V SA/Wa 3891/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2017 r. V SA/Wa 3891/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2017 r. V SA/Wa 3891/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy D.B. (dalej: "Skarżący" lub "Strona"), reprezentowany w postępowaniu sądowym przez adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.500 zł. Miesięczne wydatki określił bardzo ogólnie i wskazał, że stanowią je kredyty, alimenty i czynsz. Wyjaśnił, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji i ciąży na nim świadczenie alimentacyjne w wysokości 2.500 zł. Jego syn mieszka okresowo z matka albo ojcem. Skarżący spłaca kredyty, a miesięczne raty wynoszą 1.000 zł. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów Skarżący przedstawił informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2016, zaświadczenie z [...] czerwca 2017 r. o wysokości wynagrodzenia, historię rachunku bankowego za okres od [...] sierpnia 2016 do [...] czerwca 2017, ugodę sądową zawartą [...] sierpnia 2015 r. sygn. akt [...] przed Sądem Rejonowym w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie alimentów Strony na rzecz syna, umowę kredytu hipotecznego z [...] października 2006 r. oraz umowę o kredyt gotówkowy z [...] grudnia 2014 r. wraz z harmonogramem spłat. Skarżący oświadczył, że mieszka w lokalu należącym do jego ojca i ponosi połowę kosztów jego utrzymania w wysokości 500 zł. W tym samym mieszkaniu przebywają jego żona oraz syn. Podkreślił, że nie prowadzą z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, dziecko utrzymuje matka, a Skarżący płaci alimenty. Dodał, że nie korzysta i nie korzystał z pomocy społecznej, nie posiada żadnego majątku, oszczędności i lokat bankowych oprócz rachunku bankowego. Jest stroną umowy o kredyt hipoteczny na zakup mieszkania. Postanowieniem z 27 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza Skarżący, ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy, nie wykazał w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie Skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia zarzucając referendarzowi powoływanie się na zdarzenia nie mające oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale. Podniósł, iż jakiekolwiek wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść strony, a nie wyciągać błędne wniosku i na ich podstawie budować negatywną opinię. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, biorąc pod uwagę jego wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia też wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Należy przy tym pamiętać, że wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane. Rozstrzygnięcie w tej kwestii nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Jedynie szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy. Należy przypomnieć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym obciążającym Skarżącego jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 2.607 zł. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że Skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek uprawniających do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oświadczenia Skarżącego w kwestii jego stanu majątkowego okazały się bowiem niepełne i nierzetelne, co negatywnie wpłynęło ma ich wiarygodność. Przede wszystkim w treści formularza PPF Skarżący oświadczył, że źródłem jego utrzymania jest jedynie wynagrodzenie za prace w miesięcznej wysokości 3500 zł. Wśród wydatków wymienił alimenty na syna (2500 zł/mc) oraz zobowiązania kredytowe (1000 zł/mc). W piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r. podał też, że ponosi koszy utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł/mc. Nie trudno zauważyć, że łączna kwota wymienionych wydatków (4000 zł/mc) przewyższa deklarowaną wysokość dochodów Skarżącego. Dopiero na wezwanie referendarza przesłał zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia (wydane [...] czerwca 2017 r.), z którego wynika, że w maju 2017 r. Skarżący zarobił 4.278,75 zł netto, a jego średnie miesięczne wynagrodzenie w okresie od [...] czerwca 2016 r. do [...] maja 2017 r. wyniosło 4.591,83 zł. Na samym więc początku postępowania z wniosku o prawo pomocy Skarżący złożył nieprawdzie oświadczenie. Według informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach (PIT-11) w roku 2016 Skarżący uzyskał dochód w wysokości 69.291,90 zł. Niestety nie przedstawił zeznania podatkowego za 2015 r. mimo, iż został do tego zobowiązany w wezwaniu z [...] maja 2017 r. Mając na uwadze wysokość miesięcznego wynagrodzenia Strony oraz jego dochód roczny Sąd podziela stanowisko referendarza, iż nie można twierdzić, że Skarżący jest ubogi. Posiada stałą pracę i ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Trafnie przy tym spostrzegł referendarz, że Skarżący nie wyjaśnił dokładnie ile wynoszą koszty utrzymania mieszkania, np. czynsz, opłaty za media i nie wykazał, że partycypuje w kosztach jego utrzymania. Nie przedstawił bowiem w tym zakresie dokumentów potwierdzających jego wkład w uiszczanie opłat. Co więcej Skarżący nie złożył pełnych wyjaśnień co do posiadanego majątku. Oświadczył bowiem, że nie posiada ani jakichkolwiek nieruchomości ani majątku ruchomego, a równocześnie podniósł, że jest stroną umowy o kredyt hipoteczny, który został zawarty w celu zakupu mieszkania. Zarówno na formularzu jak i w dodatkowych wyjaśnieniach brak jest jednak informacji dotyczących zakupionego mieszkania. Nie zostało wyjaśnione, czy jest zamieszkałe, kto ewentualnie w nim mieszka lub czy stanowi ono źródło dochodu z jakiegokolwiek tytułu. Skarżący nie wykazał również, że faktycznie spłaca zaciągnięte kredyty. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd zgodnie z którym, zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, iż wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Z tego względu kredyt zaciągnięty przez Skarżącego nie może być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Nie można bowiem przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Także w kwestii alimentów Skarżący wprawdzie przedstawił kserokopię ugody sądowej zawartej [...] sierpnia 2015 r. w sprawie alimentów na rzecz syna, na podstawie której zobowiązał się do uiszczania alimentów w wysokości 2.500 zł, ale nie udokumentował, że faktycznie te alimenty płaci. Skarżący oświadczył też, że posiada jeden rachunek bankowy, jednak na przedstawionym wyciągu nie są ewidencjonowane jakiekolwiek obroty. Jak słusznie zauważył referendarz oświadczenie Strony co do posiadanych rachunków bankowych nie jest wiarygodne m.in. z uwagi na zawarte umowy kredytowe i ciążące na nim zobowiązania wobec banków, co wymaga posiadania rachunków bankowych chociażby dla obsługi umów. Pomimo wezwania Skarżący nie sprecyzował również jakie ponosi wydatki tzw. "dnia codziennego", jak wyżywienie, media, odzież, leczenie itp. Sąd zgadza się tez z referendarzem, iż wyjaśnienie Skarżącego, że nie wie nic o kosztach utrzymania syna przez jego żonę nie jest przekonujące. Skoro jego żona oraz syn mieszkają w tym samym lokalu, w którym przebywa Skarżący, to trudno dać wiarę twierdzeniom, że Skarżący nie posiada informacji dotyczących kosztów utrzymania syna i ponoszonych w tym zakresie wydatków przez jego matkę. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie pełnego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wobec opisanych powyżej poważnych wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń Skarżącego, Sąd uznał za prawidłową konkluzję zaskarżonego postanowienia, że nie wykazał on spełnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia mu wnioskowanego prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.