V SA/Wa 333/19
WyrokWSA w Warszawie2019-08-28
Skład orzekający: Marek Krawczak, Arkadiusz Tomczak, Bożena Zwolenik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nałożenie kary pieniężnej na przewoźnika na podstawie ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów (ustawa SENT) jest zasadne, jeśli braki formalne w zgłoszeniu zostały uzupełnione w trakcie kontroli, a organy nie zbadały przesłanek odstąpienia od nałożenia kary z uwagi na ważny interes przewoźnika lub interes publiczny?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania, błędnie interpretując art. 22 ust. 2 ustawy SENT i nie badając przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej zgodnie z art. 22 ust. 3 tej ustawy. W sytuacji, gdy braki formalne zgłoszenia zostały usunięte w trakcie kontroli, a nie wykazano, że mogło to służyć uniknięciu odpowiedzialności za nielegalny obrót paliwami, nałożenie kary było niezasadne. Organy powinny były rzetelnie rozważyć przesłanki odstąpienia od kary, w tym interes publiczny, który obejmuje budowanie zaufania obywateli do organów państwa i niekaraniem za drobne uchybienia formalne, zwłaszcza gdy system informatyczny mógł przyczynić się do błędu.Stan faktyczny
Funkcjonariusze Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego przeprowadzili kontrolę pojazdu przewożącego olej napędowy, stwierdzając, że przewoźnik (A. Sp. z o.o.) nie uzupełnił zgłoszenia SENT o numer środka transportu (naczepy) i numer zezwolenia drogowego. Braki te zostały uzupełnione w trakcie kontroli. Naczelnik Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego nałożył na spółkę karę pieniężną w wysokości 5000 zł. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał decyzję w mocy. Spółka wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów materialnych i proceduralnych, w tym brak zbadania przesłanek odstąpienia od nałożenia kary.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. oraz zasądził od Dyrektora na rzecz A. Sp. z o.o. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia... grudnia 2018 r. nr ... w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej: 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz A. Sp. z o.o. w J. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Jak wynika z akt sprawy w dniu 23 lutego 2018 r. w miejscowości J. na
drodze krajowej nr [...] , funkcjonariusze Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w
Warszawie przeprowadzili kontrolę środka transportu o nr rej. [...] .
W trakcie kontroli ustalono, że przewoźnikiem była firma A. Sp. z o.o.,
[...] M. (dalej też: "Spółka", "Skarżąca").
Ustalono również, że pojazdem przewożono 13 000 litrów oleju napędowego
(kod CN 2710). Kierowca wezwany przez funkcjonariuszy do okazania dokumentów
przewozowych okazał m.in.: prawo jazdy, dowody rejestracyjne pojazdów, dowód
wydania nr [...] z dnia 23 lutego 2018r., Wypis nr 002 z zaświadczenia nr
[...] na wykonywanie krajowego transportu drogowego, numer referencyjny
[...] .
Podczas czynności kontrolnych stwierdzono, że przewoźnik nie uzupełnił
zgłoszenia SENT o dane dotyczące numeru zezwolenia, zaświadczenia lub licencji w
rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym oraz
numeru środka transportu (wpisano tylko numer ciągnika samochodowego
-[...], natomiast nie wpisano numeru naczepy - [...]).
Zdaniem organu administracji stanowi to naruszenie art. 5 ust. 4 pkt. 3 i 6
ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego
przewozu towarów (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2332, określanej dalej jako:
"ustawa SENT").
Z przeprowadzonej kontroli sporządzono protokół nr [...] z dnia 23 lutego 2018 r., który został podpisany
przez kierowcę
bez zgłoszenia uwag.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Naczelnik Mazowieckiego Urzędu
Celno-Skarbowego w Warszawie wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie
nałożenia kary pieniężnej. Przedmiotowe postanowienie doręczono Stronie w dniu 3
sierpnia 2018 r.
Następnie pismem z dnia 10 sierpnia 2018 r. wezwał Stronę w terminie 7 dni
do:
I. wskazania, stosownie do treści art. 26 ust. 3 ustawy SENT, czy
odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej:
1) nie stanowi pomocy publicznej - w przypadku ubiegania się o ten rodzaj
pomocy organ wezwał do uzasadnienia, dlaczego w ocenie Wnioskodawcy ulga ta
nie stanowi pomocy publicznej,
2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub
rybołówstwie, udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy,
określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej,
II. przedłożenia w formie dokumentów/oświadczeń:
1) informacji o udzielonej pomocy publicznej w okresie ostatnich 3 lat
poprzedzających dzień wystąpienia z wnioskiem o udzielenie pomocy (data
udzielenia, podstawa prawna, fonna, przeznaczenie), ew. oświadczenie o
nieotrzymaniu pomocy,
2) wskazania rodzaju prowadzonej działalności oraz obszaru jej
prowadzenia,
3) informacji z banku, potwierdzającej wysokość posiadanych środków
finansowych lub zdolność kredytową,
4) dokumentów potwierdzających kondycję finansową Wnioskodawcy za
ostatnie 3 lata obrachunkowe (np. zeznania podatkowe itp.) oraz posiadany majątek
(np. spis posiadanego majątku itp.),
5) wskazanie liczby osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego,
6) zestawienie wysokości miesięcznych dochodów oraz wydatków,
7) wskazanie argumentów (ew. dokumentów) potwierdzających zdaniem
Wnioskodawcy wystąpienie w przedmiotowej sprawie "ważnego interesu
przewoźnika" lub "interesu publicznego".
Wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2018 r. Strona wniosła o przeprowadzenie na
podstawie art. 188 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z
2018 r., poz. 800 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa") dowodu, czy w okresie od 1
maja 2017 r. poza przedmiotowym postępowaniem, organ podatkowy prowadził
wobec Spółki inne postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z
naruszeniem przepisów ustawy SENT, celem dokonania oceny zasadności nałożenia
kary pieniężnej za jednostkowy przypadek niedopełnienia obowiązku aktualizacji
zgłoszenia w zakresie opisanym w protokole kontroli nr [...] z dnia 23 lutego 2018 r.
Organ I instancji odmówił przeprowadzenia dowodu o którym mowa we
wniosku Strony z dnia 16 sierpnia 2018 r.
Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018r.
Naczelnik Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie nałożył na
Stronę karę pieniężną w wysokości 5000 zł za naruszenie przepisów ustawy z dnia 9
marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów.
Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji Naczelnika Mazowieckiego Urzędu
Celno-Skarbowego w Warszawie wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji
i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 22 ust. 3 ustawy SENT,
poprzez błąd w wykładni prawnej i przyjęcie, że wymierzenie kary pieniężnej z
powodu jednostkowego naruszenia przez Stronę wymogu z art. 5 ust. 4 pkt 3 i 6
ustawy SENT nie narusza zaufania obywatela do organów władzy publicznej,
2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art.
