V SA/Wa 387/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2010 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisów lub kopii z akt sprawy. 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). W dniu [...] kwietnia 2009 r. R. P. złożył w siedzibie [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. wniosek "o wydanie kserokopii całości akt sprawy nie tylko za 2004 r., za 2005 r., ale i za 2006 r., 2007 r. i 2008 r. " uzasadniając to złym stanem zdrowia uniemożliwiającym przeglądanie akt sprawy w siedzibie Agencji. W dniu [...] października 2009 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. wydał postanowienie Nr [...] o odmowie wydania odpisów lub kopii. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu [...] października 2009 r. Na powyższe postanowienie R. P. złożył w dniu [...] listopada 2009 r. zażalenie do Prezesa ARiMR. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z dnia [...] października 2009 r. W uzasadnieniu na wstępie organ podkreślił, że zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzenie z nich notatek i odpisów. Zgodnie natomiast z § 2 ww. artykułu, strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Organ podkreślił, że przepis art. 73 k.p.a. rozróżnia dwa przypadki. W pierwszym przypadku (art. 73 § 1 k.p.a.) udostępnianie akt sprawy staje się środkiem zapoznania się przez stronę z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w tym zakresie art. 73 § 1 k.p.a. nie stawia żadnych ograniczeń. W drugim przypadku, zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a., uwierzytelnienie nie służy do poznawania akt, lecz do utrwalenia - w formie dokumentu - informacji wynikających z akt sprawy. Dalej Prezes ARiMR wyjaśnił, że stanowione w powołanym przepisie prawo wglądu strony do akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów statuuje zasadę względnej jawności postępowania, gdyż przysługuje ono stronie. Powyższe stanowi także jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Strona może realizować to prawo w każdym stadium postępowania, zarówno zwykłego (postępowanie przed organem I instancji oraz postępowanie odwoławcze) oraz w trybach nadzwyczajnych. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie R. P. w złożonym w dniu [...] kwietnia 2009 r. wniosku wniósł o wydanie kserokopii całości akt sprawy za lata 2004-2008. Organ stwierdził, że rozpatrzenie przedmiotowej sprawy zależy od rozstrzygnięcia, czy obowiązujące przepisy zobowiązują organ do sporządzenia i wydania stronie nieuwierzytelnionych odpisów, za jakie należy uznać kserokopie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W dalszej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że przepis art. 73 § 1 k.p.a. stanowi, iż w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Przepis ten przyznający stronom, obok możliwości przeglądania akt, także prawo sporządzania z nich notatek i odpisów, pozostawia im te uprawnienia do własnej realizacji. Sprawą otwartą natomiast jest kwestia stosowanej techniki w tym względzie. W ocenie organu odwoławczego, skoro strona ma prawo sporządzać notatki lub odpisy z wszelkich pism znajdujących się w aktach sprawy, to tym samym powinna mieć możliwość sporządzenia tychże odpisów za pomocą kserokopiarki, jak i innych nowoczesnych urządzeń służących do powielania i gromadzenia materiałów i informacji. Zdaniem organu strona postępowania nie może żądać, aby takie kserokopie wykonywał i dostarczał jej organ administracji. Innymi słowy, organ nie ma takiego obowiązku, gdyż sporządzenie notatek czy odpisów z akt postępowania przepis pozostawił stronie, niezależnie od rodzaju użytych do tego środków technicznych. Tym samym w przepisie art. 73 § 1 k.p.a. wyraźnie zostały rozgraniczone obowiązki organu administracji (umożliwienie przeglądania akt i sporządzania z nich notatek i odpisów) i uprawnienia strony (do przeglądania akt oraz sporządzania notatek i odpisów). W ocenie Prezesa ARiMR nie ma przeszkód w świetle art. 73 § 1 k.p.a. do wykonania kserokopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, ale może to nastąpić wyłącznie w ramach realizacji przez stronę przysługującego jej prawa przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów. Rola organu administracji kończy się tu na zapewnieniu stronom możliwości skorzystania z tych uprawnień, w tym utrwalenia na własny użytek wiadomości (materiałów) zawartych w aktach przez ich notowanie, wykonywanie odpisów. W tym zakresie nie ma żadnych ograniczeń. Na gruncie natomiast art. 73 § 2 k.p.a., strona postępowania może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. W tym przypadku, strona postępowania może domagać się jedynie uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie (w różny sposób, nie wyłączając nowoczesnych środków techniki) odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, ale tylko wtedy, gdy uzasadni to swoim ważnym interesem. Zdaniem Prezesa ARiMR w niniejszej sprawie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. nieprawidłowo zakwalifikował wniosek R. P. z dnia [...] kwietnia 2009 r. " o wydanie kserokopii całości akt sprawy nie tylko za 2004 ., za 2005 