V SA/Wa 3694/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. P. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą S. A. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) lipca 2015 r. nr (...) w przedmiocie wymierzenie kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata A. P., dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący" wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wnioskodawca wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i trojgiem dzieci, nie posiada własnej nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż na miesięczny dochód rodziny w wysokości 2.960 zł składa się dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.500 zł netto oraz z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 460 zł. Skarżący wyjaśnił, że mieszka z rodziną w domu należącym do jego rodziców, do stałych kosztów utrzymania rodziny zaliczył koszty utrzymania domu wraz z ogrzewaniem w wysokości 1.000 zł, wydatki zdrowotne – 200 zł, koszty wyżywienia rodziny 1.000 zł, wydatki na zużycie energii elektrycznej, telefonu, internetu, wywóz nieczystości – 350 zł oraz inne wydatki tj. odzież obuwie – około 450 zł. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów Skarżący złożył oświadczenie, że z powodu braku jakichkolwiek dochodów nie złożył zeznania podatkowego za 2013 r. oraz oświadczenie, że jego rachunek bankowy został objęty zajęciem komorniczym i Skarżący nie realizuje na tym koncie żadnych wypłat. Ponadto przedstawił zaświadczenie o dochodach z działalności gospodarczej w okresie od sierpnia 2015 r. do października 2015 r., zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, informację o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej wezwanie do zapłaty należności oraz deklaracje VAT-7 złożone w 2015 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wyciągu z posiadanego rachunku bankowego. Za wykonanie wezwania we wskazanym zakresie nie można bowiem uznać złożonego oświadczenia Skarżącego, że w związku z zajęciem komorniczym na jego koncie bankowym "nie ma wpływów i wypływów". Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem Skarżącego było wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Zasadny jest również wniosek, że Skarżący nie udokumentował ponoszonych kosztów utrzymania. Do miesięcznych kosztów utrzymania Skarżący zaliczył koszty utrzymania domu rodziców wraz z ogrzewaniem w wysokości 1.000 zł, wydatki zdrowotne – 200 zł, koszty wyżywienia rodziny 1.000 zł, wydatki na zużycie energii elektrycznej, telefonu, internetu, wywóz nieczystości – 350 zł oraz inne wydatki tj. odzież obuwie – około 450 zł. Wydatki te nie zostały w jakikolwiek sposób udokumentowane (pomimo wezwania do ich udokumentowania). W szczególności wątpliwości wywołują oświadczone wydatki na utrzymanie domu rodziców w kwocie 1.000 zł. Skarżący nie określił dokładnie jakie koszty składają się na wskazaną kwotę (oprócz ogrzewania). Zaznaczyć należy, że oddzielnie wymienił koszty stałe, np. koszt zużycia energii elektrycznej, wywóz nieczystości. Powtórzyć należy, że koszty bieżącego utrzymania nie zostały w jakikolwiek sposób udokumentowane (np. poprzez przedstawienie faktur lub rachunków). W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy, w tym uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1440 zł, od uiszczenia którego zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd. Skarżący oświadczył, że podstawą miesięcznego utrzymania pięcioosobowej rodziny jest dochód z działalności gospodarczej w wysokości około 2.500 zł oraz wypłacane żonie Skarżącego świadczenie dla osób bezrobotnych. Z przedstawionego zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z 14 lipca 2015 r. wynika, że przeciwko Skarżącemu jest prowadzona - z wniosku jego żony - egzekucja w celu zaspokojenia należności z tytułu alimentów (bieżących i zaległych). Od sierpnia 2015 r. alimenty wynoszą 1.500 zł. Opisując strukturę wydatków miesięcznych na formularzu PPF Skarżący nie uwzględnił świadczeń alimentacyjnych. Z drugiej strony przyjmując za wiarygodne oświadczenie, co do wysokości miesięcznych dochodów wskazać należy, że uzyskiwane dochody (2.500 zł) nie są wystarczające do pokrycia oświadczonych przez Skarżącego wydatków na utrzymanie domu, media, wyżywienie, ubranie jak również alimentów. W konsekwencji złożone przez Stronę oświadczenia nie można uznać za wiarygodne i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawcy. Oceniając prawidłowość wykonania przez Skarżącego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie przedstawienia zaświadczenia o wysokości dochodów lub innej informacji o dochodach uzyskiwanych w 2015 roku albo innych dokumentów wskazujących na wysokość uzyskiwanych dochodów wskazać należy, że Skarżący przedłożył zaświadczenie o dochodach jedynie za trzy miesiące 2015 r. (sierpień, wrzesień, październik). Dodatkowo zauważyć należy, że Skarżący wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą, która polega na: "wykonywanie konstrukcji i pokryć dachowych". Nie udzielił jakichkolwiek informacji, czy w związku z prowadzaną działalnością posiada środki trwałe (maszyny, urządzenia, pojazdy, sprzęt). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że to na stronie spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Referendarz sądowy natomiast ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez Skarżącego kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy Skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawczynię, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. W związku z powyższym postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.