180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez odstąpienie od
zbadania czy przewożony towar objęty zakwestionowanym zgłoszeniem pochodził z
legalnego źródła, czy Strona objęła zgłoszeniem towar w stosunku do którego
uiszczone zostały wszelkie należności, w tym podatek od towarów i usług oraz
podatek akcyzowy, a nadto czy towar objęty zgłoszeniem został dostarczony do
podmiotu odbierającego i czy sprzedaż dokonana została w sposób prawidłowy - czy
udokumentowana została fakturą VAT, a tym samym uznanie, że bez znaczenia jest
prawidłowość dokonywania przez Stronę obrotu paliwami ciekłymi, a nałożenie kary
administracyjnej w wysokości 5000 zł za jednorazowe niedopatrzenie dodatkowo nie
wpływające na sprawowanie nadzoru nad drogowym przewozem towaru objętego
zgłoszeniem [...] nie stoi w sprzeczności z celowością
wprowadzenia Ustawy SENT. Do odwołania nie załączono żadnych dokumentów.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w
Warszawie utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno -
Skarbowego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2018r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie
przewoźnik nie uzupełnił zgłoszenia [...] tj. numery rejestracyjne
środka transportu oraz numer zezwolenia drogowego w rozumieniu przepisów
ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Strona nie kwestionuje
tego faktu, czyli jest to bezsporne. Powyższe stanowi naruszenie przez przewoźnika
przepisów art. 5 ust. 4 pkt 3 i 6 ustawy SENT i zgodnie z art. 22 ust. 2 jest zagrożone
karą pieniężną w wysokości 5 000 zł.
Organ II instancji stwierdził, iż ustawa SENT nie przewiduje możliwości
różnicowania odpowiedzialności przewoźników w zależności od przyczyny
niedopełnienia obowiązków wynikających z ustawy SENT czy stopnia zawinienia.
Ustawodawca w art. 5 ust. 4 obligatoryjnie określił dane, które przewoźnik jest
zobowiązany wskazać w zgłoszeniu SENT przed rozpoczęciem przewozu towarów,
są to m.in. numer zezwolenia, zaświadczenia lub licencji w rozumieniu przepisów
ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Brak uzupełnienia przez
przewoźnika którejkolwiek z danych wskazanych w tym przepisie zagrożone jest karą
pieniężną w wysokości 5 000 zł na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy SENT W
przypadku ujawnienia ww. nieprawidłowości kara pieniężna nakładana jest
obligatoryjnie przez organ, niezależnie od tego czy wpisanie nieprawidłowych danych
było celowym działaniem podmiotu, czy też było spowodowane pomyłką. Ustawa nie
przewiduje bowiem możliwości odstąpienia od nałożenia kary z powodu braku winy
podmiotu przy wpisaniu w zgłoszeniu danych niezgodnych ze stanem faktycznym.
Tak więc argument, iż niedopełnienie przez Stronę obowiązków z ustawy SENT było
zwykłą omyłką nie ma wpływu na nałożenie na Stronę kary pieniężnej. Ustawodawca
nie pozostawił również ww. kwestii do uznania organu orzekającego. Powyższego
nie zmienia fakt, że w momencie kontroli kierowca okazał kontrolującym wypis z
zaświadczenia, gdyż ustawa SENT wprowadza wymóg wpisania numeru takiego
dokumentu do zgłoszenia, a to, co jest bezsporne, zostało dokonane dopiero w
trakcie kontroli. Ustawa SENT w obowiązującym kształcie nie uzależnia również
nakładania kar pieniężnych od tego czy doszło do uszczupleń w podatkach czy też
nie.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z uwagi na fakt,
iż Strona nie załączyła żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację
finansową, organy nie miały możliwości dokonania oceny sytuacji ekonomicznej
Strony, co jest niezbędne dla zbadania przesłanek odstąpienia od nałożenia kary
pieniężnej na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy SENT.
W opinii organu II instancji, odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej zawsze
leży w interesie Strony prowadząc do zmniejszenia jej obciążeń finansowych, bądź
do spożytkowania środków z nałożonej kary na inne cele np. zakup środków
transportowych, zwiększenie zatrudnienia, czy rozwój firmy. Jednakże interes ten nie
jest równoznaczny z przesłanką "ważnego interesu przewoźnika". Ustawodawca
określił ten interes jako ważny, co podkreśla jego nadzwyczajność. Subiektywne
przeświadczenie Strony, że taki właśnie jest jej interes w uzyskaniu pomocy nie jest
wystarczające do uznania przesłanki "ważnego interesu przewoźnika" za spełnioną.
Kara pieniężna stanowi represję za niewykonanie przez przewoźnika
obowiązku wynikającego z ustawy SENT, co wiąże się z dotkliwością i uciążliwością,
aby w przyszłości zapobiec powstaniu tego rodzaju nieprawidłowości. Jednym z
podstawowych obowiązków każdego obywatela jest przestrzeganie norm prawnych,
a konsekwencją ich nieprzestrzegania jest nałożenie kary pieniężnej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie podkreślił, iż kara
pieniężna wiąże się z wypełnieniem nałożonych przez ustawodawcę wymogów,
ważnych z punktu widzenia właściwego funkcjonowania życia społecznego, a jej
uiszczenie ma spełniać funkcję represyjno-prewencyjną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka
wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz zasądzenie zwrotu kosztów
postępowania, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów tj.:
1. art. 22 ust. 3 ustawy SENT, poprzez błąd w wykładni prawnej i przyjęcie, że
wymierzenie kary pieniężnej z powodu jednostkowego naruszenia przez Stronę
wymogu z art. 5 ust. 4 pkt 6 ustawy SENT nie narusza zaufania obywatela do
organów władzy publicznej, B. naruszenie przepisów postępowania tj.:
2. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji
podatkowej poprzez odstąpienie od zbadania czy przewożony towar objęty
zakwestionowanym zgłoszeniem pochodził z legalnego źródła, czy Skarżąca objęła
zgłoszeniem towar w stosunku do którego uiszczone zostały wszelkie należności, w
tym podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, a nadto czy towar objęty
zgłoszeniem został dostarczony do podmiotu odbierającego i czy sprzedaż
dokonana została w sposób prawidłowy - czy udokumentowana została fakturą VAT,
a tym samym uznanie, że bez znaczenia jest prawidłowość dokonywania przez
Skarżącą obrotu paliwami ciekłymi, a nałożenie kary administracyjnej w wysokości
5000 zł za jednorazowe niedopatrzenie dodatkowo nie wpływające na sprawowanie
nadzoru nad drogowym przewozem towaru objętego zgłoszeniem [...]
z dnia 23.02.2018r. nie stoi w sprzeczności z celowością
wprowadzenia ustawy SENT,
3. art. 121 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej, poprzez nadanie pejoratywnego
znaczenia pojęciu "interesu publicznego" i w efekcie uznanie , że okoliczności
towarzyszące sprawie nie są objęte "interesem publicznym",
4. art. 210 § 1 ust. 6 Ordynacji podatkowej, poprzez niewyjaśnienie powodów nie
zastosowania normy prawnej przewidzianej w art. 22 ust. 3 ustawy SENT w
odniesieniu do zgodności decyzji z interesem publicznym.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał
stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Za chybione uznał również zarzuty
sformułowane w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując sprawę
zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, a także postępowania
poprzedzającego jej wydanie, działając przy tym z urzędu na podstawie art. 134 § 1
ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd dopatrzył
się wystąpienia przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji, przewidzianych w
przepisach art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a.
