V SA/Wa 344/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia NSA Ewa Wrzesińska – Jóźków po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. L. na postanowienie Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia wsparcia w sektorze owoców i warzyw postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. D. L. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z ciotką, posiada dom o pow. 40 m2 wraz z garażem oraz nieruchomość rolną o pow. 7,51 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce numer 10 wniosku oświadczyła, iż uzyskuje miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1.981 zł brutto, zaś jej ciotka z tytułu emerytury w wysokości 833 zł. W uzasadnieniu podniosła, iż powodem wystąpienia z wnioskiem jest duża odległość od siedziby Sądu, zły stan zdrowia oraz konieczność opieki nad ciotką. W dodatkowym oświadczeniu z 4 maja 2012 r. wskazała, iż ponosi wydatki na: podatek od nieruchomości – 150 zł; opłaty za mieszkanie (opał -125 zł, energia elektryczna – 200 zł, gaz – 60 zł); wyżywienie – 600 zł; ubranie – 150 zł; leczenie – 300 zł. Dodatkowo poinformowała, że w ostatnim czasie zamieszkała z nimi schorowana matka i w związku z tym wyszczególnione wyżej wydatki odnoszą się do wszystkich osób. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada rachunków bankowych, lokat ani oszczędności pieniężnych. Do pisma załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ciotki, odcinki świadczeń emerytalnych matki 1006,86 złotych oraz ciotki – 986,64 złotych oraz zaświadczenie o wysokości dochodu z gospodarstwa rolnego. Postanowieniem z 21 maja 2012r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., iż nie sposób uznać by wnioskodawczyni nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Przede wszystkim nie można przyjąć, by jej rodzina znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro zarówno ona, jak również prowadząca z nią gospodarstwo domowe ciotka posiadają stałe dochody w łącznej wysokości 2.814 zł i po uwzględnieniu kosztów koniecznego utrzymania pozostaje kwota do dyspozycji w wysokości ok. 1220 złotych. Ponadto zauważono, że skarżąca w dodatkowym oświadczeniu poinformowała, że nie posiada rachunków bankowych, gdy tymczasem w aktach administracyjnych znajduje się Powiadomienie o zielonych zbiorach [...] z dnia [...].06.2011 r., w którym skarżąca oświadczyła, iż posiada rachunek bankowy oraz wskazała jego numer. Pismem z 4 czerwca 2012r. skarżąca złożyła wyjaśnienia i wskazała, że dochody ciotki nie pokrywają wydatków związanych z jej utrzymaniem, a w szczególności leczenia. W zakresie rachunku bankowego potwierdziła, że go posiada jednakże służy on jej rozliczeń w sprawach dotyczących gospodarstwa rolnego. Wskazała, że obecny stan konta wynosi 60 złotych. Zarządzeniem z 6 czerwca 2012r. zwrócono się do skarżącej o wskazanie w terminie 7 dni pod rygorem uznania pisma z 4 czerwca 2012r. za sprzeciw, czy jej pismo należy traktować jako sprzeciw od postanowienia z 21 maja 2012r., czy też pismo procesowe. Wezwanie Sądu zostało doręczone 20 czerwca 2012 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – karta 81 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie nie złożyła ona wyjaśnień w przedmiocie kwalifikacji pisma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd potraktował pismo skarżącej z 4 czerwca 2012r. jako sprzeciw, gdyż pod takim rygorem zwrócił się do skarżącej o sprecyzowanie pisma, a skarżąca nie dokonała na nie odpowiedzi. Ponadto pismo to zostało złożone w terminie do wniesienia sprzeciwu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dodatkowym oświadczeniu i sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 21 maja 2012 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Podkreślić na wstępie należy, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Wskazać w tym miejscu należy, iż wnioskodawczyni opłaciła skargę wpisem sądowym w wysokości 100 zł, wobec czego nie ciążą na niej w tym momencie inne koszty sądowe. Należało mieć natomiast na uwadze ewentualne koszty zastępstwa procesowego z wyboru. Analizując złożone oświadczenia Sąd doszedł do przekonania, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż aktualne są rozważania referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z 21 maja 2010r. dotyczące braku złożenia wyciągu z rachunku bankowego. Skarżąca składając sprzeciw od postanowienia ponownie nie złożyła wymaganych wyciągów z rachunku mimo, że brak złożenia tych dokumentów był jedną z przyczyn odmowy przyznania prawa pomocy. Stwierdzić zatem należy, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym. Skarżąca została wezwana do nadesłania dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością czasową i finansową. Zasadą bowiem jest, że każdy posiadacz rachunku uzyskuje co najmniej raz w miesiącu wyciąg z tego rachunku. Skarżąca mimo wezwania nie załączyła dokumentu potwierdzającego jej twierdzenia, że na posiadanym rachunku jest kwota 60 złotych. Do jej obowiązku należało załączenie dokumentu, a nie złożenie kolejnego oświadczenia. Należy podkreślić, że dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując analizy złożonych oświadczeń, mimo braku nadesłania wyciągów, należy także zauważyć, że skarżąca prowadzi obecnie gospodarstwo domowe wraz z matką i ciotką. Wezwana przez referendarza sądowego do nadesłania oświadczeń w przedmiocie ponoszonych wydatków wskazała, że cała trzy osobowa rodzina ponosi miesięcznie koszty w łącznej wysokości 1.585 złotych. Natomiast z nadesłanych oświadczeń i dokumentów wynika, że stałe miesięczne dochody rodzin wynoszą ok. 3620 złotych netto (dochody skarżącej z gospodarstwa (bez dopłat) w wysokości 1957 złotych – karta 67 akt sądowych, emerytura ciotki 922,97 złotych – karta 65 akt sądowych, emerytura matki 742,74 złotych – karta 64 akt sądowych). Porównując wskazane kwoty, skarżącej pozostaje kwota ok. 2000 złotych, którą może przeznaczyć na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Mając zatem na uwadze, iż na obecnym etapie nie ciążą na skarżącej żadne opłaty sądowe, przyjąć należało, iż wnioskodawczyni posiada wystarczające środki finansowe na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim nie można przyjąć, by jej rodzina znajdowała się w stanie ubóstwa, co powoduje, iż nie można zaliczyć rodziny skarżącej do kategorii osób które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, dotyczącej ponoszenia znacznych kosztów na leczenie ciotki (leki, dojazdy do lekarza), należy podkreślić, że Sąd koszty te przyjął z oświadczenia skarżącej z 7 maja 2012r. (karta 63 akt sądowych) i uwzględni w całości w miesięcznych wydatkach gospodarstwa domowego skarżącej. W związku z powyższym za bezzasadne należy uznać twierdzenia wskazujące, że koszty leczenia ciotki przekraczają jej dochody. Reasumując uzyskiwane stałe dochody oraz nierzetelne wykonanie zarządzenia z 20 kwietnia 2012r., w żaden sposób nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 254, art. 260 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.