V SA/Wa 355/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 maja 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. L. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów (obecnie Minister Inwestycji i Rozwoju) z dnia ... grudnia 2017 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania postanawia: - zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 355/18 i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Syndyk masy upadłości L. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej (dalej jako: "Syndyk") złożył sporządzony na urzędowym formularzu (PPPr) wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Syndyk wskazał, że środki znajdujące się aktualnie w masie upadłości pozwalają jedynie na częściowe regulowanie bieżących kosztów, niezbędnych do zapewnienia prawidłowości i ciągłości postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłego. W ostatnim okresie sprawozdawczym wszystkie, bieżące wydatki masy upadłości wyniosły 73,10 zł, natomiast środki, które wpłynęły w tym okresie do masy wyniosły 1.374,79 zł. Na koniec okresu sprawozdawczego posiadane przez masę upadłości środki finansowe wynosiły 10.831,49 zł. Stan środków w kasie na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosił 1.748,32 zł, a na rachunku bankowym 9.083,17 zł. Syndyk podkreślił, iż kwota posiadanych przez masę środków zmniejsza się w każdym kolejnym okresie sprawozdawczym z uwagi na ponoszone koszty postępowania upadłościowego, podczas gdy wpływy są symboliczne lub w ogóle nie występują. Następnie wskazał, że w postępowaniu upadłościowym dokonano 20 zgłoszeń wierzytelności. Na listach wierzytelności łącznie zostały uznane roszczenia w kwocie 8.839.501,26 zł. Reprezentanci upadłej spółki nie wykonali ciążącego na nich obowiązku przekazania dokumentacji spółki (w tym dokumentacji pracowniczej). Istnieje więc wysokie ryzyko, iż w przypadku nie rozwiązania stosunków pracy ze wszystkimi pracownikami przed dniem ogłoszeniem upadłości spółki lub ewentualnie wadliwym ich rozwiązaniem, Syndyk zobowiązany będzie do zapłaty zaległych wynagrodzeń, składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz zaliczek na podatek dochodowy. Syndyk stwierdził, że na obecnym etapie postępowania upadłościowego można jednoznacznie stwierdzić, iż nie będzie możliwe uzyskanie środków pieniężnych wystarczających na pełne zaspokojenie długów masy, a także wierzytelności zgłaszanych na listę, nawet tych zaliczanych do kategorii pierwszej. Stan masy upadłości pozostaje w oczywistej dysproporcji do posiadanych środków. Syndyk podkreślił, iż masa upadłości nie ma możliwości uzyskania kredytu bankowego na pokrycie wpisu od skargi. Co istotne, nawet okoliczność posiadania aktywów nie może być traktowana jako dowód posiadania dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Zgodnie z orzecznictwem nie można powoływać się na aktywa firmy odmawiając jej zwolnienia od kosztów sądowych, jeśli aktywa te nie są w jej posiadaniu lub firma nie może nimi swobodnie dysponować, co zachodzi w aktualnym stanie faktycznym (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1935 r., sygn. III C 25/35). Co istotne, wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie wynosi ponad 1/5 wszystkich posiadanych przez masę upadłości środków, a jego zapłata wiązałaby się z pozbawieniem funduszy niezbędnych do dalszego prowadzenia postępowania upadłościowego, a w konsekwencji prowadziłaby do jego przedwczesnego umorzenia. Postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy. W orzecznictwie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473). Tak więc sam fakt ogłoszenia upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się powszechnie, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej (postanowienia NSA z dnia 2 września 2010 r., I GZ 295/10, LEX nr 741280 i z dnia 9 grudnia 2010 r., I GZ 395/10, LEX nr 741387). Powołując się na orzecznictwo referendarz wskazał również, że koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.). Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 oraz 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12). Stan niewypłacalności dłużnika nie oznacza braku jakichkolwiek środków albo majątku, a ogłoszenie upadłości – w świetle art. 13 ust. 1 i art. 361 ust. 1 Prawa upadłościowego oznacza wręcz, że majątek niewypłacalnego dłużnika wystarczy na więcej aniżeli tylko zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Stąd nie korzysta on z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie postępowanie jest nadal prowadzone, a więc nie zachodzi negatywna przesłanka ekonomiczna wyłączająca jego dopuszczalność. Inicjując zaś inne postępowanie, które ma zmierzać do ochrony aktywów masy upadłości Syndyk powinien podjąć wszelkie możliwe działania, aby zabezpieczyć na ten cel stosowne środki. Dalej referendarz stwierdził, że Syndyk nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego, w tym - na obecnym etapie postępowania - tytułem wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł. Na podjęte rozstrzygnięcie nie może przy