V SA/Wa 329/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... grudnia 2015 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej S. C. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca S. C. (reprezentowana przez ojca S. M.) wniosła w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z informacji podanych we wniosku wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem i małoletnim synem. Jako wyłączne źródło utrzymania rodziny wskazała dochody jej i jej męża z pracy w gospodarstwie w łącznej kwocie 5.500 zł, a jako składniki majątku wymieniła: dom o powierzchni 120 m kw i wartości 250.000 zł, nieruchomość rolną o powierzchni 10,66 ha, sprzęt rolniczy o wartości 50.000 zł, 2 budynki i 12 sztuk bydła - w sumie o wartości 120.000 zł, a także samochód marki Audi rok produkcji 1996. Miesięczne wydatki rodziny oszacowała na kwotę ok. 4.000 zł, zaliczając do nich ratę spłaty kredytu (udzielonego w wysokości 260.000 zł na budowę domu), opłaty za media, podatki i ubezpieczenie. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego, pełnomocnik skarżącej (pismem Sądu z 23 maja 2016 r.) został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez przedstawienie następujących dokumentów: a) aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o wysokości miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej małżonka z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego, b) oświadczenia o wysokości dopłat do gruntów rolnych bądź innej pomocy finansowej otrzymywanych z Agencji Rynku Rolnego lub Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, c) dokumentów potwierdzających informację o udzielonym skarżącej kredycie oraz miesięcznych wydatkach związanych z jego spłatą (np. kopia umowy, harmonogram spłaty rat kredytu), d) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej małżonka rachunków bankowych (w tym lokat i kont dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie operacje dokonywane w ww. okresie, e) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń (np. koszty ubezpieczenia mienia). W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej nadesłał: - pierwszą i ósmą stronę terminarza spłaty kredytu udzielonego przez Bank Gospodarki Żywnościowej w kwocie 180.000 zł, którego miesięczna rata spłaty wynosi 1.034,49 zł, a spłata ostatniej raty przypada na dzień 15 lipca 2031 r. - trzy pierwsze strony umowy o kredyt na remont pomieszczeń gospodarczych w wysokości 130.000 zł, zawartej w dniu 7 czerwca 2013 r. między skarżącą a Bankiem Zachodnim WBK, którego ostatnia rata spłaty przypadała na dzień 5 stycznia 2014 r., - pierwszą stronę umowy kredytu hipotecznego, zawartej w dniu 22 lipca 2011 r. między skarżącą i jej małżonkiem a Bankiem Gospodarki Żywnościowej w kwocie 170.000 zł na okres do 15 lipca 2041 r., - pierwszą stronę umowy kredytu gotówkowego na sfinansowanie potrzeb własnych, zawartej w dniu 7 marca 2016 r. między mężem skarżącej a bankiem BGŻ BNP Paribas w wysokości 34.675,40 zł na okres do 15 lipca 2041 r., - zaświadczenie Wójta Gminy P.z 13 czerwca 2016 r. potwierdzające powierzchnię gruntów rolnych skarżącej. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 (dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Skoro sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, to Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić, należy, że skarżąca nie przedstawiła w sposób klarowny i pełny swojej sytuacji majątkowej. Przedłożona przez jej pełnomocnika dokumentacja stanowi tylko częściowe wykonanie wezwania Sądu z 23 maja 2016 r. Przede wszystkim nie została udokumentowana wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej małżonka z tytułu prowadzonego przez nich gospodarstwa rolnego, zaś w kwestii wydatków strona skarżąca wykazała jedynie zobowiązania finansowe wynikające z udzielonych skarżącej i jej małżonkowi kredytów. Nie udokumentowano natomiast żadnych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie wiadomo także, czy skarżąca lub jej mąż korzystają z dopłat do gruntów rolnych bądź innej pomocy finansowej z Agencji Rynku Rolnego lub Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ponadto nie została wyjaśniona kwestia dysponowania przez małżonków rachunkami bankowymi. W tej sytuacji nie jest możliwe ustalenie, czy skarżąca wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, skoro nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej w sposób całkowity i niebudzący wątpliwości. Tymczasem jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej i jej rodziny. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Fragmentaryczna odpowiedź pełnomocnika skarżącej na wezwanie Sądu z 23 maja 2016 r. uniemożliwia dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Ustosunkowując się do przedłożonych przez pełnomocnika skarżącej dokumentów podkreślić należy, iż okoliczność udzielania przez banki kredytów skarżącej i jej małżonkowi świadczy o ich stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłacą oni zobowiązania wobec banków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do pokrycia kosztów postępowania – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa przyznania jej prawa pomocy jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego kredyty zaciągnięte przez skarżącą i jej małżonka nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.