V SA/Wa 3429/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. G. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych RPR G. Sp. z o.o. w W., dalej: "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 25.000 zł, Spółka nie posiada środków trwałych i środków pieniężnych na rachunku bankowym. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Skarżąca nie posiada oszczędności ani majątku, który mógłby zostać spieniężony w celu uzyskania środków finansowych na zapłatę wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Wskazano, że kwota wpisu nie tylko przekracza możliwości finansowe Spółki, ale stanowi dla niej "kwotę wręcz nieosiągalną". Spółka nie zatrudnia pracowników. W wyniku wpisu na listę dłużników nie może brać udziału w przetargach i nie posiada zdolności do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wskazała, że w roku 2015 nie wygenerowała dochodu. Skarżąca przedstawiła bilanse i rachunki zysków i strat za lata 2012 – 2013, informację dodatkową za 2012 r., zestawienie przychodów i kosztów w roku bilansowym 2013, zeznania podatkowe za lata 2013 – 2014 oraz oświadczenie Prezesa Zarządu Spółki dotyczące jej sytuacji finansowej. Dodatkowo przedstawiono deklaracje VAT-7 złożone w latach 2015-2016, zeznanie podatkowe za rok 2015, zaświadczenie bankowe stwierdzające brak środków finansowych na rachunku bieżącym Spółki, zestawienie przychodów i kosztów w roku bilansowym 2015 oraz 2016, wykaz środków trwałych – stan luty 2016 oraz zestawienie obrotów i sald za styczeń i luty 2016 r. Wyjaśniono również, że przeciwko Spółce jest prowadzone postępowanie egzekucyjne (kwota zadłużenia – 30.000 zł), Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada należności wobec osób trzecich, nie posiada żadnych zasobów finansowych i nie zostały podjęte uchwały zobowiązujące wspólników do dopłat. Wobec Spółki nie wszczęto postepowania upadłościowego, likwidacyjnego, restrukturyzacyjnego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Następnie podnieść należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie na danym etapie postępowania na Spółce ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 200 zł i nie ciąży na niej obowiązek uiszczenia innych kosztów sądowych. Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Należy przede wszystkim pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Podkreślić należy, że niniejsze postępowanie sądowe zostało wszczęte przez Spółkę w kwietniu 2013 r., przyjąć więc należy, że od tego czasu Spółka była świadoma konieczności ponoszenia kosztów sądowych – co też czyniła, ponieważ uiściła zarówno wpis od skargi (400 zł), opłaty kancelaryjne (łącznie 200 zł) oraz wpis od pierwszej – uznanej za zasadną przez Naczelny Sąd Administracyjny - skargi kasacyjnej (200 zł). Obecnie ciąży na niej jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 200 zł. Ponadto podkreślić należy, że w wyroku z 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 738/14 Naczelny Sąd Administracyjny zasądził na rzecz Skarżącej koszty postępowania kasacyjnego w wysokości 2000 zł, a więc w wysokości dziesięciokrotnej wyższej od należnego wpisu od skargi kasacyjnej. Analizując sytuację majątkową Spółki wskazać natomiast należy, iż Skarżąca nie znajduje się w stanie likwidacji i nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. W ocenie referendarza sądowego nie można tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Według złożonego oświadczenia Spółka nie prowadzi aktualnie działalności. Stwierdzić należy, że w zeznaniu VAT-7 za styczeń 2016 r. nie zostały zaewidencjonowane jakiekolwiek transakcje handlowe, ale w zeznaniach podatkowych za poprzednie lata Spółka wykazywała zarówno sprzedaż towarów i usług jak również ewidencjonowała zakupy. Odnosząc się do argumentu, iż Spółka nie wykazuje dochodu z działalności gospodarczej, wskazać należy, że podniesiona okoliczność nie wynika z przedstawionych zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2013 – 2015. Analiza dokumentów podatkowych wskazuje, że Skarżąca w 2013 r. uzyskała przychód w kwocie 196.037,74 zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości 170.818,83 zł. W roku 2014 przychody wyniosły 40.699,26 zł, a koszty podatkowe 32.869,37 zł, natomiast w 2015 r. Spółka uzyskała przychody w kwocie 13.002,04 zł oraz koszty podatkowe w wysokości 2.979,13 zł. Przedstawione dane wskazują, że przez trzy kolejne lata (2013 – 2015) uzyskiwane przychody były wyższe od ponoszonych kosztów podatkowych i Spółka wykazywała w zeznaniach podatkowych dochód. Okoliczność, że nie wykazywała dochodu do opodatkowania wynikała z faktu, że Skarżąca odliczała od dochodu wykazywanego w zeznaniu podatkowym CIT-8 stratę podatkową poniesioną w poprzednich latach podatkowych. Okoliczność ta jednak nie ma znaczenia przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą uzyskiwała przychody oraz dochody. Na marginesie wskazać należy, że ujemny wynik finansowy (strata w działalności gospodarczej) pozostaje bez znaczenia dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004r., sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że Spółka nie przedstawiła wyciągów z rachunku bankowego za okres wskazany w wezwaniu z 4 marca 2016 r., tj. od 1 listopada 2015 r. Przedstawiła jedynie zaświadczenie Banku PEKAO S.A. Oddział w W. stwierdzające, że na dzień 16 marca 2016 r. na rachunku bieżącym Spółki wystąpiły jedynie przeterminowane zobowiązania wobec Banku w kwocie 438,70 zł. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem Skarżącej było wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Fakt, że Skarżąca nie przedstawiła wyciągu z rachunku bankowego za cały okres wskazany w wezwaniu miał istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami, a więc, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Niezależnie od podniesionych wyżej powodów odmowy udzielenia Spółce prawa pomocy, przypomnieć również należy znany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r., sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14). W rozpoznawanej sprawie Spółka została wezwana do nadesłania uchwał zobowiązujących wspólników Spółki do dopłat, a jeśli nie został y podjęte – o wskazanie przyczyn niepodjęcia stosownych uchwał. W odpowiedzi Spółka oświadczyła jedynie, że uchwały nie zostały podjęte, nie wyjaśniła jednak, dlaczego nie zostały podjęte dopuszczalne działania w celu dokapitalizowania Spółki. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności uznać należy, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.