Zarzuty skargi Sąd uznał za trafne, w tym dotyczące naruszenia przez organy
administracji orzekające w sprawie art. 22 ust. 2 i 3 ustawy o SENT oraz art. 121 i
art. 122 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik
sprawy.
Mianowice na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 lit. b cytowanej ustawy
obowiązującemu systemowi monitorowania drogowego podlega przewóz towarów
objętych wymienionymi pozycjami CN: 2207 nieoznaczonych znakami akcyzy, 2707,
2710, 2905, 2917, 3403, 3811, 3814 zawierających alkohol etylowy, 3820
zawierających alkohol etylowy, 3824 oraz 3826, jeżeli masa brutto przesyłki towarów
objętych tymi pozycjami przekracza 500 kg lub jej objętość przekracza 500 litrów;
pod pozycją 2710 zaklasyfikowano olej napędowy.
W ustawie przyjęto (art. 4 ust. 1-4), że środkiem technicznym służącym
monitorowaniu drogowego przewozu towarów jest rejestr zgłoszeń. Jest on
prowadzony w systemie teleinformatycznym i gromadzi dane zawarte w
zgłoszeniach, uzupełnieniach zgłoszeń i ich aktualizacjach oraz dotyczące
przeprowadzonych kontroli.
Obowiązki poszczególnych podmiotów związanych z przewozem towarów
określa art. 5 ustawy SENT. W zakresie przewoźników istotny jest ust. 4 tego
artykułu, mówiący (w brzmieniu obowiązującym w lutym 2018 r.), iż przewoźnik jest
obowiązany przed rozpoczęciem przewozu towaru uzupełnić zgłoszenie o szereg
elementów wymienionych w tym przepisie, takich jak dane przewoźnika, jego numer
NIP, numer rejestracyjny pojazdu, datę rozpoczęcia i zakończenia przewozu, a także
numer zezwolenia, zaświadczenia lub licencji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia
6 września 2001 r. o transporcie drogowym, o ile są wymagane.
Przewóz towarów podlega kontroli, o której mowa w art. 13 ustawy SENT,
polegającej na sprawdzeniu przestrzegania obowiązków w zakresie dokonywania,
uzupełniania i aktualizacji zgłoszenia, zgodności danych zawartych w zgłoszeniu ze
stanem faktycznym oraz posiadania numeru referencyjnego. Na podstawie art. 22
ust. 2 ustawy SENT, w sytuacji gdy przewoźnik nie uzupełni zgłoszenia o dane, o
których mowa w art. 5 ust. 4 i art. 6 ust. 3, na przewoźnika nakłada się karę
pieniężną w wysokości 5.000 zł.
Art. 26 ust. 1 tej ustawy przewiduje wydanie decyzji w sprawie nałożenia kary
pieniężnej. Zgodnie zaś z art. 26 ust. 5 cytowanej ustawy, w zakresie
nieuregulowanym w ustawie do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy
ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
W tym miejscu należy zauważyć, iż dokonaną ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o
zmianie ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 1039; dalej jako "ustawa
zmieniająca") nowelizację ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu
towarów, która weszła w życie w dniu 14 czerwca 2018 (z wyjątkiem art. 1 pkt 21 lit.
c), zgodnie z art. 14 ww. ustawy zmieniającej do naruszeń obowiązków, o których
mowa w art. 5 ust. 4 i art. 6 ust. 3 ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym,
które miały miejsce przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się art. 22
ust. 2 ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym.
W realiach niniejszej sprawy jest poza sporem, że Skarżąca, będąca
przewoźnikiem towaru podlegającego obowiązkowej rejestracji w systemie SENT –
oleju napędowego (CN 2710), przewożonego samochodem ciężarowym o
dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony - przed rozpoczęciem przewozu
/19
towaru nie uzupełniła zgłoszenia o numerze referencyjnym [...] o
dane wymienione w art. 5 ust. 4 pkt 3 i 6. Zgłoszenia nie uzupełniono o numer środka
transportu, w którym załadowany był towar oraz numeru zezwolenia drogowego tj.
wpisano tylko numer ciągnika samochodowego - [...], natomiast nie wpisano
numeru naczepy - [...] oraz nie wpisano numeru licencji/zezwolenia. Braki te
strona uzupełniła w trakcie kontroli drogowej w dniu 23 lutego 2018 r.
Stan faktyczny sprawy, ustalony w oparciu o zebrany materiał dowodowy,
uzasadnia stanowisko organów o naruszeniu przez Skarżącą obowiązku
uzupełniania zgłoszenia o obowiązkowe dane, przed rozpoczęciem przewozu oleju
napędowego, który to brak został objęty sankcją w postaci kary pieniężnej w kwocie
5.000 zł (art. 22 ust. 2 ustawy SENT). Należy przyznać rację organowi, że kara ta
została ustalona w sposób sztywny i ustawodawca nie przewidział możliwości jej
miarkowania.
Jednak dla rozstrzyganej sprawy ma znaczenie, że ustawodawca przewidział
możliwość odstąpienia od nałożenia tej kary. Zgodnie bowiem art. 22 ust. 3 ustawy
SENT, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem
publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od
nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 albo ust. 2, z uwzględnieniem art.
26 ust. 3.
Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy o systemie monitorowania
drogowego przewozu towarów, ustawa ta ma za zadanie chronić legalny handel
towarami uznanymi w wyniku przeprowadzonych analiz przez krajowego
prawodawcę za "wrażliwe", ułatwić walkę z "szarą strefą" oraz ograniczyć poziom
uszczupleń w kluczowych dla budżetu państwa podatkach, tj. podatku od towarów i
usług oraz podatku akcyzowego, a także zwiększyć skuteczność kontroli w
obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszenia obowiązujących przepisów.
W uzasadnieniu projektu argumentowano, że obecnie wyspecjalizowane
grupy przestępcze działające na rynkach towarów wrażliwych nie płacą należnych
podatków oraz dokonują wyłudzeń nienależnych zwrotów, wykorzystując do tego
wyłącznie sfałszowane dokumenty (faktury). Istnieje więc konieczność powiązania
przepływu dokumentów oraz faktycznego przepływu towaru. Dzięki danym z rejestru
możliwe będzie również dokonywanie analiz schematów działań podmiotów
biorących udział w przewozie towarów. Z drugiej strony łatwiejsze będzie ujawnianie
przewozów towarów niedeklarowanych jako opodatkowane. Wprowadzany
projektowaną ustawą obowiązek dokonywania zgłoszenia przewozu towaru do
rejestru nakłada na podmioty prowadzące działalność gospodarczą dodatkowe
obowiązki. Jednakże oceniono je jako w pełni uzasadnione i proporcjonalne w
stosunku do obszarów, które będą podlegały ochronie, ponieważ przedmiotem
monitorowania przewozu towarów będą towary określane jako "wrażliwe" i należące
do grupy najwyższego ryzyka w kraju ze względu na naruszenia przepisów prawa
podatkowego oraz negatywny wpływ na konkurencję (druk nr 1244 rządowy projekt
ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów; publ. sejm gov.pl,
prace sejmu, druki sejmowe).