tym wpłynąć fakt, że przed tut. Sądem toczy się inne postępowanie wszczęte przez Syndyka (sprawa o sygn. akt V SA/Wa 312/18 w której wpis od skargi wynosi 3.584 zł). Zauważyć bowiem należy, że w dniu 31 grudnia 2017 r. posiadane przez masę upadłości środki finansowe wyniosły 10.831,49 zł. Stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 9.083,17 zł. Zadeklarowane środki na rachunku bankowym w dniu złożenia skargi pozwalały na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie (2.000 zł), także jeżeli uwzględnić inną sprawę z udziałem Syndyka przed tut. Sądem (3.584 zł). W sprzeciwie na powyższe postanowienie Syndyk wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369) – dalej jako: "p.p.s.a." poprzez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący nie wykazał, iż zachodzi przesłanka braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów postępowania, i polegające na braku rozważenia wpływu faktu pozostawania spółki w upadłości na sytuację finansową upadłego, błędne uznanie, że syndyk powinien zabezpieczyć środki na prowadzenie postępowań sądowych, niewzięcie pod uwagę okoliczności, że upadły ani syndyk nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje regularnych dochodów, co doprowadziło do błędnego wniosku, że spółka posiada dostateczne środki na pokrycie wpisu sądowego, i w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, - art. 106 § 5 p.p.s.a, w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw., z art, 342 ust, 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.) – dalej jako: "p.u." w zw., z art, 13 ust. 1 p.u. i art. 361 ust. 1 p.u. poprzez dowolne uznanie, że skoro wniosek o ogłoszenie upadłości nie został oddalony, ani postępowanie upadłościowe nie zostało umorzone, to oznacza to, że majątek upadłej spółki wystarczy na pokrycie zarówno kosztów postępowania upadłościowego, jak i na uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, dlatego powinnością wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą, przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Dokonując w tym zakresie oceny możliwości płatniczych strony skarżącej w oparciu o obowiązujące przepisy i podniesione w sprawie okoliczności, Sąd dokonał odmiennej od referendarza oceny, uznając wniosek Syndyka za uzasadniony. Podstawą takiej oceny w pierwszej kolejności jest bezsporna okoliczność, że strona skarżąca znajduje się w upadłości likwidacyjnej, a Syndyk działa w reżimie określonym przepisami ustawy Prawo upadłościowe, realizując postanowienia sądu upadłościowego. Trudno w tej sytuacji negować prezentowane w sprzeciwie stwierdzenie o braku wystarczających środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wobec niepokrycia jeszcze w całości obligatoryjnych kosztów postępowania upadłościowego. W ocenie Sądu, sytuacja finansowa skarżącego, w odniesieniu do wysokości obciążeń z tytułu kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz przewidywanych kosztów sądowych sprawie o sygn. akt V SA/Wa 312/18 (wartość wpisów od skarg wyniesie łącznie 5.584 zł), uzasadniała zwolnienie go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżący w sposób wystarczający wykazał bowiem, iż nie posiada obecnie dostatecznych środków pieniężnych, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie pełnych kosztów sądowych. Konstatacja taka uwzględnia argumentację syndyka, który zasadnie wskazuje, iż referendarz sądowy nie rozważył dostatecznie wpływu stanu upadłości na sytuację finansową spółki w tym w szczególności zaprzestania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie spółka nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje bieżących dochodów. Okoliczność ta musiała być wzięta pod uwagę przy wydaniu postanowienia w sprawie przyznania prawa pomocy. Samo powołanie się na aktualny stan środków na rachunku bankowym było w tym zakresie niewystarczające. Odnosząc powyższe rozważania do ustalonej sytuacji finansowej strony skarżącej stwierdzić należy, że ze sprzeciwu wynika, że nie zostały jeszcze w całości zaspokojone koszty postępowania upadłościowego w rozumieniu art. 230 p.u., które wyprzedzają wszystkie inne podlegające zaspokojeniu należności w tym koszty wynikające z postępowania sądowoadministracyjnego. Tymczasem stan środków pieniężnych zgromadzonych przez spółkę na koncie bankowym i w kasie wynosił na dzień 31 grudnia 2017 r. 10.831,49 zł. Wartość wpisów od skargi w niniejszej sprawie oraz w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 312/18 wynosi natomiast ponad połowę tej kwoty, tj. 5.584 zł. W tym kontekście należy również mieć na względzie charakter opłat sądowych, a mianowicie ich określoną przepisami prawa wysokość oraz terminowy charakter wpłat co oznacza, że brak w terminie zakreślonym do ich uiszczenia odpowiednich środków skutkuje brakiem możliwości skutecznego zainicjowania i prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego zmierzającego do przeprowadzenia kontroli legalności decyzji nakładającej na stronę zobowiązanie podatkowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.