V SA/Wa 325/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2018 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa ARiMR z dnia [...] października 2017 r. Przedmiotem skargi wniesionej przez M. G. (dalej: Skarżąca, Strona) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] o utrzymaniu w mocy postanowienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z dnia [...] r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] r. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. W. z/s w P. decyzją nr [...] z dnia [...] r. ustalił M. G. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), w wysokości [...] zł w ramach PROW 2007/2013. W dniu [...] r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] r., która została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r., nr [...] W/w. decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez WSA w Warszawie wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt V SA/Wa 926/15), została uchylona, następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności. W uzasadnieniu rozstrzygnięć wskazano, iż na rachunku bankowym ARiMR prowadzonym w NBP O/Okręgowy w Warszawie odnotowano, dokonaną przez M. G., wpłatę w dniu [...] r. w wysokości [...] zł. Wpłata została rozliczona proporcjonalnie łącznie z odsetkami naliczonymi do dnia wpłaty. Podkreślono, iż pismem z dnia [...] r. strona ponownie wniosła o umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] r. W dniu [...] r. z bieżących płatności przyznanych decyzją nr [...] dokonano potrącenia w kwocie [...] zł należnej ARiMR z tytułu decyzji nr [...] z dnia [...] r. W dniu [...] r. z bieżących płatności przyznanych decyzją nr [...] dokonano potrącenia w kwocie [...] zł należnej ARiMR z tytułu decyzji nr [...] z dnia [...] r. W dniu [...] i [...] r. z bieżących płatności przyznanych decyzją nr[...] dokonano potrącenia w kwocie [...] zł należnej ARiMR z tytułu decyzji nr [...] z dnia [...] Wskazano, iż pismem z dnia [...] r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego w P.u, wezwał stronę do uzupełnienia wniosku. Jednocześnie pismem z dnia [...] r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. zwrócił się do Powiatowego Urzędu Pracy w O. W. oraz do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z prośbą o udzielenie informacji na temat sytuacji finansowej i społecznej M. G. W dniu [...] r. wpłynęło pismo z Powiatowego Urzędu Pracy w O. W., z którego wynikało, że M. G. z dniem [...] r. została wyłączona z ewidencji osób bezrobotnych i obecnie nie figuruje w rejestrze a w dniu [...] r. wpłynęło pismo z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., iż M. G. nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W dniu [...] r. z bieżących płatności przyznanych decyzją nr [...] dokonano potrącenia w kwocie [...] zł należnej ARiMR z tytułu decyzji nr [...] z dnia [...] r. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z akt sprawy wynika, że sytuacja majątkowa strony nie uległa zmianie od czasu zakończenia poprzedniego postępowania. Ustalony wówczas stan majątkowy strony wskazywał, iż była właścicielem domu mieszkalnego (60 letni). Strona posiadała samochód marki Opel (model Corsa, rok produkcji 2001). Wnioskodawczyni była właścicielem gruntów o powierzchni 1,88 ha. Ponadto była współwłaścicielem gruntów o łącznej powierzchni 3,944 ha. Wnioskodawczyni nie uzyskała dochodów z gospodarstwa oraz poza nim. M. G. była osobą samotną i bezdzietną. Na utrzymaniu Wnioskodawczyni pozostawała niepełnosprawna matka. Dochód S. G., matki M. G. stanowiła emerytura. Na stronie ciążyło zadłużenie w Banku [...] w O. W. Ponadto z informacji zawartych w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli wynikało również, że M. G.była właścicielem bydła (2 szt.). Organ wskazał, iż w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego wezwano Stronę do podania ww. danych. W odpowiedzi na wezwanie M. G. przesłała w dniu [...] r. wypełnione oświadczenie o stanie majątkowym wraz z załącznikami. Na podstawie w/w. dokumentów ustalono, że aktualna sytuacja M. G.prezentuje się następująco: Strona nadal jest właścicielem gruntów o powierzchni 1,88 ha oraz współwłaścicielem gruntów o łącznej powierzchni 3,32 ha. Wnioskodawczyni posiada samochód osobowy marki Opel (model: Corsa, rok produkcji: 2001). Nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa oraz poza nim. Jest osobą samotną i bezdzietną. Na utrzymaniu Wnioskodawczyni pozostaje niepełnosprawna matka. Na stronie ciąży zadłużenie w Banku [...] w O. W., z ratą którą spłaca w wysokości 130 zł miesięcznie. M. G. spłaca raty w wysokości 130 zł miesięcznie, w ramach karty kredytowej. Jest właścicielem 2 sztuk bydła, co wynika z informacji zawartych w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli. W oparciu o powyższe uznano, że stan faktyczny sprawy nie ulega zmianie w stosunku do stanu faktycznego, który był podstawą do wydania uprzedniej decyzji administracyjnej. Na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której domagała się jego uchylenia podnosząc błąd w ustaleniach faktycznych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko oraz argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 2016, poz. 1066 ze. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie wydane w oparciu o przepis art. 61a § 1 kpa. Badanie sprawy przez Sąd ogranicza się wobec tego do weryfikacji przesłanek uzasadniających zastosowanie tego przepisu i orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania nie zostało skonkretyzowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego i wykładni w tym przedmiocie należy poszukiwać w literaturze oraz orzecznictwie. Przyjmuje się, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 kpa "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów. tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13, LEX nr 1982821). Organ nie może zatem gromadzić dowodów i ustalać stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie - po stwierdzeniu, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania - wydać postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61a § 1 Kpa. Organ nie może również w postanowieniu wydanym na podstawie komentowanego przepisu zawrzeć wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2017r. sygn. akt II OSK 2600/16, LEX nr 2283241). Zadaniem organu administracji jest wyłącznie zbadanie przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania, a postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, wydane w trybie art. 61a § 1 kpa, ma charakter rozstrzygnięcia formalnego, a nie merytorycznego (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 347/11, LEX nr 1219023). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ dokonał oceny żądania skarżącej. Przeprowadził postępowanie dowodowe zwracając się do strony oraz Powiatowego Urzędu Pracy w O. W. i Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o udzielenie informacji dotyczącej sytuacji majątkowej ("finansowej " i "społecznej") strony. Oznacza to, iż organy dokonały merytorycznej oceny wniosku skarżącej, gdy tymczasem Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym. Nie można również podzielić stanowiska organów co do tożsamości sprawy, bowiem ocena wniosku o umorzenie wnioski wymagane zawsze zbadania okoliczności zaistnienia przesłanek skutkujących możliwością ich umorzenia. Organ odmówił wszczęcia postępowania, a jednocześnie przystąpił do oceny sytuacji majątkowej skarżącej podnosząc, iż jest ona tożsama. Należy tu wskazać dodatkowo, iż wniosek z dnia [...] r. dotyczył umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności w części, co znalazło odzwierciedlenie w treści zaskarżonego postanowienia. Mając na uwadze wskazaną okoliczność należało uznać, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 61 a § 1 k.p.a. W świetle powyższego Sąd uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło z mocy art. 119 pkt 3 ww. ustawy – w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 658).