W realiach rozpoznawanej sprawy decyzje organów skarbowych obu instancji
zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć
istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, tj. z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1, art.
191 oraz art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej w związku z przepisami art. 22 ust. 2 i 3
ustawy o SENT oraz w związku z art. 14 ustawy zmieniającej. Uchybienia procesowe
miały przy tym związek z błędną (rozszerzającą) wykładnią przepisu prawa
materialnego, tj. art. 22 ust. 2 ustawy o SENT w zw. z art. 14 ustawy zmieniającej.
Organy skarbowe obu instancji błędnie przyjęły bowiem, że istnieją podstawy do
nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej w sytuacji, gdy wszystkie braki formalne
zostały usunięte w trakcie kontroli, a z okoliczności sprawy nie wynika, że zachodziła
obawa uszczuplenia dochodów budżetowych Skarbu Państwa.
Naczelnik Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie nie
przedstawił nadto stosownej argumentacji dotyczącej przesłanek przewidzianych w
art. 22 ust. 3 ustawy o SENT. Organ odwoławczy nie zdołał zaś konwalidować tych
uchybień, gdyż nie przedstawił właściwej argumentacji uzasadniającej odstąpienie od
zastosowania art. 22 ust. 3 ustawy o SENT.
Jak już wskazano z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przewoźnik
dokonał korekty zgłoszenia w celu kontynuowania jazdy. Po dokonaniu korekty
zgłoszenia kontrolowany pojazd został zwolniony do dalszej jazdy. Tym samym nie
sposób wykluczyć, że przewoźnik uzupełnił zgłoszenie o wszystkie dane, o których
mowa w art. 5 ust. 4 ustawy o SENT. To zaś może oznaczać, że brak było podstaw
do nałożenia na skarżącą kary pieniężnej w wysokości 5 000 zł na podstawie art. 22
ust. 2 ustawy o SENT. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że karze pieniężnej
podlega przewoźnik, który nie dopełni obowiązku uzupełnienia zgłoszenia o dane, o
których mowa w art. 5 ust. 4 i art. 6 ust. 3 ustawy o SENT.
Wykładnia językowa art. 22 ust. 2 ustawy o SENT nie uzasadnia zaś
stanowiska Dyrektora, że karze pieniężnej podlega przewoźnik, który przed
rozpoczęciem przewozu towaru nie uzupełni zgłoszenia o dane z art. 5 ust. 4 tej
ustawy. Tego rodzaju wykładnię Sąd uznał za niedopuszczalną jako rozszerzającą
możliwość nakładania przez organ kary pieniężnej. Z treści art. 22 ust. 2 ustawy o
SENT nie wynika bowiem, że uzupełnienia zgłoszenia nie można dokonać w toku
kontroli, aby uniknąć ciężaru stosownej kary pieniężnej (5 000 zł). To zaś może
oznaczać, że brak było podstaw prawnych do nałożenia na skarżącą kary pieniężnej
(5 000 zł) w związku z brakami formalnymi zgłoszenia, ujawnionymi w trakcie kontroli
i skorygowanymi w toku kontroli przez przewoźnika (w całości lub w części). Należy
bowiem przyjąć, iż racjonalny ustawodawca, zgodnie z założeniami leżącymi u
podstaw uchwalenia ustawy o SENT, zrezygnował z nakładania sankcji na
przewoźników, którzy uzupełnili braki formalne zgłoszenia, nawet jeśli owo
uzupełnienie zostało dokonane w trakcie kontroli. Z treści art. 22 ust. 2 ustawy o
SENT wynika, że nie każde naruszenie przez przewoźnika obowiązków, o których
mowa w art. 5 ust. 4, skutkuje sankcjami z art. 22 ust. 2 tej ustawy.
Zdaniem Sądu, jeżeli przewoźnik uzupełnił zgłoszenie w toku kontroli o dane
przewidziane w art. 5 ust. 4 pkt 3 i 6 ustawy o SENT, a organ podatkowy nie wykaże,
iż ujawnione uchybienie formalne mogło służyć uniknięciu odpowiedzialności
związanej z wprowadzaniem do obrotu gospodarczego nielegalnego paliwa, to brak
było podstaw prawnych do nałożenia na niego kary pieniężnej w wysokości 5 000 zł
w wyniku stosowania rozszerzającej wykładni art. 22 ust. 2 ustawy o SENT.
Rozważenia i oceny wymaga zatem okoliczność, czy istotnie wszystkie stwierdzone
w toku kontroli uchybienia formalne zgłoszenia zostały podczas tej kontroli usunięte.
W drugiej kolejności należy rozważyć, czy stwierdzone uchybienia formalne
zgłoszenia mogły skutkować niweczeniem celów ustawy o SENT.
Istotne jest także, iż z treści art. 5 ust. 4 ust. 3 ustawy o SENT wynika, iż
przewoźnik jest obowiązany przed rozpoczęciem przewozu towaru uzupełnić
zgłoszenie o dane szczegółowo wymienione w pkt 1 - 8. W tym podać numery
rejestracyjne środka transportu (pkt 3). Skoro Skarżąca zgłosiła numery rejestracyjne
środka transportu (wpisano numer ciągnika drogowego: [...]), to znaczy, że
mogła być przekonana o wypełnieniu obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 4 pkt 3
ustawy o SENT.
Przewoźnik jest bowiem obowiązany przed rozpoczęciem przewozu towaru
uzupełnić zgłoszenie o dane przewoźnika obejmujące zgodnie z art. 5 ust. 4 ust. 3
ustawy o SENT numery rejestracyjne środka transportu. Przepis ten zatem stanowi o
"środku transportu" a nie "środkach transportu".
Art. 2 pkt. 11 lit. a definiuje środek transportu jako pojazd: samochodowy lub
zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub
naczepy w rozumieniu ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Zespół pojazdów, o którym mowa powyżej nie ma jednak wspólnego numeru
rejestracyjnego i o takim wspólnym numerze dla zespołu pojazdów nie stanowi
ustawa Prawo o ruchu drogowym.
W rozpatrywanej sprawie środkiem transportu był zespół pojazdów składający
się z pojazdu samochodowego oraz naczepy. Wskazywana przez organ skarbowy
naczepa do przewozu paliw płynnych [...] jest co prawda środkiem transportu,
ale nie jest pojazdem samodzielnie poruszającym się po drogach publicznych. Bez
ciągnika drogowego transport paliwa nie mógłby się odbyć. Mogło to zadecydować,
iż Skarżąca wpisała do systemu jedynie numer rejestracyjny ciągnika drogowego,
gdyż przepis ustawy o SENT definiuje środek transportu jako pojazd, a w istocie
chodzi o zespół pojazdów.
