V SA/Wa 326/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko- Jabłońska, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji W dniu 5 czerwca 2006r. A. B. złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Podniósł, iż zaległość ta powstała , gdyż nie wiedział o zmianie przepisów i o tym że podlega obowiązkowi ubezpieczenia, zaś obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej, a jedynym źródłem utrzymania jego i czteroosobowej rodziny jest etat w [...] Ośrodku [...], gdzie zarabia netto 1324 zł. Uzyskiwany dochód nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania i wynajmu mieszkania. Decyzją z dnia [...] lipca 2006r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie łącznej 10.114,35 zł., w tym : - składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 01.1999r.-10.1999r. w kwocie łącznej 3.000,28 zł - składki na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres: 06.1999r.-12.1999r. w kwocie łącznej 516,96 zł., - koszty upomnienia w kwocie 8,80 zł., - składki na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres:01.1999r.-10.1999r. kwocie łącznej 215,31 zł., - odsetki za zwłokę liczone na dzień wniesienia podania tj. na dzień 05.06.2006r. w kwocie łącznej 6.373,00 zł. W ocenie organu w sprawie niniejszej nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności, o którym mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz..U. Nr 137 poz. 887 ze zm. ). Zgodnie z cyt. przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane z powodu ich całkowitej nieściągalności. ZUS wskazał, iż egzekucja przedmiotowych należności nie była dotychczas prowadzona, zaś Wnioskodawca z tytułu zatrudnienia [...] Stowarzyszeniu [...] w B. uzyskuje stały dochód w wysokości 2.000,00 zł brutto miesięcznie. Organ uznał więc, iż w przypadku przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek poprzez dokonanie zajęcia wynagrodzenia za pracę wyegzekwowałoby kwotę przekraczającą wydatki egzekucyjne o których mowa w art. 28 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem byłaby to kwota około 690,00 zł. Zdaniem ZUS brak jest też podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Na podstawie ustawowej delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz, U. Z 2003r. Nr 141 poz. 1365) określono przesłanki uzasadniające możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie organu zgromadzony w niniejszym posterowaniu materiał dowodowy nie potwierdził, iż z uwagi na sytuację majątkową i stan zdrowia Wnioskodawca nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności. ZUS wskazał, iż pomimo wykazanych schorzeń ([...]) Wnioskodawca ma zachowaną zdolność do pracy zarobkowej i nie wymaga opieki ze strony osób trzecich. Nadto organ wskazał, iż uzyskiwany dochód w wysokości 2.000,00 zł. brutto miesięcznie , przy uwzględnieniu bieżących wydatków oraz kosztów związanych z leczeniem pozwala na spłatę należności z tytułu składek chociażby w ratach zwłaszcza, przypadku zawarcia układu ratalnego zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg dalszych odsetek za zwłokę zostanie wstrzymany poczynając od dnia następnego po dniu wniesienia podania w sprawie zawarcia układu. Od powyższego rozstrzygnięcia Wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku wskazał, iż decyzje tę uważa za krzywdzącą, gdyż nie był świadomy tego, że podlega ubezpieczeniu społecznemu. Ponadto Wnioskodawca nie zgodził się ze stanowiskiem ZUS, iż z pensji jest w stanie utrzymać rodzinę i spłacać w ratach zaległość. Wskazał, iż z kwoty 1324 zł miesięcznie musi pokryć koszty wynajmu mieszkania – 500 zł, zapłacić rachunki, zakupić lekarstwa ( 100 zł miesięcznie). Zdaniem Wnioskodawcy jego dochód ledwo wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania rodziny. Decyzją z dnia [...] września 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił w części decyzję z dnia [...].07.2006r. i na zasadzie art. 28 ust 3a i 3b oraz art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998r Nr 137 poz. 887 z późniejszymi zmianami) w związku z § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003r. Nr 141 poz. 1365) umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 01.1999r. – 06.1999r. w łącznej wysokości 5.162,00 zł, w tym: - składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 01.1999r. - 06.1999r. w kwocie łącznej 1 665,54 zł - odsetki za zwłokę liczone na dzień 05.06.2006r., tj. na dzień wniesienia podania o umorzenie należności w kwocie łącznej 2 969,00 zł - składka na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za miesiąc 06.1999r. w kwocie 71,93 zł - odsetki za zwlokę liczone na dzień 05.06.2006r., tj. na dzień wniesienia podania o umorzenie należności w kwocie łącznej 123,00 zł - składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 01.1999r. – 06.1999r. w kwocie 119,53 zł - odsetki za zwłokę liczone na dzień 05.06.2006r., tj. na dzień wniesienia podania o umorzenie należności w kwocie łącznej 213,00 zł . W pozostałym zakresie decyzja została utrzymana w mocy. ZUS wskazał, iż po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy uznać, iż obecna sytuacja finansowa oraz rodzinna Wnioskodawcy jest trudna. Z uwagi na okres wakacyjny uzyskiwane przez niego wynagrodzenie uległo zmniejszeniu z kwoty 2.000,00 zł brutto miesięcznie do kwoty 666,60 zł brutto miesięcznie ( dotyczy miesiąca lipca 2006r.). Ponadto w najbliższym czasie wydatki rodziny ulegną zwiększeniu z uwagi na narodziny kolejnego dziecka. Z tych też względów, w ocenie ZUS zaistniały przesłanki przemawiające z uchyleniem zaskarżonej decyzji z dnia [...].07.2006r. i umorzeniem w oparciu o art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r., części należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj. za okres: 01.1999r. – 06.1999r. w kwocie łącznej 5.162,00 zł. Organ rozpoznający środek odwoławczy nie uznał za celowe umorzenia całości zaległości. Przyjęto bowiem, iż obecna bardzo trudna sytuacja finansowa ma charakter przejściowy. Jako przyczynę oddalenia wniosku w pozostałej części ZUS wskazał w fakt pozostawania w zatrudnieniu i w związku z tym możliwość przystąpienia dopłaty pozostałej należności w ramach układu ratalnego. Od powyższego rozstrzygnięcia A. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Swądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniósł, iż w jego ocenie decyzja tylko częściowo umarzająca zaległości jest dla niego krzywdząca – jest jedynym żywicielem rodziny, nie mają żadnego majątku, zaś jego umowa o pracę ma charakter terminowy ( do grudnia 2006r. ) i prawdopodobnie nie zostanie przedłużona. Wyraził wątpliwość co do możliwości znalezienia innej pracy z uwagi na panujące w regionie bezrobocie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. W pierwszej kolejności Sąd, działając - w myśl powyższego przepisu - z urzędu podjął rozważania w zakresie oceny wystąpienia w sprawie przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i uznał, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Została ona bowiem wydana przez Zakład, podczas gdy nie był on uprawniony do jej wydania. Formułując taką konkluzję Sąd miał na uwadze treść wydanej w sprawie decyzji z dnia [...] września 2006 r. Wprawdzie w jej nagłówku powołano "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", podobnie jak i przy podpisie osoby upoważnionej. Niemniej jednak nie można było przyjąć, iż ten organ wydał wskazaną decyzję, gdyż w jej sentencji wskazano, że to Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił wydać rozstrzygniecie o określonej treści. Sentencja ta została przy tym zredagowana w sposób analogiczny, jak w przypadku decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. od której Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli tak jak czyni to organ pierwszoinstancyjny. W tej sytuacji nie mogło być wątpliwe, że ponownego rozpatrzenia sprawy dokonał Zakład orzekając bezpośrednio w sposób merytoryczny, tj. uchylając zaskarżoną decyzje w części i orzekając merytorycznie oraz odmawiając umorzenia określonych należności. Z sentencją zaskarżonej decyzji koresponduje również jej uzasadnienie, w którym także podniesiono, że po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w ocenie ZUS zaistniały przesłanki do częściowego umorzenia należności ( k 4 decyzji z [...].09.2006r.). W takim stanie rzeczy sentencja decyzji oraz spójne z nią uzasadnienie w zakresie wskazania organu, który rozpatrzył wniosek z dnia 29 lipca 2006 r. musiało prowadzić do konkluzji, iż decyzję z dnia [...] września 2006 r. wydał ponownie Zakład, zamiast Prezes Zakładu, jako organ właściwy do rozpatrzenia rzeczonego wniosku. Istniejące regulacje prawne nie przyznają Zakładowi uprawnień organu odwoławczego (organu załatwiającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, oczywiście z wyjątkiem jego uwzględnienia w całości). Zgodnie bowiem z regulacją art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a zatem rozstrzyganych w pierwszej instancji decyzjami Zakładu, nie przysługuje odwołanie do sądu, przewidziane w ust. 2 omawianego przepisu, lecz stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Przytoczony przepis stanowi nadto, że przedmiotowy wniosek kieruje się do Prezesa Zakładu i do jego rozpoznania stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Powyższa analiza przepisów prowadzi do wniosku, że Zakład nie może przypisać sobie uprawnień organu właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro zatem zaskarżona decyzja wydana została przez Zakład z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc dotknięta jest kwalifikowaną wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., to stwierdzić należało, że w sprawie zaszła przesłanka stwierdzenia jej nieważności przez Sąd w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja została wydana przez organ nieuprawniony, Sąd musiał odstąpić od oceny postępowania przeprowadzonego w niniejszej sprawie, a także zarzutów podniesionych w skardze, gdyż byłaby to ocena przedwczesna, zważywszy na brak w sprawie stanowiska właściwego organu rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. Prezesa Zakładu. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.