V SA/Wa 3883/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. M. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, że źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest świadczenie rentowe w wysokości 825,16 zł oraz świadczenie emerytalne w wysokości 1.474,13 zł. Skarżący oświadczył, że wraz z żoną – cztery dni w tygodniu - opiekują się dwuletnią wnuczką. Wskazał, że jest właścicielem ¼ domu o znikomej wartość, który wymaga kapitalnego remontu, ponadto ¼ nieruchomości rolnej o pow. 1,8194 ha oraz nieruchomości (nieużytków) o pow. 800 m. kw. Skarżący oświadczył, iż nie posiada inwentarza żywego i urządzeń. Do kosztów utrzymania Skarżący zaliczył spłatę raty kredytu (230,75 zł), koszt prowadzenia rachunku bankowego (9,90 zł), podatek rolny (33,40 zł), wydatki na wodę i gaz (215 zł), energię elektryczną (45 zł), leczenie (350 zł), opał (290 zł). Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżący przedstawił wyciągi z rachunku bankowego, zeznanie podatkowe PIT-40A za rok 2014, informację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rok 2015 wraz z dowodami uiszczania opłat, decyzję w sprawie ustalenia podatku rolnego za rok 2015 oraz ustalenia łącznego zobowiązania podatkowego wraz z dowodami zapłaty podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości, kserokopie recept, skierowanie na badania lekarskie, fakturę VAT z tytułu prowadzenia sprawy przez radcę prawnego oraz potwierdzenie uiszczenia wynagrodzenia. Ponadto Skarżący poinformował Sąd, że nie posiadają wraz żoną żadnych wyciągów i wykazów domniemanych rachunków bankowych oraz kont dewizowych i jakichkolwiek lokat, nie posiadają odpisów zeznań podatkowych składanych do Urzędu Skarbowego, ponieważ zeznania składał ZUS, nie posiadają żadnych zaświadczeń o wysokości dochodów i w 2015 r. nie otrzymali jakiejkolwiek pomocy. Skarżący wskazał, że nie otrzymuje odcinków z ZUS, a te otrzymane po tzw. rewaloryzacji dokonywane przez ZUS i Skarżący nie jest w stanie ustalić gdzie są i gdzie mogą być, a zasiłki z ZUS przelewane są na wspólne konto małżonków. Z wyjaśnień wynika również, że małżonkowie spłacają pożyczkę w wysokości uwidocznionej w nadesłanym wyciągu bankowym. Innych dokumentów potwierdzających zatrważającą sytuację materialną i życiową małżonkowie nie posiadają. Na marginesie Skarżący wyjaśnił, że oprócz leczenia w przychodni rodzinnej, u kardiologa, diabetologa, urologa, powinienem się leczyć nie tylko u neurologa, ale również u psychiatry, ale nie stać go na leczenie. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 oraz art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej " p.p.s.a", referendarz sądowy może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), Skarżący został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Skarżący przedstawił wyciągi z rachunku bankowego, dokumenty potwierdzające wysokość opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, należny podatek rolny, leśny oraz od nieruchomości wraz z dowodami potwierdzającymi ich zapłatę. Przedstawił również PIT-40A dokumentujący wysokość dochodów uzyskanych przez jego żonę w roku 2014. Skarżący nie przedstawił jednak wszystkich dokumentów, o które został wezwany pismem z 18 grudnia 2015 r. Wyjaśniając taki stan wskazywał, że nie gromadzi paragonów i faktur, w tym również dokumentów potwierdzających uiszczanie stałych opłat np. gazu, wody, wydatków na opał. Nie przedstawił również faktur dokumentujących koszt zużycia energii elektrycznej, pomimo oświadczenia w piśmie z 28 grudnia 2015 r., że takie dokumenty przesyła. Skarżący oświadczył również, że "nie wie gdzie jest" jego zeznanie podatkowe i decyzję ZUS w sprawie przyznania i rewaloryzacji świadczeń z tytułu emerytury i renty. Wobec złożonych oświadczeń, podkreślić należy, że nieprzedstawienie wskazanych w wezwaniu z dokumentów z uwagi na ich nieprzechowywanie, zagubienie albo brak wiedzy, co do miejsca ich położenia nie stanowi usprawiedliwienia dla niewykonania wezwania wystosowanego do Skarżącego na podstawie art. 255 p.p.s.a. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawiony przez Skarżącego informacji wynika natomiast, że Skarżący wraz z żoną uzyskują dochód z tytułu świadczenia emerytalnego oraz rentowego w łącznej wysokości 2.299,29 zł. Istotne jest również, że z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wynikają dodatnie salda. Skarżący wskazuje, że uiszczenie jakichkolwiek opłat sądowych zmusiłoby małżonków do wykorzystania debetu w rachunku bankowym, czego nie chcą uczynić bowiem: "nadużycie mogłoby nas doprowadzić do poważnego kłopotu egzystencjalnego". Podkreślić jednak należy, co potwierdził również Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie, że przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą, np. postanowienie z 19 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1807/14). Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawczynię, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.