W przedmiocie nakładania kar administracyjnych nie może mieć miejsca
jakakolwiek swoboda interpretacyjna, bowiem rodziłaby ona po stronie
przedsiębiorców trwałe zagrożenie sankcjami w postaci bardzo wysokich kar
administracyjnych. Przyjęcie wykładni prezentowanej przez organy skarbowe
przeczyłoby treści art. 20 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, gdyż prowadziłoby do
ograniczenia zasady wolności działalności gospodarczej. W postępowaniu
administracyjnym, w którym za nieprzestrzeganie obowiązków wynikających z
ustawy istnieje możliwość nałożenia sankcji karnych, należy stosować wykładnię
literalną przepisu, nie dającą organom administracyjnym możliwości rozszerzającej
interpretacji definicji ustawowych (por.: wyrok NSA w Warszawie z dna 1 lutego
2006r. sygn. akt I OSK 412/05; Lex 194026).
Orzekające w sprawie organy nie znalazły podstaw do skorzystania z art. 22
ust. 3 ustawy o SENT i odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Uznały bowiem, iż
nie wystąpiły w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanki ważnego interesu
przewoźnika lub interesu publicznego. Oceny istnienia ważnego interesu
przewoźnika dokonały przede wszystkim w oparciu o orzecznictwo sądów
administracyjnych dotyczące umarzania zobowiązań podatkowych.
Faktem jest, iż Skarżąca mimo wezwania do wskazania okoliczności
uzasadniających ważny interes przewoźnika nie przedstawiła dokumentów
potwierdzających istnienie ważnego interesu przewoźnika lub interesu publicznego,
w tym dokumentów potwierdzających kondycję finansową.
Istnienie tej przesłanki Skarżąca upatruje przede wszystkim w tym, że
nieuzupełnienie zgłoszenia SENT w zakresie numeru licencji przewoźnika wynikało z
omyłki. Spółka wniosła również o odstąpienie od wymierzenia kary.
Spółka w toku postępowania przed organami wykazywała, iż stwierdzone
uchybienie nie uzasadnia nałożenia kary na legalnie działającego przedsiębiorcę.
Narusza bowiem zasadę zaufania przedsiębiorcy do organów administracji
publicznej. Zauważyć jednocześnie należy, iż z art. 22 ust. 3 ustawy o SENT wynika,
że spełnienie jednej z przesłanek (ważnego interesu przewoźnika lub interesu
publicznego) oznacza, że wystąpiła możliwość odstąpienia od nałożenia kary
pieniężnej.
W tych też okolicznościach orzekające w sprawie organy winny w szczególny
sposób odnieść się do przesłanki ważnego interesu publicznego, z uwzględnieniem
okoliczności niniejszej sprawy. Tymczasem organy dokonały jedynie pobieżnej oceny
istnienia przesłanki ważnego interesu przewoźnika. Dyrektor Izby Administracji
Skarbowej w Warszawie odstąpił od dokonania rzetelnej oceny istnienia przesłanki
interesu publicznego.
Organ odwoławczy błędnie uznał, iż ocena sytuacji ekonomicznej Strony, jest
niezbędna dla zbadania przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na
podstawie art. 22 ust. 3 ustawy SENT.
Organy skarbowe orzekające w sprawie winny zatem w szczególny sposób
odnieść się do przesłanki ważnego interesu publicznego, z uwzględnieniem
okoliczności niniejszej sprawy. Należało zatem rozważyć, czy w interesie publicznym
leży karanie legalnie działających podmiotów (przedsiębiorców) za ich formalne
(techniczne) uchybienia. Organy skarbowe przyjęły, że w interesie publicznym leży
przestrzeganie przez podmioty wskazane w ustawie o SENT nałożonych na nie
obowiązków. Uznały, że odstąpienie od ukarania byłoby sprzeczne z interesem
publicznym.
Organ II nie wyjaśnił jednak, czy mając na uwadze cele wprowadzenia do
obrotu prawnego ustawy o SENT oraz cele nowelizacji przepisów tej ustawy, mając
przy tym na uwadze zasadę proporcjonalności, rzeczywiście istnieje interes publiczny
w tym, aby nakładać na przewoźnika działającego legalnie i posiadającego stosowne
zezwolenie na wykonywanie działalności w zakresie przewozów towarów dolegliwą
karę pieniężną tylko z tej przyczyny, że dopuścił się on pewnych uchybień
formalnych, jeżeli uchybienia te nie stanowiły realnego zagrożenia interesów Skarbu
Państwa w postaci możliwości szczuplenia dochodów budżetowych i zostały usunięte
(w całości lub w znacznej części) w toku kontroli. W realiach niniejszej sprawy
bezsporne zaś jest, że skarżąca działała legalnie oraz przewoziła towar, co do
którego organy nie zgłosiły zastrzeżeń (legalny). Nie naruszyła przepisów art. 5 ust. 4
ustawy o SENT. W toku kontroli usunęła braki zgłoszenia.
W ocenie Sądu, w omawianym zakresie decyzje organów obu instancji zostały
wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny
wpływ na wynik sprawy, to jest z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210
§ 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 22 ust. 3 ustawy o SENT.
Badanie przesłanki interesu publicznego nie powinno być ograniczane do
konfrontacji z zasadami równości i powszechności opodatkowania. Przyjęcie
poglądów organu, reprezentującego stanowisko niemal wyłącznie profiskalne,
sprawiłoby, że w zasadzie każde odstępstwo w zapłacie należności
publicznoprawnych powstałych wskutek naruszenia przepisów byłoby udzielone w
sprzeczności z powołanymi przez organ zasadami i to mimo że zostało przewidziane
przez ustawodawcę.
W sytuacji naruszenia wskazanych przepisów postępowania nie jest rolą Sądu
zastępowanie organów administracji publicznej przez uzupełnianie braków lub
dokonywanie ustaleń rzutujących na sposób załatwienia sprawy. Sąd sprawuje
bowiem kontrolę działalności administracji publicznej i stosuje wyłącznie środki
określone w ustawie (art. 3 § 1 p.p.s.a.).
W kontekście prewencji przewidzianych przez ustawodawcę kar dostrzec
także należy ich pozycję w systemie kar i kontroli nad działalnością transportową.
Porównanie bowiem wysokości kar przewidzianych ustawą z wysokością kar
nakładanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie
drogowym prowadzi do wniosku, że ustawodawca przedkładałby kwestie fiskalne i
restrykcyjne nad prewencję i bezpieczeństwo w ruchu drogowym, gdyż kary
nakładane na podstawie ustawy są wielokrotnie wyższe. Kłóciłoby się to z pojęciem
rozsądnego ustawodawcy i założeniami ustawy, której uzasadnienie jako zasadniczy
cel przewiduje walkę z podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą w
sposób nieuczciwy lub przestępczy, skutkujący uniknięciem opodatkowania.
Pozostaje także w sprzeczności z konstytucyjną zasadą proporcjonalności kar.
W sprawie nie budzi wątpliwości, że strona skarżąca okazała w toku kontroli
Wypis nr 002 z zaświadczenia nr [...] na wykonywanie krajowego transportu
drogowego.