r., ale i za 2006 r., 2007 r. i 2008 r." jako żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów, a w konsekwencji niezasadnie badał wystąpienie ważnego interesu strony, który uzasadniałby wydanie uwierzytelnionych odpisów. Organ odwoławczy stwierdził, że nawet jednak, gdyby organ administracji prawidłowo uznał, że żądanie R. P. nie dotyczy sporządzenia i wydania uwierzytelnionych odpisów, a jedynie wykonania i wydania przez organ odpisów "nieuwierzytelnionych", za jakie należy uznać kserokopie dokumentów z akt sprawy, to stwierdzić należy, że na gruncie obowiązujących przepisów prawa organ administracji takiego obowiązku nie ma. Wykonanie kserokopii dokumentów z akt sprawy może mieć natomiast miejsce w ramach skorzystania przez stronę z przysługującego jej na mocy art. 73 § 1 k.p.a. prawa do skorzystania z przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że nieuzasadniony pozostaje zarzut R. P. zawarty w zażaleniu z dnia [...] listopada 2009 r., iż postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. jest niezgodne z prawem. Zdaniem Prezesa ARiMR postanowienie Nr [...] z dnia [...] października 2009 r. o odmowie wydania odpisów lub kopii należy uznać za prawidłowe, gdyż obowiązujące przepisy nie nakładają na organ obowiązku sporządzania i wydawania stronie całości kserokopii akt sprawy. Nie znajduje uzasadnienia przychylanie się do takiego żądania zmierzającego do umożliwienia stronie zaznajomienia się w jej miejscu zamieszkania z całością tych akt poprzez przeglądanie ich kserokopii. Na powyższe postanowienie pismem z dnia 15 stycznia 2010 r. (data nadania pocztowego) R. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając w tym kontekście argumenty przedstawione w skardze, stwierdzić należy, że są one bezzasadne. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] października 2009 r. Rozpoznawana sprawa i skarga dotyczą kwestii odmowy wydania kserokopii z całości akt sprawy za lata 2004-2008. Przedmiotowe zagadnienie regulowane jest przez art. 73 k.p.a. Przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczno - prawne i związane z nimi z jednej strony obowiązki organu administracji państwowej, a z drugiej odpowiednie uprawnienia strony. Zgodnie z § 1 powołanego artykułu organ administracji państwowej jest zobowiązany w każdym stadium postępowania umożliwić stronie (jej pełnomocnikowi) przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Prawo do przeglądania akt obejmuje zapoznanie się z treścią wszystkich dokumentów jak również utrwalenie na własny użytek wiadomości zawartych w aktach przez ich notowanie lub sporządzanie odpisów. W orzecznictwie utrwalony został pogląd, iż strona ma prawo sporządzać notatki i odpisy z wszelkich pism znajdujących się w aktach sprawy, tym samym brak jest podstaw prawnych do odmowy sporządzenia kopii tych pism za pomocą kserokopiarki. Problem sprowadza się jedynie do ustalenia odpłatności za powyższą czynność. (vide: wyrok NSA z 08.04.1998 r., sygn. I SA/Gd 1657/97, LEX nr 35920 oraz wyrok NSA z 29.03.2001 r., sygn. II SA 2580/00, Wokanda 2002/1/26 ). W niepublikowanym wyroku NSA z dnia 27 listopada 1996 r., I SA/Lu 139/96, przyjęto, że: "artykuł 73 § 1 i 2 k.p.a. nie przewiduje obowiązku sporządzenia przez organ administracyjny kserokopii akt administracyjnych lub ich odpisu i doręczenia ich stronie". W wyroku z dnia 5 lipca 2005 r. sygn. akt GSK 898/04, Lex nr 190721 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził natomiast, że "skoro strona ma prawo sporządzać notatki lub odpisy, to tym samym brak jest podstaw do odmowy sporządzenia tychże pism za pomocą kserokopiarki, jak i innych nowoczesnych urządzeń. Nie oznacza to jednak, że strona postępowania może żądać, aby takie kserokopie wykonał i dostarczył sam organ, gdyż sporządzanie notatek czy odpisów z akt postępowania ustawodawca pozostawił stronie, niezależnie od rodzaju użytych do tego środków technicznych". W niniejszej sprawie R. P. w złożonym w dniu [...] kwietnia 2009 r. wniosku wniósł o wydanie kserokopii całości akt sprawy za lata 2004-2008. Żądanie R. P. nie dotyczy sporządzenia i wydania uwierzytelnionych odpisów, a jedynie wykonania i wydania przez organ odpisów "nieuwierzytelnionych", za jakie należy uznać kserokopie dokumentów z akt sprawy. Na gruncie obowiązujących przepisów prawa organ administracji takiego obowiązku nie ma. Wykonanie kserokopii dokumentów z akt sprawy może mieć miejsce w ramach skorzystania przez stronę z przysługującego jej na mocy art. 73 § 1 k.p.a. prawa do skorzystania z przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie o odmowie wydania odpisów lub kopii należy uznać za prawidłowe, gdyż obowiązujące przepisy nie nakładają na organ obowiązku sporządzania i wydawania stronie całości kserokopii akt sprawy. Nie znajduje uzasadnienia przychylanie się do takiego żądania zmierzającego do umożliwienia stronie zaznajomienia się w jej miejscu zamieszkania z całością akt poprzez przeglądanie ich kserokopii. Z tych wszystkich przyczyn skargę należało uznać za niezasadną, a zaskarżone postanowienie za odpowiadające prawu, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.