/16 i z 1 czerwca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 1502/16, dostępne w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo stwierdził tym samym, że w niniejszym przypadku, stwierdzone w projekcie naruszenia wpisują się w powyższą definicję nieprawidłowości, co uzasadnia dochodzenie od strony zwrotu wypłaconego dofinansowania. Raz jeszcze przypomnieć należy, że w niniejszym przypadku doszło do niezrealizowania przez skarżących projektu w pełnym zakresie, na który otrzymali dofinansowanie ze środków unijnych. Co istotne poniesione przez stronę wydatki, które zostały wykazane do rozliczenia w złożonych przez nią wnioskach o płatność, zostały ujęte w deklaracji wydatków i poświadczone do Komisji Europejskiej jako wydatki kwalifikowalne. Skoro zatem Komisja Europejska dokonała na rzecz Polski refundacji wydatków z tego tytułu, należy skorygować tę deklarację o wypłacone stronie dofinansowanie i odzyskać te środki od skarżących, ponieważ dotyczą one projektu, który de facto nie został zrealizowany (nie osiągnięto wskaźników). Za nieprawidłowość uznać zatem należało naruszenie przez stronę postanowień umowy o dofinansowanie i przepisów prawa powszechnie obowiązującego skutkujące powstaniem szkody w budżecie ogólnym Unii Europejskiej poprzez sfinansowanie niezrealizowanego projektu. Powyższych ustaleń nie zmienia również fakt, iż skarżący podejmowali próby doporowadzenia do zmian w umowie o dofinansowanie. Należy w tej kwestii wyjaśnić, że zmiana umowy o dofinansowanie możliwa byłaby jedynie w sytuacji, gdy druga strona umowy (PARP) wyraziłaby na to zgodę, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Ponadto wskazać należy, że zmiany, o których wprowadzenie starała się strona, m.in. w modyfikacja wskaźników realizacji celów projektu, były zmianami istotnymi, których wprowadzenie na etapie realizowania umowy o dofinansowanie stanowiłoby wyraz nierównego traktowania innych podmiotów, które występowały o dofinansowanie swoich projektów i takiego finansowania nie otrzymały, a były oceniane przez Komisję Konkursową na jednakowych zasadach co skarżący. Dodać przy tym należy, że zgodnie z treścią wiążącej skarżących umowy o dofinansowanie zobowiązali się oni do realizacji projektu w pełnym zakresie określonym w Harmonogramie rzeczowo-finansowym projektu, w terminie wskazanym w § 6 ust. 3 z należytą starannością zgodnie m.in. z umową i jej załącznikami. Niewykluczone zatem, że zmiany proponowane przez stronę, jeśli byłyby przedstawione wcześniej – na etapie oceny wniosków mogłyby przesądzić o nieudzieleniu dofinansowania stronie, a wyborze innego projektu i podpisania umowy z innym beneficjentem. Należy również podkreślić, że w piśmie procesowym z 2 stycznia 2020 r. pełnomocnik W. P. wskazał dodatkowe zarzuty, które pierwotnie nie znalazły się w treści skargi, tj. zarzut naruszenia prze Ministra art. 138 § 1 pkt 1 w zw. art. 65 § 1 i 2 oraz art. 64 § 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że W. P. nie uzupełnił braku formalnego odwołania poprzez jego podpisanie, gdy tymczasem odwołujący się to uczynił skutecznie w terminie. W konsekwencji zarzucono Ministrowi także, iż błędnie ocenił, iż W. P. nie złożył odwołania oraz nie podjął się w ogóle jego rozpoznania. Zdaniem Sadu również powyższe zarzuty uznać należało za nieskuteczne. Wyjaśnić bowiem trzeba, że od decyzji organu I instancji skarżący wnieśli niezależnie od siebie dwa odwołania. Odwołanie J. J. nie zawierało braków formalnych i zostało następnie rozpatrzone przez organ odwoławczy, zaś odwołanie W. P. obarczone było brakiem formalnym w postaci braku podpisu, co w skutek braku uzupełnienia tegoż braku w ustawowym terminie spowodowało pozostawienie odwołania bez rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że z treści pisma z 2 stycznia 2020 r. jak i załączonych do niego dokumentów wynika, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie organu II instancji podpisał odwołanie podpisem elektronicznym, jednakże przesłał je w dniu 6 marca 2017 r., za pośrednictwem platformy ePUAP, do organu niewłaściwego, tj. Centrum Obsługi Projektów Europejskich Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Powyższa korespondencja nie została jednak przekazana do organu odwoławczego, który w związku z upływem terminu na uzupełnienie braku formalnego odwołania, pozostawił je bez rozpoznania, o czym poinformował skarżącego pismem z 22 grudnia 2017 r. W ocenie Sądu nie sposób jest postawić w tej sytuacji skutecznego zarzutu organowi II instancji w zakresie nie rozpoznania odwołania skarżącego, bowiem z akt administracyjnych sprawy wynika, iż Minister nie dysponował pismem uzupełniającym brak formalny odwołania, przesłanym przez pełnomocnika W. P. do Sądu wraz z pismem procesowym z 2 stycznia 2020 r., z którym pełnomocnik organu zapoznał się dopiero na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. Ponadto, co istotne w sprawie zaskarżone rozstrzygnięcie dotyczy zobowiązania solidarnego, zaś organ odwoławczy rozpoznał zarzuty zawarte w odwołaniu J. J. , które to zarzuty są tożsame z zarzutami zawartymi w odwołaniu W. P. Nie sposób zatem zarzucić Ministrowi, iż nie ustosunkował się do zarzutów zawartych w odwołaniu, czy też nie podjął się w ogóle jego rozpoznania. Pomimo faktycznego pozostawienia odwołania W. P. bez rozpoznania, co zdaniem Sądu było działaniem prawidłowym, organ odniósł się do wszystkich zarzutów w nim podniesionych (z uwagi na ich zbieżność z zarzutami i ich uzasadnieniem zawartym w odwołaniu drugiego ze skarżących). Za nietrafne uznać również należało twierdzenie zawarte w piśmie z 2 stycznia 2020 r., że skierowane do W. P. wezwanie do uzupełnienia braków odwołania należało uznać za nieskuteczne, gdyż "zostało ono wysłane listem poleconym (W. P. przebywał poza granicami kraju), podczas gdy w treści odwołania wyraźnie odwołujący prosił o dokonywanie doręczeń na adres elektroniczny i adres taki podał wskazując na przyczyny z art. 40 § 4 k.p.a. (brak stałego adresu w kraju)". Wyjaśnić należy, że pierwotnie odwołanie od decyzji organu I instancji W. P. przesłał w formie papierowej - za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. Odwołanie to, zawierające w swej treści również wniosek o doręczanie korespondencji za pomocą środków komunikacji elektronicznej na podstawie art. 391 § 1 pkt 1 k.p.a., zawierało jednak brak formalny w postaci braku podpisu, a zatem organ, o czym wspominał w wezwaniu z 9 lutego 2017 r., zobowiązany był do wezwania skarżącego do uzupełnienia braku formalnego tegoż wniosku na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Tym samym uznać należało, że sam fakt zawarcia w treści odwołania wniosku o doręczanie korespondencji za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w sytuacji, gdy wniosek złożony był w formie papierowej oraz zawierał brak formalny w postaci braku podpisu, jest niewystarczający do uznania, iż strona już od tego momentu mogła skutecznie komunikować się z organem za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Tym samym uznać należało, że organ prawidłowo skierował do strony wezwanie z 9 lutego 2017 w formie papierowej, kierując je na adres: "ul. [...] P.", wskazany na kopercie, w której skarżący złożył odwołanie. Dodatkowo wskazać należy, iż ww. adres W. P. widnieje również na dokumentach przesłanych w ramach rozpoznawanego w Sądzie wniosku o przyznanie prawa pomocy, np. wniosku o informację o stanie konta płatnika składek (k. 85 akt sądowych), który to dokument skrzący sporządził w dniu 1 czerwca 2018 r. Tym samym należy stwierdzić, że skarżący półtora roku po wniesieniu odwołania od decyzji PARP nadal posługiwał się adresem do doręczeń w Polsce. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Z tych względów, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.