Prezes Skarżącej na rozprawie w dniu 28 sierpnia br. wskazał, że numer
posiadanego zezwolenia nie został wpisany w formularzu z powodu jego
nieprecyzyjnej konstrukcji oraz możliwości zamknięcia formularza z informacją o
kompletności statusu zgłoszenia, mimo nie uzupełnienia obowiązkowego dla
skarżącego pola. Należy zauważyć, że obecnie formularz uległ modyfikacji poprzez
wpisanie informacji "To pole może pozostać nie wypełnione tylko w przypadku, gdy
zezwolenie, zaświadczenie lub licencja NIE jest wymagane przepisami ustawy o
transporcie drogowym", która została zamieszczona przy użyciu czerwonego tekstu i
wielkich liter, co świadczy o jej istotności. Modyfikacja ta nie wpłynęła jednak na
możliwość zamknięcia zgłoszenia w przypadku nie uzupełnienia wpisu. Praktyka taka
jest jednak powszechna np. w bankowości internetowej czy też w zakupach przez
internet, a zatem możliwa ze względów technicznych.
W tym miejscu pełni należało podzielić stanowisko wyrażone przez WSA w
Krakowie w wyroku z dnia 17 września 2018 r. (III SA/Kr 734/18), a powtórzone przez
WSA w Warszawie w wyroku z 17 stycznia 2019r. (VIII SA/Wa 750/18) dotyczące
jasnych i skutecznych rozwiązań w zakresie sposobu funkcjonowania programów
komputerowych służących realizacji zgłoszeń SENT. Warto zatem powtórzyć za WSA
w Krakowie, że gdy nowym regulacjom prawnym towarzyszy uruchomienie programu
komputerowego, np. w postaci określonego graficznego formularza elektronicznego,
to powinien on zawierać oznaczenia rubryk podlegających wypełnieniu przez
przewoźnika w taki sposób, aby nie rodziły żadnych wątpliwości, a w sytuacji, gdy
ustawa przewiduje obligatoryjne podanie określonych danych (art. 5 ust. 1 pkt 6
ustawy o SENT), to niewypełnienie określonego pola z obowiązkowymi danymi
winno skutkować brakiem możliwości zamknięcia dokumentu elektronicznego z
informacją o kompletności statusu zgłoszenia. Oceny tej nie zmienia fakt, że
dokonano zmian w formularzu zgłoszeniowym w polu przeznaczonym do wpisania
danych o zezwoleniu drogowym/zaświadczeniu/licencji dla środka transportu
uzupełniając go o informację w kolorze czerwonym, że pole może zostać nie
wypełnione tylko w przypadku, gdy zezwolenie, zaświadczenie lub licencja nie jest
wymagane przepisami ustawy o transporcie drogowym. Mimo tej informacji system
pozwalał na wygenerowanie formularza nieuzupełnionego w tym zakresie, a wada
wskazana w cytowanych powyżej orzeczeniach nadal nie została usunięta.
Powyższe kwestie były przedmiotem krytycznych rozważań sądów administracyjnych
w wielu sprawach (wyroki WSA w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt II
SA/Gl 98/19, z dnia 27 lutego 2019r. sygn. akt I SA/Gl 1265/19, z dnia 26 kwietnia
2019 r. sygn. akt II SA/Gl 84/19, WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2019 r. sygn. akt
VIII SA/Wa 92/19, z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 750/18, WSA we
Wrocławiu z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 422/18, WSA w Olsztynie z
dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 204/18, wszystkie
popwołane:orzeczeniansa.gov.pl).
W ocenie Sądu argumentacja skarżącej spółki zasługiwała na uwzględnienie
w kontekście możliwości odstąpienia od wymierzenia kary z tego tytułu. Brak
stosownego zapisu nie był spowodowany brakiem uprawnień do przewozu
określonych towarów. Jak wynika z przedstawionych przez organy ustaleń
faktycznych, Skarżąca spółka dysponowała stosownym zaświadczeniem.
Przedstawiona powyżej niedoskonałość związana z funkcjonowaniem tego
sytemu zasługiwała również na uwzględnienie w kontekście możliwości odstąpienia
od wymierzenia kary z uwagi na interes publiczny - dyrektywę postępowania
nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego
społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do
organów państwa, zasady etyki, sprawność działania aparatu państwowego (zob.
wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt II FSK
1351/11 czy z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 2474/15).
Ponadto nie jest dla Sądu jasne stanowisko, że ustalenie przez organ
skarbowy kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z
koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach, jedną płaszczyznę tworzy
zasada jaką jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości, drugą wyjątek od
tej zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej.
Po pierwsze sprawa o nałożenie kary pieniężnej w oparciu o ustawę SENT nie
jest sprawą podatkową w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, a po drugie
przed wydaniem decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej nie powstaje żadna
skonkretyzowana powinność zapłaty tej kary.
Skład orzekający w rozpatrywanej sprawie podziela pogląd Naczelnego Sądu
Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 13 marca 2019 r., sygn. akt II FSK
3478/18, że kwestia odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej powinna być
przedmiotem analizy w ramach postępowania zmierzającego do nałożenia kary –
stanowi ona drugi etap ustaleń organu, po stwierdzeniu, że do naruszenia prawa
doszło. Nie chodzi tu jednak o prowadzenie postępowania analogicznego, jak
postępowanie zmierzające do umorzenia zaległości podatkowej. Mimo zbieżności
przesłanek każde z nich ma bowiem odmienną podstawę prawną (art. 22 ust. 3
ustawy o SENT i art. 67a Ordynacji podatkowej). Nie można też tracić z pola
widzenia, że zgodnie z art. 26 ust. 5 ustawy o SENT, w zakresie nieuregulowanym w
ustawie do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej.
Oznacza to, że kara pieniężna nałożona na podstawie ustawy o SENT (od nałożenia
której nie odstąpiono) może być umorzona na podstawie art. 67a Ordynacji
podatkowej w zw. z art. 26 ust. 5 ustawy o SENT. Stąd wniosek, że w ramach
postępowania w sprawie nałożenia kary, podczas analizy kwestii dopuszczalności
odstąpienia od nałożenia kary, organ nie musi gromadzić dowodów na okoliczność
sytuacji finansowej, majątkowej, itp. ukaranego w takim zakresie, w jakim czyni to
prowadząc postępowanie na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej. Konieczne i
wystarczające będzie tu odwołanie się do okoliczności znanych organowi w dacie
orzekania (np. informacji powziętych od strony lub znanych organowi z urzędu).
Skoro ustawodawca w art. 22 ust. 3 ustawy SENT expressis verbis wskazał na
możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w przypadkach uzasadnionych
interesem publicznym, to przewidział sytuacje, w którym odstąpienie od dochodzenia
należności będzie zbieżne z tym interesem. Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd
Administracyjny w Olszynie w prawomocnym wyroku z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn.
akt I SA/Ol 204/18, badanie przesłanki interesu publicznego nie powinno być
ograniczone do konfrontacji z zasadami równości oraz powszechności
opodatkowania.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym już wyroku z dnia 13
marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3478/18 instytucja odstąpienia od nałożenia
administracyjnej kary pieniężnej, towarzysząca przepisom ustanawiającym
kompetencje organów do nakładania takich kar, jest wyrazem tendencji ustawodawcy
do łagodzenia odpowiedzialności administracyjnoprawnej.
Odpowiednikiem administracyjnoprawnego odstąpienia od nałożenia kary jest
w prawie karnym instytucja darowania kary (P. Gensikowski, Odstąpienie od
wymierzenia kary w polskim prawie karnym, Warszawa 2011, lex/el). Wymaga ono
uprzedniego ustalenia, że doszło do naruszenia prawa, a następnie - przy
niezmienionej negatywnej ocenie popełnionego czynu - stwierdzenia niecelowości
ukarania sprawcy (L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2017, s. 189). Taki sam
charakter przypisać należy odstąpieniu od wymierzenia kary pieniężnej (A. Krawczyk
w: Z. Kmieciak, W. Chróścielewski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego.
Komentarz, Warszawa 2019, s. 971). Ocena, czy ukaranie karą pieniężnej jest w
konkretnym przypadku celowe, czy też nie, jest niewątpliwie kwestią uznania
administracyjnego. O niecelowości ukarania sprawcy, a zatem - o potrzebie
odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, mogą przesądzać różne okoliczności - w
tym przyczyny, z jakich doszło do naruszenia prawa. Chodzi oczywiście o takie
przyczyny, które mieszczą się ustawowych ramach "przypadków uzasadnionych
ważnym interesem podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego albo
przewoźnika lub interesem publicznym" (art. 22 ust. 3 ustawy o SENT). Stanowisko
organu administracji ignorujące ten fragment przepisu jest pozbawione podstaw - nie
sposób zasadnie wywodzić, że tylko kryteria wskazane w art. 26 ust. 3 ustawy o
SENT mogą przesądzać o odstąpieniu od nałożenia kary. Te ostatnie mają bowiem
charakter formalny, a nie materialny, a ich stosowanie wchodzi w grę dopiero po
stwierdzeniu, że zachodzi podstawa do odstąpienia od nałożenia kary.
Zdaniem składu orzekającego w rozpatrywanej sprawie całkowicie
niezrozumiałe jest stanowisko organów, iż "Udzielanie ulg w spłacie podatków jest,
co do zasady, traktowane jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo lub
samorząd przedsiębiorcom. Pomoc taka jest dopuszczalna tylko w ściśle określonych
sytuacjach, wynikających z obowiązującego na terytorium Polski prawodawstwa
Wspólnoty Europejskiej oraz polskich unormowań".
Jak już wspomniano powyżej bezsporne w sprawie jest, iż kara pieniężna, o
której mowa w ustawie o SENT nie jest podatkiem, a skoro nie jest podatkiem nie
można traktować odstąpienia od jej wymierzenia jako ulgi w spłacie podatków.
Sąd podkreśla, iż sprawa odstąpienia od wymierzenia kary, nigdy nie będzie
mogła zostać uznana za pomoc publiczną, o której mowa w art. 107 Traktatu o
funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Należy bowiem zauważyć, że odstąpienie w
niniejszym przypadku od wymierzenia kary nie zakłóciłoby lub też groziłoby
zakłóceniem konkurencji na unijnym rynku, co najwyżej skutkowałoby tym, że
przewoźnik krajowy ukarany w sposób nieproporcjonalny, znalazłby się w gorszej
sytuacji finansowej niż jego potencjalni konkurenci z innych krajów unijnych.
Z natury rzeczy będziemy mieli w rozpatrywanej sprawie z przypadkiem
określonym w art. 26 ust. 3 pkt. 1 ustawy o SENT tj. odstąpienie od kary nie stanowi
pomocy publicznej, bowiem nie wydano ostatecznej decyzji administracyjnej w
sprawie. Co więcej, do momentu wydania takiej decyzji na stronie nie ciąży w ogóle
żaden, nawet abstrakcyjny i ogólny ustawowy obowiązek zapłaty kary - co wynika z
samej natury sankcji administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu
Administracyjnego z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt II GSK 1609/16, II GSK
1479/16 i II GSK 1482/16).
Ustawodawca w ustawie kodeksowej tj. ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. -
Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.)
przewidział w art. 189(f) odstąpienie od nałożenia kary administracyjnej. Jak
wskazuje się w komentarzu do ww. artykułu "przepis formułuje warunki
dopuszczalności odstąpienia od nałożenia pieniężnej kary administracyjnej. Organ
odstępuje od nałożenia kary i poprzestaje na pouczeniu strony w dwojakiego rodzaju
sytuacjach. Po pierwsze, organ stwierdza, że waga naruszenia prawa jest znikoma, a
strona zaprzestała naruszania prawa (art. 189f § 1 pkt 1). Organ jest wówczas
zobligowany do poprzestania na pouczeniu strony, co zgodnie z zasadą
proporcjonalności stanowi działanie adekwatne do okoliczności sprawy. Po drugie,
doszło do realizacji celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara
pieniężna. Cele te mogły zostać osiągnięte w ramach odrębnego postępowania
toczącego się przed postępowaniem w sprawie nałożenia administracyjnej kary
pieniężnej (art. 189f § 1 pkt 2). W takim przypadku organ jest zobligowany do
poprzestania na pouczeniu strony. Powyższe cele mogą być osiągnięte również w
wyniku wyznaczenia stronie przez organ terminu do usunięcia naruszenia prawa lub
powiadomienia właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa (art. 189f §
2). Wyznaczenie takiego terminu jest fakultatywne. Jeżeli jednak strona w
wyznaczonym terminie przedstawiła żądane dowody, to organ jest zobligowany do
odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestania na
pouczeniu" (Przybysz Piotr Marek, Kodeks postępowania administracyjnego.
Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2019).
W przypadku zatem odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary
pieniężnej nie może być mowy o pomocy publicznej, potwierdza to sposób
uregulowania tej instytucji w kodeksie postępowania administracyjnego.
Inaczej oczywiście przedstawia się sytuacja kiedy mamy do czynienia z
kwestią umorzenia nałożonej już kary przez organ administracji, tj. w przypadku
wydania ostatecznej decyzji administracyjnej w sprawie nałożenia kary pieniężnej na
przedsiębiorcę i braku zapłaty takiej kary przez niego. Ustawodawca w kodeksie
postępowania administracyjnego przewidział podobne regulacje jak w ustawie
ordynacja podatkowa.
Istotne jest bowiem, iż w postępowaniu w sprawie ulgi w wykonaniu
administracyjnej kary pieniężnej, którego stroną jest osoba prowadząca działalność
gospodarczą, organ jest obowiązany ustalić, czy przyznanie ulgi w wykonaniu
administracyjnej kary pieniężnej jest pomocą publiczną w rozumieniu prawa Unii
Europejskiej. Obowiązek ten wynika bezpośrednio skutecznych przepisów prawa
Unii W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości przyjmuje się bowiem, że pomoc
publiczną w rozumieniu art. 107 TFUE mogą stanowić de facto zrzeczenie się
publicznoprawnych należności, zwolnienie z obowiązku zapłaty grzywien lub innych
kar pieniężnych czy obniżona stawka podatku (in the form of a State guarantee, a de
facto waiver of public debts, exemption from the obligation to pay fines or other
pecuniary penalties, or a reduced rate of tax – wyrok TS z 17 czerwca 1999 r., C295/97, I. SpA przeciwko
I., D. GmbH and M., EU:C:1999:313). Niewątpliwie przyznanie przez organ administracji
publicznej decyzją administracyjną ulgi w wykonywaniu administracyjnej kary
pieniężnej spełnia pierwsze kryterium kwalifikowania danego środka jako pomocy
publicznej (zob. A. Wróbel, Komentarz do art.189(k) Kodeksu postępowania
administracyjnego).
Mając na uwadze ratio legis ustawy o SENT uznać należy, że nakładanie kar
pieniężnych na podmioty wymienione w tej ustawie powinno zostać każdorazowo
powiązane z koniecznością uprawdopodobnienia przez organ administracji, że
wykazane uchybienie podmiotu wysyłającego lub odbierającego bądź przewoźnika
może skutkować uszczupleniem dochodów podatkowych budżetu państwa. Inaczej
mówiąc, obowiązkiem organu podatkowego jest wykazanie, że w realiach danej
sprawy podmiot wysyłający lub odbierający bądź też przewoźnik nie może zostać
uznany za podmiot podlegający ochronie mocą przepisów ustawy o SENT, której
celem jest ochrona legalnego handlu towarami uznanymi przez krajowego
prawodawcę za "wrażliwe", ułatwienie walki z "szarą strefą" oraz ograniczenie
poziomu uszczupleń w kluczowych dla budżetu państwa podatkach (VAT i akcyza), a
także zwiększyć skuteczność kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem
naruszenia obowiązujących przepisów. Celem tym nie jest zwiększanie dochodów
budżetu państwa z tytułu kar nakładanych na podmioty działające w sposób legalny,
dopuszczających się uchybień formalnych czy tez oczywistych omyłek, związanych
między innymi z wątpliwościami dotyczącymi wykładni i stosowania przepisów
ustawy o SENT, które siłą rzeczy występują w początkowym okresie obowiązywania
szczególnych regulacji przewidzianych w tej ustawie.
Zdaniem Sądu, organy stosujące przepisy ustawy o SENT mają obowiązek
wykazania nie tylko uchybień podmiotów, do których przepisy te mają zastosowanie,
ale także wykazania z urzędu, że nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od
nałożenia kary pieniężnej. O ile zaistnienie przesłanki "ważnego interesu" podmiotu
wysyłającego, podmiotu odbierającego lub przewoźnika może zostać wykazane w
zasadzie wyłącznie we współpracy z tym podmiotem, o tyle przesłanka interesu
publicznego w tym, aby nałożyć w realiach danej sprawy karę pieniężną na ww.
podmiot, który dopuścił się podlegających karze uchybień, może i powinno być
przedmiotem rozważań organu administracji stosującego przepisy ustawy o SENT z
uwzględnieniem celów tej ustawy.
Wątpliwości dotyczące wykładni, a w konsekwencji zastosowania przepisów
ustawy o SENT regulujących nakładanie kar, należy rozstrzygać na korzyść
podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego lub przewoźnika (art. 2a Ordynacji
podatkowej w związku z art. 24 ust. 3 ustawy o SENT), uwzględniając cel
wprowadzenia tej ustawy do obrotu prawnego. W interesie publicznym nie leży
nakładanie kar pieniężnych na podmioty, które dopuściły się wyłącznie uchybień
formalnych (oczywistych omyłek) związanych z realizacją obowiązków
przewidzianych w ustawie o SENT, jeżeli uchybienia te nie stwarzają realnego
zagrożenia uszczuplenia przez dany podmiot dochodów podatkowych budżetu
państwa.
Ustalenia faktyczne dokonywane z urzędu na potrzeby oceny możliwości
odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, winny służyć w szczególności wykazaniu,
że w realiach danej sprawy określony podmiot uchybił swoim obowiązkom w taki
sposób, że z uwagi na ważkość jego uchybień w interesie publicznym nie leży
odstąpienie od nałożenia kary przewidzianej.
Zdaniem Sądu, nakładanie kar pieniężnych na podstawie przepisów ustawy o
SENT w związku z oczywistymi omyłkami lub uchybieniami formalnymi podmiotu
wysyłającego, odbierającego lub (i) przewoźnika, może naruszać zasadę
proporcjonalności, która nakazuje organom państwowym użycie jedynie takich
środków, które są niezbędne dla osiągnięcia konkretnego celu. Oznacza to, że
organy państwowe mają osiągać cel, który służy społeczeństwu, jak najmniejszym
jego i poszczególnych jednostek kosztem. Surowość kary wymierzonej przez organ
administracyjny nie może być nieproporcjonalna do przewinienia, którego kara
dotyczy. Konieczność stosowania zasady proporcjonalności wywodzonej z art. 31
ust. 3 Konstytucji RP powinno być traktowane jako kolejny argument przemawiający
za tym, aby nakładać kary pieniężne na podstawie przepisów ustawy o SENT tylko
wówczas, gdy naruszenie przez określony podmiot obowiązków nałożonych przez
racjonalnego ustawodawcę ma charakter na tyle istotny, że może skutkować
uszczupleniem dochodów podatkowych budżetu państwa.
Na konieczność stosowania zasady proporcjonalności konsekwentnie
wskazuje Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. przykładowo pkt 20
wyroku TSUE z 2 czerwca 2016 r., sygn. C – 418/14; Lex nr 2051260), a także
Trybunał Konstytucyjny (zob. wyrok z dnia 12 stycznia 1999 r., sygn. akt P 2/98, OTK
ZU nr 1/1999, poz. 2 i powołane tam orzecznictwo; wyrok z 30 listopada 2004 r.,
sygn. SK 31/04, OTK ZU nr 10/2004, poz. 110).
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd na
podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach
postępowania rozstrzygnięto na wniosek skarżącej po myśli art. 200 p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie, organy uwzględnią przedstawioną przez Sąd
ocenę prawną zagadnienia i wnikliwie rozważą podane przez skarżącą okoliczności
niedochowania obowiązku uzupełnienia zgłoszenia o numer licencji przed
rozpoczęciem przewozu, w kontekście możliwości odstąpienia od nałożenia kary
przez wzgląd na interes publiczny. W interesie publicznym jest budowanie u
obywateli, podmiotów gospodarczych (tu Skarżącej) zaufania do organów państwa, a
ewentualne błędy w funkcjonowaniu programu komputerowego do obsługi systemu
SENT nie powinny powodować u Skarżącej - zobowiązanej do korzystania z takiego
programu - negatywnych konsekwencji prawnych i finansowych. Organy zważą, czy
aby w interesie publicznym jest nakładanie na Skarżącą kary pieniężnej tylko z tej
przyczyny, że dopuściła się, z przyczyn, jak wskazała od niej niezależnych,
uchybienia formalnego, które usunęła już w trakcie kontroli drogowej. Poza sporem
bowiem jest, że Skarżąca posiadała ważną licencję na wykonywanie krajowego
transportu drogowego rzeczy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło